ThS Đỗ Xuân Sơn | Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo kiến trúc và thực tiễn nghề nghiệp

14 tháng 7, 2026

Trong bối cảnh ngành kiến trúc – xây dựng Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ, tiêu chuẩn quốc tế và yêu cầu phát triển bền vững, câu chuyện về chất lượng đào tạo kiến trúc ngày càng trở nên cấp thiết. Theo ThS Đỗ Xuân Sơn, khoảng cách giữa giảng đường và môi trường hành nghề không chỉ là vấn đề kỹ năng, mà phản ánh sự chậm chuyển đổi của toàn bộ hệ sinh thái đào tạo trước những thay đổi sâu sắc của thị trường.

Khoảng cách giữa đào tạo học thuật và thực tiễn hành nghề: vấn đề không mới nhưng ngày càng rõ rệt

Khoảng cách giữa đào tạo kiến trúc trong nhà trường và thực tiễn hành nghề không phải là câu chuyện mới. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường xây dựng – bất động sản ngày càng chuyên nghiệp hóa và chịu sự chi phối mạnh mẽ của các tiêu chuẩn kỹ thuật, khoảng cách này đang bộc lộ rõ rệt hơn bao giờ hết.

Theo ThS Đỗ Xuân Sơn, trong môi trường học thuật, sinh viên thường được khuyến khích theo đuổi tư duy sáng tạo mang tính cá nhân, tập trung vào hình khối, ngôn ngữ tạo hình và ý niệm thiết kế.

Đây là giai đoạn quan trọng để hình thành tư duy thẩm mỹ và bản sắc nghề nghiệp. Tuy nhiên, khi bước ra môi trường hành nghề, kiến trúc sư trẻ nhanh chóng nhận ra rằng thiết kế không chỉ là câu chuyện của hình ảnh, mà là một chuỗi quyết định phức tạp liên quan đến quy chuẩn xây dựng, cấu tạo kỹ thuật, phòng cháy chữa cháy, chi phí đầu tư và khả năng vận hành công trình trong dài hạn.

Thực tế cho thấy, không ít sinh viên mới tốt nghiệp gặp khó khăn trong việc đọc và triển khai hồ sơ kỹ thuật, thiếu khả năng đánh giá tính khả thi của vật liệu và giải pháp thiết kế, cũng như chưa quen với áp lực tiến độ và trách nhiệm pháp lý trong dự án thực tế. Khoảng trống này khiến nhiều kiến trúc sư trẻ phải mất từ một đến hai năm “học lại” sau khi ra trường để có thể thích nghi với môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Bên cạnh đó, sự khác biệt về tư duy cũng là một rào cản lớn. Trong khi đào tạo học thuật thường đề cao tự do sáng tạo, thực tiễn nghề nghiệp lại đòi hỏi tính kỷ luật, khả năng tuân thủ quy trình và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ môn. Nếu không được chuẩn bị trước, sinh viên dễ rơi vào trạng thái hụt hẫng khi những ý tưởng từng được đánh giá cao trong đồ án học tập lại không thể triển khai trong điều kiện thực tế.

ThS Đỗ Xuân Sơn - kiến trúc sư, giảng viên và chuyên gia trong lĩnh vực đào tạo thiết kế, với nhiều năm nghiên cứu và thực hành kiến trúc. Ông tập trung vào các vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa giáo dục học thuật và thực tiễn nghề nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi công nghệ và hội nhập quốc tế.

Khi thiết kế trở thành một quá trình cộng tác và quản trị kỹ thuật
Một trong những khác biệt lớn nhất giữa giảng đường và môi trường hành nghề, theo ThS Đỗ Xuân Sơn, nằm ở cách thức tổ chức công việc. Trong nhà trường, sinh viên chủ yếu làm việc cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ, với phạm vi kiểm soát giới hạn. Trong khi đó, thực tiễn hành nghề kiến trúc là một quá trình cộng tác phức tạp giữa nhiều bộ môn và chủ thể khác nhau.

