Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
KTS NGUYỄN DUY | Thực hành thiết kế trong kỷ nguyên công nghệ khi con người vẫn là trung tâm sáng tạo
8 thg 8, 2026
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vật liệu mới và các mô hình sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc cách kiến trúc sư hành nghề. Tuy nhiên, theo kiến trúc sư Nguyễn Duy – sáng lập Time Architects, công nghệ dù đóng vai trò quan trọng đến đâu cũng chỉ là công cụ hỗ trợ. Giá trị cốt lõi của thiết kế vẫn nằm ở tư duy, cảm xúc và bản lĩnh dẫn dắt của con người trước những biến động ngày càng phức tạp của thị trường và xã hội.
Nguyễn Duy – kiến trúc sư sáng lập Time Architects tại TP.HCM (thành lập năm 2015), theo đuổi phong cách ki ến trúc hiện đại, bền vững và hài hòa với thiên nhiên. Tốt nghiệp Đại học Văn Lang năm 2011, ông từng làm việc tại VTN Architects, lib.a và HAIA trước khi tạo dấu ấn riêng qua nhiều dự án nhà ở và công trình cá nhân. Ông là tác giả của Villa T và đạt giải Spec Go Green International năm 2017.
Công nghệ là cộng sự nhưng không thể thay thế tư duy sáng tạo
Trong bối cảnh công nghệ ngày càng len sâu vào mọi khía cạnh của đời sống, vai trò của trí tuệ nhân tạo và dữ liệu trong thực hành thiết kế đang được nhìn nhận lại một cách nghiêm túc hơn. Theo kiến trúc sư Nguyễn Duy, để hiểu đúng bản chất của sự thay đổi này, cần bóc tách rõ ràng các nhóm công nghệ khác nhau thay vì gộp chúng vào một khái niệm chung.
Ở nhóm công nghệ AI và dữ liệu, ông cho rằng dù công nghệ có ưu việt đến đâu, nó vẫn chỉ dừng lại ở vai trò của một “cộng sự” đắc lực. AI có thể hỗ trợ kiến trúc sư trong việc khai mở phương án, gợi ý giải pháp và tối ưu hóa hiệu suất làm việc, đặc biệt trong các công đoạn mang tính lặp lại hoặc xử lý khối lượng thông tin lớn. Tuy nhiên, thuật toán không thể thay thế tư duy sáng tạo của con người.
Theo ông, con người là một thực thể tự nhiên sở hữu “chất cảm” và những rung động sâu sắc – những yếu tố hình thành nên chiều sâu cảm xúc của không gian sống. Đây là những giá trị cốt lõi mà công nghệ không thể mô phỏng một cách trọn vẹn. AI có thể giúp người làm nghề đi nhanh hơn, nhưng chính con người mới là chủ thể định hướng, lựa chọn và thổi hồn vào công trình. Nếu thiếu đi sự dẫn dắt này, thiết kế rất dễ rơi vào trạng thái hiệu quả về mặt kỹ thuật nhưng nghèo nàn về trải nghiệm.
Trong thực hành nghề nghiệp, điều quan trọng không nằm ở việc sử dụng công nghệ nhiều hay ít, mà ở cách kiến trúc sư giữ được quyền chủ động trước công nghệ. Khi AI được đặt đúng vai trò, nó trở thành công cụ khuếch đại tư duy. Ngược lại, nếu phụ thuộc quá mức, người làm nghề có nguy cơ đánh mất tiếng nói sáng tạo và bản lĩnh nghề nghiệp của chính mình.
Công nghệ có thể mở rộng khả năng tìm kiếm và xử lý phương án, nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về tư duy, kinh nghiệm và cảm nhận của người thiết kế.
Vật liệu mới và dữ liệu lớn đặt ra thách thức về tư duy hơn là lựa chọn
Song song với AI và dữ liệu, sự xuất hiện ngày càng nhiều của vật liệu mới và các mô hình sản xuất thông minh cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong thực hành thiết kế. Tuy nhiên, theo kiến trúc sư Nguyễn Duy, thách thức lớn nhất trong bối cảnh này không nằm ở sự thiếu hụt giải pháp, mà nằm ở năng lực “tiến hóa” của tư duy người làm nghề.
