Kiến trúc sư Chile Smiljan Radić được vinh danh với Pritzker Architecture Prize 2026 – giải thưởng danh giá nhất của ngành kiến trúc. Các công trình của ông nổi bật bởi sự mong manh có chủ ý, vật liệu thô mộc và mối liên hệ sâu sắc với ký ức văn hóa. Từ những khối đá khổng lồ nâng đỡ công trình đến lớp vỏ bán trong suốt, Radić tạo nên những kiến trúc vừa huyền bí vừa gần gũi với thiên nhiên và con người.
Kiến trúc sư Chile Smiljan Radić được vinh danh với Pritzker Architecture Prize 2026 – giải thưởng danh giá nhất của ngành kiến trúc.
Hành trình của một kiến trúc sư luôn tìm kiếm sự “mong manh”
Giải thưởng Pritzker Architecture Prize 2026 đã được trao cho kiến trúc sư Chile Smiljan Radić Clarke, ghi nhận những đóng góp đặc biệt của ông đối với kiến trúc đương đại. Theo hội đồng giám khảo, các công trình của Radić tồn tại ở “giao điểm của sự bất định, thử nghiệm vật liệu và ký ức văn hóa”, nơi kiến trúc không cố gắng khẳng định sự vĩnh cửu mà chấp nhận sự mong manh như một phần của trải nghiệm sống.
Sinh ra tại Santiago, Chile, Radić thành lập văn phòng kiến trúc của mình năm 1995. Phần lớn công trình của ông nằm tại Chile, trải dài từ nhà ở, công trình văn hóa đến các không gian nghệ thuật và sắp đặt. Mỗi dự án đều mang một cá tính riêng, được hình thành từ điều kiện địa hình, văn hóa và bối cảnh cụ thể của từng nơi.
Radić từng chia sẻ rằng điều khiến ông hứng thú nhất khi hành nghề là “xây dựng một công trình và kiểm chứng xem mình đúng hay sai”. Chính thái độ cởi mở với thử nghiệm này đã tạo nên ngôn ngữ kiến trúc độc đáo của ông.
Kiến trúc giữa thiên nhiên, ký ức và những khối đá khổng lồ
Một đặc điểm thường thấy trong các công trình của Radić là việc sử dụng những khối đá tự nhiên khổng lồ. Những tảng granite lớn đôi khi được đặt như những cột đỡ mái, gợi nhớ đến các caryatid trong kiến trúc cổ đại.
Các yếu tố này mang lại cho công trình cảm giác vừa nguyên sơ vừa huyền bí, như thể chúng đã tồn tại từ rất lâu trong cảnh quan tự nhiên. Radić thường khai thác hình ảnh “tàn tích” – những cấu trúc dường như đang dở dang hoặc bị thời gian bào mòn.
Chính sự mơ hồ này khiến kiến trúc của ông không hoàn toàn thuộc về quá khứ hay hiện tại. Chúng giống như những vật thể lạ giữa thiên nhiên, kích thích trí tưởng tượng của người trải nghiệm.
Serpentine Pavilion – bước ngoặt đưa Radić ra thế giới
Danh tiếng quốc tế của Radić được củng cố mạnh mẽ sau khi ông thiết kế Serpentine Pavilion tại London năm 2014.
Công trình mang hình dáng như một cấu trúc bán trong suốt đặt trên các khối đá lớn, gợi cảm giác của một vật thể tạm thời trong công viên Kensington Gardens. Radić xem pavilion này như một “folly” – một công trình mang tính tưởng tượng, nơi kiến trúc có thể thoát khỏi các giới hạn chức năng thông thường.
Sự xuất hiện của Radić trong danh sách kiến trúc sư thiết kế Serpentine Pavilion – vốn thường bao gồm các Pritzker laureates như Frank Gehry, Rem Koolhaas hay Peter Zumthor – được xem như dấu hiệu báo trước cho giải thưởng danh giá mà ông vừa nhận.
Serpentine Pavilion 2014 thiết kế bởi Smiljan Radić
Thử nghiệm vật liệu và ánh sáng trong kiến trúc
Radić thường sử dụng vật liệu theo những cách bất ngờ. Thay vì phân chia rạch ròi giữa vật liệu cao cấp và vật liệu thô, ông đặt chúng cạnh nhau trong cùng một công trình.
Ví dụ điển hình là Teatro Regional del Bío-Bío tại Concepción (Chile), nơi lớp vỏ polycarbonate bán trong suốt bao bọc công trình. Lớp vỏ này vừa điều tiết ánh sáng tự nhiên vừa hỗ trợ hiệu quả âm học cho nhà hát.
Một số công trình khác như NAVE – không gian biểu diễn đương đại tại Santiago hay mở rộng Bảo tàng Nghệ thuật Tiền Colombo của Chile cũng cho thấy cách Radić kết hợp giữa cấu trúc công nghiệp và vật liệu tự nhiên.
Kết quả là những công trình vừa mạnh mẽ về cấu trúc, vừa mang chất thơ của ánh sáng và bối cảnh.
Kiến trúc như một nghệ thuật
Radić từng trải qua một bước ngoặt đáng nhớ khi thất bại trong kỳ thi tốt nghiệp kiến trúc tại Đại học Công giáo Chile. Trải nghiệm đó đã khiến ông sang Ý học lịch sử kiến trúc tại IUAV Venice và đi du lịch khắp châu Âu – điều mà ông cho rằng chính là “khóa học quan trọng nhất” của mình.
Sự giao thoa giữa trải nghiệm cá nhân, nghệ thuật điêu khắc và cảnh quan tự nhiên đã định hình phong cách của ông. Radić thường hợp tác với nghệ sĩ điêu khắc Marcela Correa – người sau này trở thành vợ ông – để tạo ra các công trình mang tính nghệ thuật cao.
Năm 2017, ông thành lập Fundación de Arquitectura Frágil nhằm hỗ trợ các dự án kiến trúc thử nghiệm vượt ra ngoài ranh giới truyền thống của ngành.
Pritzker Prize – sự ghi nhận cho một triết lý kiến trúc khác biệt
Giải thưởng Pritzker Architecture Prize được xem là danh hiệu cao quý nhất trong lĩnh vực kiến trúc toàn cầu, vinh danh những kiến trúc sư có đóng góp lâu dài và sâu sắc cho môi trường xây dựng.
Hội đồng giám khảo nhấn mạnh rằng Radić được lựa chọn “vì đã nhắc chúng ta rằng kiến trúc trước hết là một nghệ thuật”.
Trong thời đại mà kiến trúc thường gắn với quy mô và biểu tượng thị giác, các công trình của Smiljan Radić lại gợi nhắc đến một điều giản dị hơn: kiến trúc có thể mong manh, tạm thời và đầy cảm xúc – nhưng vẫn mang lại nơi trú ẩn đầy hy vọng cho con người.
