Dr. Rachel Jahja | 10 năm tới của thế hệ nhà thiết kế trẻ và những giá trị không thể thay thế

26 tháng 7, 2026

Theo Dr. Rachel Jahja, một trong những thách thức lớn nhất mà nhà thiết kế trẻ phải đối diện trong tương lai gần chính là sự hiện diện ngày càng sâu của trí tuệ nhân tạo trong quy trình sáng tạo. AI mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc tăng tốc sản xuất, hỗ trợ phân tích và tối ưu hóa nhiều công đoạn. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc sáng tạo của con người trở nên dư thừa.

Bà nhấn mạnh rằng sáng tạo không phải là thứ có thể “bật tắt” theo nhu cầu, mà là một năng lực cần được rèn luyện liên tục. Khi quá phụ thuộc vào công cụ, người làm nghề có nguy cơ đánh mất khả năng tư duy độc lập và cảm nhận tinh tế. AI có thể hỗ trợ, nhưng không thể thay thế góc nhìn, cảm xúc và trải nghiệm sống của con người. Chính những yếu tố này tạo nên bản sắc riêng của mỗi nhà thiết kế.

Trong bối cảnh đó, sự can đảm để thể hiện tiếng nói cá nhân trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nhà thiết kế trẻ cần dám bước ra khỏi vùng an toàn, dám thử nghiệm và dám bộc lộ quan điểm của mình thông qua sản phẩm thiết kế. Sự khác biệt không đến từ việc sử dụng công cụ mới nhất, mà đến từ cách người làm nghề đặt câu hỏi và truyền tải thông điệp có ý nghĩa.

Học tập suốt đời và tinh thần tò mò với thế giới xung quanh
Một bằng cấp không phải là đích đến, mà chỉ là điểm khởi đầu của hành trình học tập. Theo Dr. Rachel Jahja, khi rời khỏi môi trường đào tạo chính quy, mỗi nhà thiết kế trở thành người tự xây dựng chương trình học cho chính mình. Học tập suốt đời không chỉ là việc cập nhật công nghệ hay xu hướng mới, mà còn là quá trình nuôi dưỡng sự tò mò và khả năng quan sát thế giới.

Nguồn cảm hứng không chỉ nằm trong sách vở hay các nền tảng trực tuyến, mà hiện diện trong đời sống thường nhật. Một dòng nước kênh mang sắc màu tự nhiên, một hệ thống thu gom giấy vụn của người lao động địa phương, hay nhịp sinh hoạt của một khu phố đều có thể trở thành chất liệu cho tư duy thiết kế. Việc đi bộ trong khu vực mình sống, quan sát kỹ môi trường xung quanh, đôi khi mang lại nhiều giá trị hơn cả những chuyến tìm kiếm thông tin qua màn hình.

Tinh thần tò mò cũng đòi hỏi nhà thiết kế trẻ phải bước ra khỏi những khuôn mẫu quen thuộc. Thay vì dựa vào các “chân dung người dùng” mang tính khái quát, việc dành thời gian trò chuyện với con người thật, lắng nghe câu chuyện và trải nghiệm sống của họ sẽ giúp quá trình thiết kế trở nên sâu sắc hơn. Không gian, cộng đồng và văn hóa địa phương là những yếu tố không thể hiểu trọn vẹn chỉ bằng tìm kiếm trực tuyến.

Dr. Rachel Jahja là nhà thiết kế đa ngành, chuyên sâu về kiến trúc nội thất, đồng thời là giảng viên cao cấp tại Khoa Truyền thông và Thiết kế, RMIT Việt Nam. Bà hiện giữ vai trò dẫn dắt Nhóm nghiên cứu Sáng tạo, Di sản và Xã hội, đồng thời tham gia các hoạt động về bền vững, giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục thiết kế. Nghiên cứu của bà tập trung vào tâm lý và hiện tượng học của không gian, phương pháp sư phạm thiết kế và học tập chuyển hóa trong giáo dục đại học.

