Các nữ Kiến trúc sư đạt giải thưởng Kiến trúc Pritzker: Những người đã mở rộng định nghĩa về kiến trúc đương đại

Bước ngoặt từ "Biểu tượng" sang "Trách nhiệm"
Sự xuất hiện của các nữ kiến trúc sư trong danh sách Laureate không đơn thuần là câu chuyện về bình đẳng giới. Tạp chí thiết kế DesignPlus nhận thấy đây là minh chứng cho một sự dịch chuyển hệ tư tưởng: từ sự hào nhoáng của những cá nhân ngôi sao sang những giá trị bền vững và thực chất. Năm nữ kiến trúc sư tiêu biểu – Zaha Hadid, Kazuyo Sejima, Carme Pigem, Yvonne Farrell và Anne Lacaton – chính là năm mảnh ghép định hình lại diện mạo kiến trúc thế kỷ XXI.

Mỗi người trong số họ mang đến một cách tiếp cận riêng biệt, nhưng tất cả đều gặp nhau ở một điểm chung: dùng kiến trúc để cải thiện chất lượng sống. Họ đã chứng minh rằng một công trình vĩ đại không chỉ cần đứng vững trước thời gian mà còn phải "sống" cùng con người và bối cảnh xung quanh. Đây chính là kim chỉ nam mà kiến trúc hiện đại đang hướng tới.

Zaha Hadid: Kỷ nguyên của hình thái động học
Năm 2004, Zaha Hadid đi vào lịch sử khi trở thành người phụ nữ đầu tiên nhận giải Pritzker. Bà đã phá vỡ mọi quy chuẩn về hình học tuyến tính truyền thống để mở ra kỷ nguyên của thiết kế tham số (parametric design). Trung tâm Heydar Aliyev tại Baku là một minh chứng hùng hồn cho tư duy này, nơi mái và tường hòa quyện vào nhau như một dòng chảy không ngừng nghỉ.

Kiến trúc của Hadid không chỉ là xây dựng; đó là sự mô phỏng chuyển động của tương lai bằng công nghệ. Các công trình của bà trở thành những biểu tượng đô thị mạnh mẽ, góp phần đưa tên tuổi của nhiều thành phố lên bản đồ kiến trúc thế giới. Đây là giai đoạn mà thị giác và hình thái táo bạo được tôn vinh như một đỉnh cao của sức sáng tạo nhân loại.

Kazuyo Sejima: Sự tinh giản và đối thoại của ánh sáng
Đến năm 2010, Kazuyo Sejima (cùng SANAA) lại đưa kiến trúc về một trạng thái hoàn toàn đối lập: sự im lặng đầy tinh tế. Phong cách tối giản của bà không phải là sự thiếu hụt, mà là sự chắt lọc tối đa để nhường chỗ cho trải nghiệm con người. Bảo tàng Kanazawa với mặt bằng hình tròn không mặt tiền chính là một tuyên ngôn về sự dân chủ trong không gian sống.

Trong thế giới của Sejima, ánh sáng và những cấu trúc mỏng nhẹ là vật liệu chủ đạo. Bà tạo ra những không gian mà ở đó, ranh giới giữa bên trong và bên ngoài gần như tan biến. Tạp chí thiết kế DesignPlus đánh giá cao cách tiếp cận này bởi nó đề cao cảm xúc và sự tự do của người sử dụng thay vì áp đặt ý chí của người kiến trúc sư lên công trình.

Carme Pigem: Ký ức nằm trong hơi thở cảnh quan
Năm 2017 chứng kiến sự lên ngôi của Carme Pigem (RCR Arquitectes) với triết lý gắn kết chặt chẽ với địa phương. Thay vì tạo ra những khối bê tông xa lạ, bà chọn cách làm cho kiến trúc "mọc" lên từ đất mẹ. Việc sử dụng thép corten và bê tông trần giúp các công trình như Bell-Lloc Winery biến đổi theo thời gian, hòa quyện tuyệt đối vào địa hình Tây Ban Nha.

Cách tiếp cận này mở rộng khái niệm bền vững sang một tầng nghĩa mới: sự bền vững về văn hóa và ký ức. Công trình không chỉ tiết kiệm năng lượng mà còn phải là một phần mở rộng tự nhiên của cảnh quan. Đây là một bài học quý giá về sự khiêm nhường của kiến trúc trước thiên nhiên hùng vĩ, một xu hướng mà DesignPlus luôn khuyến khích độc giả tìm hiểu.
Yvonne Farrell: Kiến trúc là một hạ tầng xã hội
Yvonne Farrell và Grafton Architects (vinh danh năm 2020) đã định nghĩa lại các công trình giáo dục. Dự án Town House tại Kingston University không chỉ là một thư viện hay phòng học; nó là một "phòng khách đô thị" nơi sinh viên gặp gỡ và giao lưu. Những hình khối mạnh mẽ của bà luôn đi kèm với nội thất mở, khuyến khích sự tương tác xã hội tối đa.

Đối với Farrell, kiến trúc chính là một loại hạ tầng xã hội thiết yếu. Bà đã dịch chuyển trọng tâm từ việc xây dựng một ngôi trường sang việc xây dựng một cộng đồng. Sự mạnh mẽ trong hình khối kết hợp với sự ấm áp trong công năng đã tạo nên những không gian giáo dục đầy nhân văn, nơi tri thức được lan tỏa thông qua sự kết nối giữa người với người.

Anne Lacaton: Đạo đức nghề nghiệp trong việc "Không phá dỡ"
Năm 2021, Anne Lacaton cùng cộng sự đã gây chấn động với khẩu hiệu "Never Demolish" (Không bao giờ phá dỡ). Bà tin rằng cải tạo công trình cũ là một hành động đạo đức hơn là phá bỏ để xây mới. Bằng các giải pháp thông minh như thêm loggia kính và ban công, bà đã biến những khu nhà ở xã hội cũ kỹ thành những không gian sống tràn ngập ánh sáng và gió trời.

Triết lý của Lacaton đã đưa khái niệm bền vững thoát khỏi những con số lý thuyết để trở thành đạo đức nghề nghiệp thực thụ. Việc giữ lại cấu trúc hiện hữu không chỉ giảm thiểu rác thải xây dựng mà còn giữ lại linh hồn và ký ức của những người cư ngụ. Đây là một thông điệp mạnh mẽ gửi đến tương lai: kiến trúc phải phụng sự con người bằng sự thấu hiểu và tiết kiệm tài nguyên.