Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Di sản và hiệu suất: Nghệ thuật cân bằng trong dòng chảy thời đại
6 thg 8, 2026
Làm thế nào để một di sản hàng trăm năm tuổi đáp ứng được tiêu chuẩn sống của thế kỷ 21 mà không đánh mất đi linh hồn vốn có? Tại tọa đàm kiến trúc mới nhất, các chuyên gia hàng đầu đã cùng đi tìm lời giải cho bài toán cân bằng giữa bảo tồn và hiệu suất. Từ những "khe thở" của vật liệu đến công nghệ kính thứ cấp, hành trình hồi sinh di sản không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật, mà còn là sự thấu cảm với những giá trị văn hóa và lịch sử vô giá.
Hình ảnh cho thấy Washhouse Court tại The Charterhouse ở London, nổi bật với sự kết hợp mang tính lịch sử giữa đá thời trung cổ và kiến trúc gạch Tudor.
Các công trình lịch sử vốn không được thiết kế cho các tiêu chuẩn hiện đại về nhiệt độ, hiệu quả vận hành hay các quy định khắt khe về năng lượng. Tuy nhiên, chúng lại là nguồn tài nguyên văn hóa và vật chất không thể thay thế. Đối với các kiến trúc sư năm 2026, thách thức không còn là "có nên can thiệp hay không", mà là "can thiệp như thế nào" để nâng cấp công trình mà không làm xói mòn giá trị di sản.
Trải nghiệm con người là thước đo giá trị cốt lõi
Bắt đầu từ góc nhìn của chủ đầu tư, bà Aimée Felton – Giám đốc Bảo tồn tại The Charterhouse (London) – đã đưa ra một quan điểm thay đổi tư duy: Đừng quá phụ thuộc vào các chỉ số BREEAM hay EPC. Với một di sản có lịch sử cư trú liên tục hơn 700 năm, giá trị thực sự nằm ở trải nghiệm của con người.
Di sản không phải là những vật thể tĩnh lặng, chúng là những hệ thống đang tiến hóa. Thay vì thay thế hàng loạt, việc thích ứng từng bước và có hiểu biết sẽ giúp công trình tồn tại bền vững hơn. Mỗi sự thay đổi, từ việc thêm những ống khói vào thế kỷ 17 đến các nâng cấp hiện nay, đều là một phần của dòng chảy lịch sử, giúp tòa nhà phục vụ tốt hơn cho nhu cầu sống của cư dân.
Giải pháp kính thứ cấp: Khi sự tĩnh lặng lên tiếng
Ông Colin Bignell từ Selectaglaze đã mang đến một giải pháp kỹ thuật tinh tế: hệ thống kính thứ cấp độc lập. Thay vì thay thế những khung cửa sổ cổ kính – nơi lưu giữ "carbon tiềm tàng" và các chi tiết thủ công vô giá, việc lắp đặt thêm một lớp kính từ phía bên trong giúp giảm thất thoát nhiệt đến 75% và cải thiện đáng kể khả năng cách âm.
Đây là minh chứng cho việc kiến trúc có thể cải thiện sự thoải mái và an ninh mà không cần xâm lấn vào bề mặt di sản. Giải pháp này ủng hộ tư duy "tái sử dụng thích ứng" thay vì phá dỡ, cho phép các tòa nhà cũ tiếp tục thực hiện sứ mệnh của mình trong đời sống đương đại.
Hình ảnh này cho thấy Big Ben (Tháp Elizabeth) và Cung điện Westminster ở London, Anh.
Nguyên lý "Vỏ bọc trước tiên" và hơi thở của vật liệu
Dưới góc độ thiết kế, kiến trúc sư Rebecca Campbell (Studio PDP) nhấn mạnh việc áp dụng các nguyên lý Passivhaus vào công trình cũ. Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo về sự chuyển động của độ ẩm trong các kết cấu "biết thở" truyền thống.
Thông qua các dự án như Claridge House tại Mayfair, bà chứng minh rằng những can thiệp mục tiêu như kính hút chân không, cách nhiệt mở về mặt hơi nước và hệ thống thông gió hồi nhiệt (MVHR) có thể giảm đến 80% cường độ sử dụng năng lượng. Chìa khóa nằm ở việc đưa ra những thay đổi nhạy cảm và có tính toán kỹ lưỡng ngay từ đầu để đảm bảo tương lai bền vững cho di sản.
Tháp Elizabeth (thường được gọi là Big Ben) ở London, Anh, được bao phủ bởi giàn giáo trong dự án trùng tu lớn kéo dài nhiều năm.
Sự chân xác trong đổi mới sản phẩm
Ông Richard Williams từ Velux đã đặt ra một câu hỏi thú vị về sự chân xác (authenticity). Với 38% ngôi nhà tại Anh được xây dựng từ trước Thế chiến thứ hai, việc cải tạo nhạy cảm là yếu tố sống còn. Những sản phẩm như cửa sổ mái bảo tồn được thiết kế phẳng với bề mặt mái, mô phỏng lại những đường nét truyền thống nhưng vẫn đảm bảo hiệu suất kỹ thuật cao nhất. Điều này giúp giữ gìn vẻ đẹp tổng thể của kiến trúc đô thị trong khi vẫn mang lại ánh sáng và sự thông thoáng cho không gian bên trong.
Số hóa và quản trị di sản dài hạn
Kết thúc cuộc thảo luận, kiến trúc sư Matthew Wittrick (Purcell) đã chia sẻ những bài học từ dự án trùng tu Tháp Elizabeth (Big Ben). Từ việc bóc tách các lớp sơn cũ để cấu trúc có thể "thở", đến việc đưa các công cụ kỹ thuật số như BIM vào quản lý, dự án cho thấy các can thiệp hiện đại có thể được tích hợp một cách khéo léo vào lớp vỏ lịch sử.
Việc tạo ra một bản sao kỹ thuật số không chỉ phục vụ cho công tác sửa chữa hiện tại mà còn là sự chuẩn bị chu đáo cho việc bảo trì trong 50 năm tới. Đó chính là sự quản trị dài hạn – đảm bảo rằng các tài sản di sản sẽ tiếp tục vận hành và tiến hóa cùng xã hội.
