ThS. Trần Quốc Tuấn | “…CHẲNG SAO ĐÂU NẾU TA KHÔNG HUY HOÀNG!”
Áp lực thành công và sự kiên trì trong học tập, đào tạo ngành thiết kế đồ hoạ.

Hình ảnh này gợi liên hệ trực tiếp đến thực trạng của sinh viên và người trẻ trong lĩnh vực thiết kế sáng tạo – mỹ thuật ứng dụng tại Việt Nam. Trong quá trình đào tạo và hành nghề, họ thường xuyên đối diện với áp lực phải đạt được sự nổi bật tức thì: chạy deadline liên tục, chỉnh sửa từng chi tiết nhỏ nhặt theo yêu cầu của khách hàng, đồng thời tự so sánh/bị so sánh bản thân với những portfolio “hoàn hảo” trên các nền tảng quốc tế như Behance hay Dribbble. Áp lực này tạo ra một nỗi lo phổ biến – nỗi sợ không đủ “huy hoàng”, không đủ khác biệt để được công nhận trong một ngành mà sự cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Từ góc độ tâm lý học nghề nghiệp, nỗi sợ này có thể được hiểu là biểu hiện của “hội chứng hoài nghi năng lực” - tạm dịch từ “Impostor syndrome” - kết hợp với văn hóa thành tích cao (high-achievement culture) đang lan rộng trong các ngành sáng tạo [1][2][3][4][5]. Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng, trong môi trường sáng tạo, áp lực phải liên tục tạo ra sản phẩm “viral” hoặc “award-winning” khiến người trẻ dễ rơi vào trạng thái kiệt sức (burnout) và mất động lực lâu dài. Thực tế, không phải ai cũng được định mệnh trở thành những tên tuổi lớn; đa số chúng ta thuộc nhóm “người lao động sáng tạo thầm lặng” – những người kiên trì làm việc hàng ngày, chấp nhận thất bại, học hỏi từ sai lầm và dần hoàn thiện kỹ năng mà không cần ánh hào quang tức thì.

Trong công tác đào tạo tại các trường đại học mỹ thuật và thiết kế nói chung, tôi nhận thấy cần thiết phải định hình lại tư duy của sinh viên về khái niệm thành công. Thành công bền vững không nhất thiết phải gắn với sự huy hoàng bề ngoài, mà nằm ở sự kiên trì, khả năng tự học và thái độ tích cực với quá trình sáng tạo.
Trong bối cảnh đào tạo thiết kế sáng tạo tại Việt Nam, việc định hình tư duy nghề nghiệp cho sinh viên và người trẻ hành nghề không chỉ dừng ở việc truyền đạt kỹ năng chuyên môn, mà cần xây dựng một hệ tư duy bền vững, giúp họ đối diện với thực tế ngành nghề đầy biến động và cạnh tranh.

Cụ thể, chúng ta cần hướng dẫn sinh viên chuyển từ tư duy thành tích ngắn hạn (luôn phải tạo ra sản phẩm “hoàn hảo”, “viral” hoặc đoạt giải ngay lập tức) sang tư duy phát triển dài hạn (growth mindset): coi thất bại là cơ hội học hỏi, đánh giá bản thân qua sự tiến bộ theo thời gian thay vì so sánh với người khác, và trân trọng giá trị của quá trình sáng tạo hơn là kết quả bề ngoài [6][7].

Để thực hiện điều này, tôi đề xuất chia thành hai nhóm giải pháp cụ thể: