Cải tạo Đại học Đông Dương: Bảo tàng hóa hay duy trì "di sản sống"?

Concept B: "Di sản sống" – Bảo tồn dựa trên chức năng
Ngược lại với tư duy tĩnh của bảo tàng truyền thống, PGS-TS Khuất Tân Hưng đề xuất một cách tiếp cận linh hoạt hơn, tập trung vào Trải nghiệm thực tế.

Lập luận: Giá trị cốt lõi của Đại học Đông Dương không chỉ nằm ở vỏ kiến trúc mà còn nằm ở chính "Gen" giáo dục chảy trong huyết quản của nó. Nếu biến tất cả thành bảo tàng tĩnh, chúng ta đang thực hiện một bản thiết kế "chết", tách rời công trình khỏi chức năng nguyên bản đã làm nên danh tiếng của nó.

Giải pháp: Thiết kế tích hợp. Đây là xu hướng đang thịnh hành trên thế giới, nơi các không gian di sản được duy trì các hoạt động đào tạo, workshop và nghiên cứu song song với việc mở cửa một phần không gian cho khách tham quan.

Mục tiêu: Duy trì "Context" của tòa nhà. Chính sinh viên và giảng viên là những "nhân tố sống", những người hằng ngày tương tác với kiến trúc, tạo ra năng lượng và sức sống cho di sản.
Thay vì sa vào cuộc tranh luận nhị nguyên "Bảo tàng hay Trường học", giới kiến trúc sư trẻ cần nhìn nhận bài toán này dưới lăng kính của Service Design và Strategic Design. Một di sản tầm cỡ như Đại học Đông Dương cần một giải pháp tổng thể, bền vững và đa lớp.

Xác lập lớp nhận diện (Identity): Bước đầu tiên và tối quan trọng là việc lập hồ sơ di tích cấp quốc gia để xác lập một "Brand Guidelines" bảo tồn khắt khe theo luật Di sản. Lớp áo pháp lý này sẽ bảo vệ những chi tiết nguyên bản của Hébrard khỏi những tác động cải tạo tự phát, đảm bảo mọi can thiệp kiến trúc mới đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các giá trị lịch sử.

Tính linh hoạt và Không gian tương tác: Bài học từ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2024 vừa qua tại chính không gian này đã cho thấy tiềm năng to lớn khi công trình đóng vai trò là một "Platform". Khi các không gian vốn dĩ tĩnh được thổi hồn bằng các triển lãm tương tác, nghệ thuật sắp đặt và các hoạt động văn hóa động, di sản bỗng trở nên vô cùng gần gũi và hấp dẫn với thế hệ trẻ. Đây chính là cách chúng ta "kích hoạt" di sản mà không cần phải thay đổi cấu trúc cứng của nó.

Sự cân bằng trong trải nghiệm người dùng: Một thiết kế cải tạo thích ứng thành công là khi tạo ra được sự cộng hưởng giữa các nhóm người dùng khác nhau. Du khách đến đây cảm nhận được chiều sâu lịch sử thông qua các hệ thống biển chỉ dẫn, trưng bày tinh tế; trong khi đó, những người dùng chính là giảng viên, nhà khoa học vẫn tìm thấy công năng sử dụng hiệu quả và sự thân thuộc trong không gian học thuật.
Đại học Đông Dương không cần một cuộc "thay máu" hoàn toàn để trở thành một bảo tàng theo nghĩa truyền thống. Điều nó thực sự cần là một thiết kế Cải tạo thích ứng thông minh và nhân văn. Đó là nơi mà các chi tiết kiến trúc cũ của thế kỷ trước được tôn vinh, được soi rọi bởi những giải pháp chiếu sáng và trưng bày hiện đại, nhưng quan trọng nhất, đó phải là nơi mà những hoạt động trí tuệ, những bài giảng và những nghiên cứu mới vẫn tiếp tục được "sản xuất" thay vì chỉ được "trưng bày".

Bảo tồn di sản không phải là giữ cho nó không thay đổi, mà là quản lý sự thay đổi đó sao cho bản sắc cốt lõi không bị mất đi. Đại học Đông Dương xứng đáng là một "di sản sống", một biểu tượng cho tinh thần hiếu học và sự giao thoa văn hóa mãnh liệt của Hà Nội, nơi quá khứ và tương lai cùng tồn tại trong một hình hài kiến trúc duy mỹ.