Trong kỷ nguyên bùng nổ dữ liệu và vật liệu mới, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi mạnh mẽ tại Việt Nam, kiến trúc sư đứng trước một “ma trận” thông tin và lựa chọn. Khi mọi giải pháp đều sẵn có, việc ra quyết định không còn đơn thuần dựa trên sự mới mẻ hay công nghệ cao, mà đòi hỏi khả năng sàng lọc, hệ thống hóa và đánh giá giá trị thực sự của từng lựa chọn.
Theo ông, người làm nghề cần một tâm thế chủ động và bản lĩnh để không bị cuốn trôi bởi xu hướng. Công nghệ và vật liệu mới chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một chiến lược thiết kế rõ ràng, gắn với bối cảnh, khí hậu, văn hóa và nhu cầu sử dụng cụ thể. Nếu thiếu đi sự định hướng này, việc chạy theo công nghệ rất dễ dẫn đến những công trình hào nhoáng về hình thức nhưng thiếu chiều sâu và tính bền vững.
Với hơn hai thập kỷ thực chiến trong nghề, kiến trúc sư Nguyễn Duy cho rằng công nghệ dù tân tiến đến đâu cũng chỉ là đòn bẩy. Điểm tựa vững chãi để tạo nên những công trình bền vững và có “hồn” vẫn nằm ở sự nhạy bén, kinh nghiệm và cái tâm của người kiến trúc sư trong từng quyết định thiết kế.
Thiết kế không dừng lại ở hình thức, mà được kiểm chứng qua cách con người sống, tương tác và cảm nhận không gian mỗi ngày.
Khách hàng thay đổi và vai trò dẫn dắt ngày càng rõ nét của kiến trúc sư
Không chỉ công nghệ, chính sự thay đổi trong tư duy của khách hàng cũng đang định hình lại cách kiến trúc sư hành nghề. Theo quan sát của kiến trúc sư Nguyễn Duy, trong khoảng 3–5 năm trở lại đây, mối quan hệ giữa khách hàng và người làm nghề đã có những chuyển biến rõ rệt.
Trước đây, khách hàng thường tìm đến kiến trúc sư thông qua sự giới thiệu của người quen hoặc dựa trên uy tín của các văn phòng lớn, trong bối cảnh nguồn thông tin còn hạn chế. Ngày nay, công nghệ và AI đã phá vỡ những rào cản đó, kéo khách hàng và kiến trúc sư lại gần nhau hơn bao giờ hết. Chỉ với vài thao tác trên mạng xã hội, khách hàng có thể tiếp cận hàng loạt phong cách, giải pháp và triết lý thiết kế khác nhau.
Khách hàng vì thế không còn ở vị thế thụ động. Được hỗ trợ bởi các thuật toán thông minh, họ có khả năng định hình rõ hơn gu thẩm mỹ và mong muốn của bản thân. AI có thể “đọc” sở thích, gợi ý những hình ảnh, phong cách và giải pháp gần với những trăn trở cá nhân của khách hàng, từ đó đẩy tính cá nhân hóa trong thiết kế lên mức cao chưa từng có.
Trong bối cảnh này, khách hàng không chỉ tìm kiếm một bản vẽ, mà tìm kiếm một sự phù hợp về tư duy, lối sống và giá trị. Điều này mở ra cơ hội kết nối rộng lớn hơn cho kiến trúc sư, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức khốc liệt về tốc độ thích nghi. Khi mọi thông tin đều được bày biện sẵn, sự cạnh tranh không còn nằm ở quy mô công ty hay số lượng dự án, mà nằm ở khả năng thấu cảm và dẫn dắt.
Theo kiến trúc sư Nguyễn Duy, trong một thế giới mà AI có thể gợi ý hầu hết mọi phong cách thẩm mỹ, giá trị cốt lõi của người kiến trúc sư nằm ở “tâm trí” và bản lĩnh nghề nghiệp. Kiến trúc sư không thể đứng yên khi khách hàng đã thay đổi và phát triển. Việc sử dụng công nghệ để hiểu khách hàng là cần thiết, nhưng việc hiện thực hóa những rung cảm, mong muốn và giá trị sống mà máy móc chỉ mới dừng lại ở mức gợi ý vẫn đòi hỏi chiều sâu kinh nghiệm và tư duy của con người.