Khiêm tốn và hợp tác như một phần của năng lực nghề nghiệp
Trong hành trình phát triển nghề nghiệp, cái tôi có thể trở thành rào cản lớn nhất. Dr. Rachel Jahja cho rằng sự tự mãn dễ khiến người làm nghề ngừng học hỏi và đóng kín trước những góc nhìn khác. Ngược lại, thái độ khiêm tốn mở ra cơ hội để tiếp tục học tập, hợp tác và phát triển.

Làm việc trong môi trường thiết kế ngày nay hiếm khi là nỗ lực của một cá nhân đơn lẻ. Mỗi dự án đều là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều vai trò, nhiều chuyên môn. Việc sẵn sàng tham gia, hỗ trợ và học hỏi từ đồng nghiệp giúp nhà thiết kế trẻ tích lũy kinh nghiệm một cách tự nhiên. Sự chuyên nghiệp thể hiện không chỉ ở năng lực sáng tạo, mà còn ở cách tôn trọng thời gian, công sức và đóng góp của người khác.

Tinh thần hợp tác cũng mở ra những cơ hội không ngờ. Một dự án tưởng chừng không phù hợp ban đầu có thể dẫn đến những mối quan hệ nghề nghiệp lâu dài. Sự linh hoạt và chủ động tham gia giúp người làm nghề mở rộng mạng lưới và tích lũy trải nghiệm phong phú hơn theo thời gian.

Học hỏi từ cộng đồng và nuôi dưỡng hệ sinh thái thiết kế
Theo Dr. Rachel Jahja, thiết kế đẳng cấp quốc tế không phải là điều xa vời, mà hiện diện ngay trong bối cảnh Việt Nam. Việc quan sát, học hỏi từ những kiến trúc sư và nhà thiết kế đang thực hành xuất sắc là cách hiệu quả để nâng cao tiêu chuẩn nghề nghiệp. Khi đặt mình trong một môi trường có chất lượng cao, người làm nghề buộc phải tự nâng tầm tư duy và kỹ năng.

Bên cạnh đó, việc tham gia các sự kiện, triển lãm, hội thảo hay cuộc thi trong và ngoài nước giúp nhà thiết kế trẻ mở rộng góc nhìn và kết nối với cộng đồng. Thành công trong các cuộc thi không nên là mục tiêu duy nhất. Giá trị lớn hơn nằm ở quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và học hỏi. Những thiết kế xuất phát từ tư duy nghiêm túc, có chiều sâu khái niệm và giải quyết vấn đề thực tế thường để lại ấn tượng lâu dài hơn những sản phẩm chỉ nhằm mục tiêu chiến thắng.
Chia sẻ cũng là một phần quan trọng của hệ sinh thái sáng tạo. Việc giới thiệu sản phẩm, quan điểm và quá trình làm việc thông qua các nền tảng truyền thông giúp tạo ra đối thoại và kết nối. Trong bối cảnh nội dung do AI tạo ra ngày càng nhiều, những sản phẩm mang dấu ấn con người, được hình thành từ trải nghiệm và tư duy cá nhân, càng trở nên cần thiết.

Khiêm tốn như nền tảng của thiết kế hướng đến con người
Ở tầng sâu hơn, Dr. Rachel Jahja cho rằng khiêm tốn không chỉ là một phẩm chất cá nhân, mà là nền tảng để thiết kế thực sự phục vụ con người. Lắng nghe, thấu cảm và sẵn sàng điều chỉnh giúp nhà thiết kế tạo ra những giải pháp có ý nghĩa xã hội. Thiết kế, trong bản chất của nó, là hành động phản hồi với nhu cầu của con người và môi trường sống.
Sự đồng cảm giúp người làm nghề tránh rơi vào cái bẫy của hình thức hay xu hướng ngắn hạn. Khi đặt con người và cộng đồng vào trung tâm, thiết kế trở thành công cụ để cải thiện chất lượng sống và thúc đẩy sự phát triển bền vững. Đó cũng là cách để ngành thiết kế tiếp tục giữ được giá trị nhân văn trong một thế giới biến động nhanh chóng.