ThS. Lê Thị Thanh Nhàn | Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn trong giáo dục thiết kế

Từ ý tưởng đẹp đến năng lực làm nghề có trách nhiệm
Theo ThS. Lê Thị Thanh Nhàn, một trong những nguyên nhân sâu xa tạo nên khoảng cách giữa đào tạo học thuật và thực tiễn nghề nghiệp nằm ở cách sinh viên tiếp cận nghề thiết kế ngay từ giai đoạn đầu. Trong môi trường đại học, chương trình đào tạo thường nhấn mạnh vào ý tưởng, hình thức và khả năng sáng tạo cá nhân. Đây là nền tảng quan trọng, giúp người học hình thành tư duy thẩm mỹ và bản sắc cá nhân. Tuy nhiên, nếu dừng lại ở đó, sinh viên rất dễ hiểu nhầm rằng thiết kế chỉ xoay quanh việc tạo ra sản phẩm “đẹp” hoặc “ấn tượng”.

Trong khi đó, thực tiễn hành nghề đòi hỏi người thiết kế phải làm việc trong một hệ thống phức hợp, nơi mỗi quyết định đều chịu sự chi phối của nhiều yếu tố song song: quy trình sản xuất, vật liệu, thời gian, chi phí, con người và bối cảnh xã hội. Thiết kế, vì thế, không tồn tại như một hoạt động độc lập, mà luôn gắn chặt với các giới hạn và điều kiện cụ thể của đời sống thực.
Khoảng trống bắt đầu xuất hiện khi sinh viên chưa được tiếp cận đầy đủ với logic này trong quá trình học tập. Nhiều người bước vào nghề với kỳ vọng lý tưởng hóa, trong khi lại thiếu kỹ năng làm việc trong hệ thống, thiếu khả năng phối hợp và thiếu ý thức về trách nhiệm nghề nghiệp. Khi đối mặt với thực tế, sự va chạm này dễ dẫn đến cảm giác hụt hẫng, mất phương hướng hoặc đánh mất niềm tin vào con đường đã chọn.

Để thu hẹp khoảng cách đó, theo ThS. Lê Thị Thanh Nhàn, giáo dục thiết kế cần chuyển dịch từ mô hình đào tạo thiên về trình diễn ý tưởng sang mô hình học tập dựa trên dự án và vấn đề thực tế. Các môn học kỹ năng thiết kế cần được xây dựng xoay quanh những tình huống cụ thể của xã hội và thị trường, nơi sáng tạo bắt nguồn từ nhu cầu thực và quay trở lại phục vụ thực tiễn. Việc tổ chức xưởng thực hành, xây dựng đề bài mô phỏng dự án thật, đồng thời duy trì kỷ luật học đường nghiêm túc là những yếu tố không thể thiếu.

Quan trọng hơn, sinh viên cần được học cách làm nghề với tinh thần trách nhiệm. Thiết kế không chỉ là sản phẩm cuối cùng, mà là toàn bộ quá trình ra quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng, cộng đồng và môi trường. Khi người học nhận thức được điều đó, sáng tạo sẽ không còn là hành động ngẫu hứng, mà trở thành một lựa chọn có cân nhắc và có chiều sâu.