Prof. Patrick Fong | Bốn tiêu chí định hình một thiết kế xuất sắc trên trường quốc tế

21 tháng 7, 2026

Qua nhiều thập kỷ đảm nhiệm vai trò giám khảo tại các giải thưởng thiết kế quốc tế, Prof. Patrick Fong cho rằng sức hấp dẫn thị giác chỉ là điểm khởi đầu. Một thiết kế thực sự xuất sắc cần được đánh giá ở chiều sâu của bản sắc văn hóa, tính đổi mới có mục đích, khả năng kể chuyện bằng không gian và trách nhiệm lâu dài đối với con người, xã hội và môi trường.

Thiết kế xuất sắc được nhìn nhận từ chiều sâu

Trong nhiều thập kỷ, Mr. Patrick Fong đã có cơ hội đảm nhiệm vai trò giám khảo tại nhiều giải thưởng thiết kế uy tín trên thế giới, từ việc đánh giá những dự án quốc tế mang tính đột phá với tư cách Chủ tịch Hội đồng Giám khảo APDC Asia Pacific Design Competition đến việc chứng kiến sự phát triển đáng chú ý của các tài năng Đông Nam Á thông qua quá trình đồng hành lâu dài cùng VMARK Design Awards tại Việt Nam.

Theo ông, việc đánh giá hàng nghìn hồ sơ dự thi thuộc nhiều nền văn hóa, lĩnh vực và quy mô khác nhau cho thấy một sự thật căn bản: trong khi thẩm mỹ có thể thu hút sự chú ý ngay lập tức, sự xuất sắc thực sự trong thiết kế luôn vận hành ở một tầng sâu hơn. Trong thời đại được định hình bởi những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, tính cấp thiết về môi trường và sự chuyển biến trong hành vi con người, vai trò của giám khảo không còn chỉ dừng lại ở việc đánh giá vẻ đẹp. Hội đồng giám khảo tìm kiếm những công trình có khả năng vượt qua giới hạn, giải quyết các vấn đề phức tạp và để lại ảnh hưởng lâu dài đối với xã hội.

Khi xem xét các bài dự thi, giám khảo quốc tế thường đánh giá dự án thông qua bốn phương diện chính: tính chân thực và bản sắc văn hóa, đổi mới có mục đích, khả năng kể chuyện bằng không gian và trách nhiệm lâu dài.

Tính chân thực bắt nguồn từ bản sắc văn hóa

Trong thế giới siêu kết nối ngày nay, các xu hướng thiết kế toàn cầu được lan truyền gần như theo thời gian thực. Điều này thúc đẩy giao lưu xuyên văn hóa, nhưng đồng thời cũng tạo ra nguy cơ đồng nhất hóa hình ảnh, khiến không gian và sản phẩm trở nên giống nhau dù xuất hiện tại London, Thượng Hải hay Thành phố Hồ Chí Minh.

Với vai trò giám khảo, đặc biệt tại những trung tâm thiết kế năng động của châu Á, Mr. Patrick Fong luôn tìm kiếm tính chân thực. Theo ông, những dự án thuyết phục nhất không đơn thuần sao chép các xu hướng quốc tế, mà tiếp nhận những tiêu chuẩn toàn cầu rồi chuyển hóa chúng thông qua một bối cảnh địa phương rõ nét.

Tính chân thực không có nghĩa là tái hiện các họa tiết truyền thống một cách hời hợt. Điều quan trọng là phải hiểu khí hậu, vật liệu, thói quen xã hội và câu chuyện lịch sử của một nơi chốn, sau đó diễn giải lại những yếu tố ấy bằng ngôn ngữ thiết kế hiện đại. Khi một dự án kết nối liền mạch công năng đương đại với cảm thức chân thật về địa điểm, dự án đó sẽ lập tức nổi bật trước hội đồng giám khảo quốc tế.

Prof. Patrick Fong là nhà thiết kế nội thất chuyên nghiệp được công nhận bởi IIDA tại Hoa Kỳ và Chartered Society of Designers tại Vương quốc Anh, đồng thời là thành viên của AIA. Ông từng giữ chức Chủ tịch Hong Kong Interior Design Association giai đoạn 1993-1995. Trong hơn 30 năm hành nghề, ông đã thực hiện hơn 1.000 dự án lớn tại Trung Quốc đại lục, London, Malaysia, Singapore, Nhật Bản, Đài Loan, Hồng Kông và Hoa Kỳ, đồng thời nhận hơn 100 giải thưởng thiết kế. Ông từng giảng dạy tại University of Hong Kong và Tsinghua University, tham gia nhiều hội đồng giám khảo và hội đồng chuyên môn quốc tế, và hiện là Giáo sư tại China Academy of Art ở Hàng Châu. Năm 2005, ông thành lập “Most Original Design Award - Patrick Fong” nhằm khuyến khích tinh thần sáng tạo của các nhà thiết kế trẻ tại Trung Quốc.

Đổi mới có mục đích vượt lên trên sự mới lạ

Trong các cuộc thi thiết kế lớn, đổi mới gần như là một yêu cầu nền tảng. Tuy nhiên, giám khảo luôn phân biệt rõ giữa sự mới lạ, tức tạo ra một điều khác thường chỉ nhằm gây ấn tượng thị giác, và đổi mới có mục đích.

Theo Mr. Patrick Fong, đổi mới thực sự phải giải quyết được một vấn đề cụ thể của con người hoặc nâng cao trải nghiệm sống. Hội đồng giám khảo thường đặt ra những câu hỏi quan trọng: Cách tổ chức không gian này tối ưu hóa sự tương tác giữa con người như thế nào? Việc lựa chọn vật liệu có cải thiện chất lượng môi trường trong nhà hoặc giảm chất thải hay không? Công nghệ thông minh được tích hợp kín đáo như thế nào để tăng cường công năng mà không lấn át người sử dụng?