Thiết kế trong bối cảnh này không còn là sản phẩm của một cá nhân, mà là kết quả của sự phối hợp giữa kiến trúc, kết cấu, cơ điện, cảnh quan, nội thất, dự toán và quản lý dự án. Mỗi quyết định thiết kế đều kéo theo những hệ quả về kỹ thuật, chi phí và tiến độ. Nếu thiếu tư duy hệ thống, kiến trúc sư dễ rơi vào vai trò “vẽ theo yêu cầu” thay vì dẫn dắt giải pháp tổng thể.

Cùng với đó, sự chậm trễ trong việc cập nhật công nghệ và quy trình làm việc hiện đại cũng tạo ra khoảng cách đáng kể. Trong khi nhiều văn phòng thiết kế đã chuyển sang làm việc trên nền tảng BIM và các công cụ số tích hợp, không ít sinh viên vẫn tiếp cận thiết kế theo tư duy bản vẽ rời rạc. Điều này khiến họ gặp khó khăn khi tham gia các dự án có yêu cầu cao về kiểm soát xung đột kỹ thuật, phối hợp liên ngành và quản lý thông tin.

Theo ThS Đỗ Xuân Sơn, việc đào tạo kiến trúc cần giúp sinh viên hiểu rằng kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp chuyên môn và khả năng phối hợp liên ngành không phải là kỹ năng “phụ trợ”, mà là yếu tố cốt lõi quyết định hiệu quả hành nghề. Thiết kế không còn là công việc của cái “tôi” cá nhân, mà là một quá trình thương lượng, điều phối và ra quyết định trong một hệ thống phức tạp.

Thực tế hóa và công nghệ hóa đào tạo kiến trúc trong bối cảnh hội nhập
Trước những thay đổi nhanh chóng của thị trường và công nghệ, ThS Đỗ Xuân Sơn cho rằng giáo dục kiến trúc Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc theo hướng thực tế hóa và công nghệ hóa. Đây không chỉ là vấn đề cập nhật chương trình học, mà là sự chuyển đổi tư duy đào tạo ở cấp độ hệ thống.

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường mô hình đào tạo dựa trên dự án thực tế. Thay vì những đề bài mang tính giả định, sinh viên cần được tiếp cận các bài toán xuất phát từ nhu cầu thật của doanh nghiệp và xã hội, với các tiêu chí đánh giá gắn liền với tính khả thi, hiệu quả kinh tế và khả năng triển khai. Sự tham gia của các kiến trúc sư đang hành nghề vào quá trình phản biện và giảng dạy sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức học thuật và yêu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, mô hình “học kỳ doanh nghiệp” với thời gian làm việc kéo dài tại văn phòng thiết kế được xem là bước chuyển cần thiết. Việc tham gia trọn vẹn vào một chu trình dự án – từ nghiên cứu, thiết kế đến triển khai – giúp sinh viên hiểu rõ hơn bản chất của nghề nghiệp, thay vì chỉ tiếp cận công việc ở mức độ bề mặt.
Ở góc độ công nghệ, việc coi BIM và các công cụ số tích hợp là nền tảng bắt buộc trong đào tạo sẽ giúp sinh viên sớm hình thành tư duy thiết kế dựa trên dữ liệu và mô hình hóa. Khi hiểu được mối quan hệ giữa ý tưởng sáng tạo và tính khả thi kỹ thuật ngay từ giai đoạn thiết kế, kiến trúc sư trẻ sẽ có khả năng làm chủ công việc tốt hơn khi bước vào môi trường hành nghề.

Trong bối cảnh hội nhập khu vực và quốc tế, sinh viên Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế như khả năng thích nghi cao, tư duy sáng tạo linh hoạt và sự thấu hiểu bối cảnh khí hậu nhiệt đới. Tuy nhiên, nếu không được trang bị đầy đủ về ngoại ngữ, tư duy làm việc theo chuẩn quốc tế và kỹ năng cộng tác trong môi trường đa văn hóa, những lợi thế này khó có thể chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh thực sự.