Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Dấu ấn của KTS Bùi Quang Hanh đã để lại trong nền kiến trúc Việt Nam hiện đại
29 thg 6, 2026
KTS. Bùi Quang Hanh - một trong những kiến trúc sư tiêu biểu góp phần định hình kiến trúc Việt Nam hiện đại giữa thế kỷ XX. Ông giữ vai trò quan trọng trong đào tạo thế hệ kiến trúc sư trẻ và tham gia nhiều liên danh thiết kế lớn, đặc biệt trong các công trình giáo dục như trường Sư phạm, Đại học Khoa học hay các tổ hợp tại Thủ Đức, với đặc trưng thiết kế thích ứng khí hậu và đề cao công năng.
KTS. Bùi Quang Hanh - một trong những kiến trúc sư tiêu biểu góp phần định hình kiến trúc Việt Nam hiện đại giữa thế kỷ XX. Ông giữ vai trò quan trọng trong đào tạo thế hệ kiến trúc sư trẻ và tham gia nhiều liên danh thiết kế lớn, đặc biệt trong các công trình giáo dục như trường Sư phạm, Đại học Khoa học hay các tổ hợp tại Thủ Đức, với đặc trưng thiết kế thích ứng khí hậu và đề cao công năng.
1. Tiểu sử và nền tảng đào tạo
Bùi Quang Hanh sinh năm 1913 tại Sa Đéc, là một trong những kiến trúc sư Việt Nam thuộc thế hệ được đào tạo bài bản tại châu Âu từ rất sớm. Ông theo học tại École Nationale Supérieure des Beaux-Arts de Paris và tốt nghiệp năm 1942, sau đó tiếp tục hoàn thành học vị đô thị gia tại Đại học Paris. Trước khi trở về Việt Nam, ông từng hành nghề tại Mỹ, trở thành một trong những kiến trúc sư Việt Nam đầu tiên làm việc trong môi trường quốc tế, từ đó tích lũy kinh nghiệm về tư duy thiết kế hiện đại và kỹ thuật xây dựng tiên tiến.
2. Vai trò trong giáo dục kiến trúc Việt Nam
Khi trở về Sài Gòn đầu thập niên 1950, ông trở thành một trong những giáo sư người Việt chủ chốt tại Trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn. Ông không chỉ giảng dạy mà còn trực tiếp hướng dẫn đồ án kiến trúc, góp phần đào tạo nhiều thế hệ kiến trúc sư quan trọng cho miền Nam Việt Nam. Trong môi trường học thuật, ông được đánh giá là một người thầy mẫu mực, nghiêm túc, có ảnh hưởng sâu sắc đến tư duy thiết kế của sinh viên, đặc biệt ở cách tiếp cận kiến trúc dựa trên công năng, khí hậu và tính tổ chức không gian.
Thư viện quốc gia
3. Hoạt động hành nghề và vai trò trong các liên danh
Song song với giảng dạy, Bùi Quang Hanh mở văn phòng kiến trúc riêng và tham gia nhiều liên danh quan trọng. Ông thường hợp tác với các kiến trúc sư như Trần Văn Tải và Lê Văn Lắm, hình thành một nhóm thiết kế tiêu biểu của kiến trúc Việt Nam giai đoạn này. Trong các dự án, ông giữ vai trò kiến trúc sư chủ trì hoặc đồng thiết kế, đồng thời cũng là cầu nối chuyên môn giữa các đối tác quốc tế và đội ngũ trong nước. Ngoài ra, ông còn tham gia cố vấn cho các chương trình xây dựng lớn, bao gồm cả các dự án hợp tác với Mỹ trong lĩnh vực hạ tầng và quân sự.
4. Các dự án tiêu biểu
Dấu ấn của ông thể hiện rõ qua nhiều công trình giáo dục và công cộng quy mô lớn. Trong đó có Trường Tiểu học Sư phạm Thực hành Sài Gòn, Đại học Sư phạm Sài Gòn, Trung học Kiểu mẫu Thủ Đức, Trường Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long và Đại học Khoa học Sài Gòn – những dự án được thực hiện trong liên danh với Trần Văn Tải và Lê Văn Lắm. Các công trình này nổi bật với giải pháp thích ứng khí hậu nhiệt đới như thông gió tự nhiên, che nắng bằng hệ lam, tổ chức không gian mở và sử dụng vật liệu tiết kiệm nhưng bền vững.
Bên cạnh đó, ông còn tham gia dự án Đại học Y khoa Sài Gòn trong khuôn khổ hợp tác với hãng kiến trúc Mỹ Smith, Hinchman & Grylls, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc kết nối kiến trúc Việt Nam với quốc tế. Đặc biệt, dự án Thư viện Quốc gia là công trình mang tính biểu tượng trong sự nghiệp của ông, nơi ông giữ vai trò kiến trúc sư chủ trì, phối hợp với nhiều cộng sự để tạo nên một thiết kế dung hòa giữa kiến trúc hiện đại và yếu tố văn hóa dân tộc.
Trung học kĩ thuật Vĩnh Long
5. Tư duy kiến trúc và đóng góp chuyên môn
Trong các công trình của mình, Bùi Quang Hanh luôn chú trọng sự phù hợp với khí hậu và đời sống địa phương. Ông không chạy theo hình thức mà tập trung vào tính công năng, hiệu quả sử dụng và khả năng ứng dụng rộng rãi. Các thiết kế của ông thường hướng đến sự giản dị, tiết kiệm nhưng vẫn đảm bảo chất lượng không gian và thẩm mỹ. Đồng thời, ông cũng là người góp phần thúc đẩy mô hình liên danh kiến trúc, tạo điều kiện cho sự trao đổi kinh nghiệm giữa các thế hệ và giữa kiến trúc sư Việt Nam với quốc tế.
6. Những năm cuối đời và di sản
Sau năm 1975, ông định cư tại Mỹ và sống khá kín tiếng cho đến khi qua đời năm 1992. Dù rời xa Việt Nam, những đóng góp của ông vẫn để lại dấu ấn sâu đậm trong cả lĩnh vực thực hành và giáo dục kiến trúc. Ông được xem là một trong những nhân vật quan trọng đặt nền móng cho kiến trúc hiện đại Việt Nam, với vai trò vừa là người thầy, vừa là kiến trúc sư thực hành, góp phần định hình diện mạo đô thị và tư duy thiết kế trong giai đoạn đầy biến động của lịch sử.