Dù đánh giá một dự án nghỉ dưỡng cao cấp hay một căn hộ đô thị nhỏ gọn, giám khảo đều tìm kiếm những giải pháp thông minh, tinh tế cho các giới hạn về không gian, kết cấu hoặc kinh tế. Đổi mới thể hiện rõ nhất khi những bài toán kỹ thuật và quá trình giải quyết vấn đề phức tạp được chuyển hóa thành một kết quả cuối cùng có vẻ tự nhiên và nhẹ nhàng.

Kể chuyện bằng không gian và sự cộng hưởng cảm xúc

Thiết kế xuất sắc về bản chất là một phương tiện cảm xúc. Vượt ra ngoài chất lượng kỹ thuật và hiệu quả công năng, một dự án xứng đáng được trao giải phải tạo ra phản ứng nơi người trải nghiệm. Không gian có thể khiến con người cảm thấy vững vàng, được truyền cảm hứng, được an ủi hoặc tràn đầy năng lượng.

Trong kiến trúc nội thất và thiết kế, sự kết nối cảm xúc này được hình thành thông qua cách kể chuyện bằng không gian. Một không gian được thiết kế tốt sẽ dẫn dắt người sử dụng qua một chuỗi trải nghiệm, sử dụng tỷ lệ, ánh sáng, bóng đổ, chất liệu và mối quan hệ về kích thước để tạo nên mạch kể và nhịp điệu.

Khi xem xét hình ảnh dự thi và bản vẽ không gian, giám khảo tìm kiếm một câu chuyện nhất quán. Bảng vật liệu có phản ánh đúng ý tưởng cốt lõi không? Ánh sáng tự nhiên có tương tác ý nghĩa với kiến trúc nội thất không? Những chi tiết nhỏ có hài hòa với tầm nhìn tổng thể không? Khi một dự án kể được câu chuyện rõ ràng và cuốn hút từ lối vào cho đến chi tiết tinh tế nhất, dự án đó sẽ vượt khỏi mức độ đơn thuần đáp ứng công năng để trở thành một thiết kế thực sự xuất sắc.

Trách nhiệm lâu dài và tính bền vững

Thiết kế ngày nay không còn có thể được đánh giá mà không xem xét dấu chân môi trường và xã hội của dự án. Theo Mr. Patrick Fong, tính bền vững không phải là phần bổ sung tùy chọn hay một khẩu hiệu tiếp thị, mà đã trở thành tiêu chí nền tảng của chất lượng.

Giám khảo xem xét kỹ vòng đời của dự án thông qua nhiều yếu tố. Về nguồn gốc vật liệu, vật liệu có được sản xuất có đạo đức, khai thác tại địa phương hoặc có lượng phát thải carbon thấp hay không? Về hiệu suất năng lượng, thiết kế có tận dụng hiệu quả các chiến lược thụ động như thông gió tự nhiên và chiếu sáng tự nhiên để giảm mức tiêu thụ năng lượng không? Về tuổi thọ, công trình có đủ bền và có khả năng thích ứng theo thời gian để hạn chế việc cải tạo hoặc tháo dỡ quá sớm hay không?

Một dự án vừa đạt được sự xuất sắc về thẩm mỹ, vừa thể hiện trách nhiệm môi trường chân thực sẽ cho cộng đồng quốc tế thấy rằng nhà thiết kế sở hữu đồng thời năng lực nghệ thuật và trách nhiệm nghề nghiệp.

Lời nhắn dành cho các nhà thiết kế trẻ

Sau nhiều năm quan sát sự phát triển của thiết kế Việt Nam thông qua VMARK Awards, Mr. Patrick Fong bày tỏ niềm tự hào trước sức sáng tạo, sự năng động và tham vọng của cộng đồng thiết kế trong nước. Theo ông, ngành thiết kế Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng, từng bước khẳng định vị thế như một lực lượng có ảnh hưởng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương và xa hơn nữa.

Đối với những nhà thiết kế trẻ và các studio mới đang chuẩn bị đưa tác phẩm lên những nền tảng quốc tế như DesignPlus.vn và các giải thưởng toàn cầu, ông đưa ra ba lời khuyên. Trước hết, hãy trung thực với ý tưởng của mình: đừng thiết kế để làm hài lòng giám khảo, hãy thiết kế cho bối cảnh con người, bởi sự rõ ràng trong tư duy luôn thể hiện qua hồ sơ dự án. Tiếp theo, hãy làm chủ câu chuyện: hình ảnh chất lượng cao, bản vẽ kiến trúc rõ ràng và phần trình bày ý tưởng súc tích là những yếu tố thiết yếu, bởi giám khảo chỉ có thể đánh giá những gì được truyền đạt minh bạch. Cuối cùng, hãy trân trọng góc nhìn riêng: góc nhìn khu vực, nền tảng cá nhân và hiểu biết văn hóa chính là những lợi thế cạnh tranh lớn nhất của nhà thiết kế trên trường quốc tế.

Theo Mr. Patrick Fong, thiết kế là một cuộc đối thoại không ngừng phát triển giữa di sản, công nghệ và khát vọng của con người. Khi DesignPlus.vn mở ra một chương mới, ông kỳ vọng các nhà thiết kế Việt Nam sẽ tiếp tục thách thức những quy ước quen thuộc, nâng cao tiêu chuẩn và truyền cảm hứng cho thế giới bằng những tác phẩm chân thực, sâu sắc và có tầm nhìn.