Vườn Calder và sức mạnh thầm lặng của thiết kế cảnh quan

Từ tầng lửng của Highway Gallery, khách tham quan có thể thoáng nhìn dòng xe chuyển động bên ngoài trước khi men theo những hành lang bê tông dẫn xuống không gian trưng bày mở. Tại đây, các tác phẩm của Alexander Calder hiện diện trong sự giao thoa không ngừng giữa ánh sáng, bóng đổ và chuyển động của môi trường xung quanh.

Calder Gardens không được thiết kế như một “chiếc hộp” đơn thuần để chứa đựng nghệ thuật. Công trình đóng vai trò như một lớp trung gian tinh tế giữa nội thất và ngoại cảnh, giữa những hình khối kim loại đặc trưng của Calder và thế giới thực vật đang sinh trưởng. Kiến trúc vì thế trở thành cầu nối, tạo điều kiện để các yếu tố nghệ thuật và tự nhiên cùng tồn tại trong một tổng thể thống nhất.

Tuy nhiên, linh hồn thực sự của Calder Gardens lại nằm trên mặt đất, trong thiết kế cảnh quan của Piet Oudolf – người được xem là một trong những nhà thiết kế cảnh quan có ảnh hưởng nhất thế giới hiện nay. Đối với Oudolf, khu vườn không chỉ được tạo nên từ cây cối mà còn từ chính dòng chảy của thời gian.

Ông nhớ lại rằng khu đất ban đầu gần như trống rỗng, chỉ được hình dung thông qua những mô hình kiến trúc sơ bộ. Điều hấp dẫn ông không phải là hiện trạng khu đất, mà là cơ hội được đối thoại với di sản của một nghệ sĩ mà ông ngưỡng mộ suốt nhiều thập kỷ.

“Tôi đã biết đến Calder gần 50 năm. Việc đặt công việc của mình trong bối cảnh của một nghệ sĩ Mỹ vĩ đại là điều vô cùng ý nghĩa”, Oudolf chia sẻ.

Trên khuôn viên rộng khoảng 1,8 mẫu Anh, nhà thiết kế đã kiến tạo bảy vùng cảnh quan riêng biệt, mỗi khu vực mang đến một trạng thái cảm xúc và trải nghiệm không gian khác nhau. Từ khu rừng phía tây với những tán sồi và Nyssa tạo bóng mát, đến các thảm thực vật lâu năm trải rộng hay những vùng đồng cỏ prairie với hoa dại chuyển động theo gió, toàn bộ khu vườn được tổ chức như một chuỗi chuyển tiếp mềm mại giữa các lớp cảnh quan.

Theo Oudolf, người tham quan có thể tiếp cận khu vườn từ nhiều hướng khác nhau, và mỗi lối vào đều tạo nên một cảm nhận riêng về không gian.

Quan trọng hơn, cảnh quan tại Calder Gardens không được xem là yếu tố trang trí cố định mà là một hệ sinh thái sống, liên tục biến đổi theo chu kỳ tự nhiên. Mùa đông để lộ những cấu trúc trơ trụi của thân và cành cây; mùa xuân đánh dấu sự xuất hiện của những mầm non đầu tiên; mùa hè là giai đoạn sinh trưởng mạnh mẽ; trong khi mùa thu mang đến bảng màu phong phú của cỏ, hoa và hạt giống.

“Khu vườn là một công việc chuyển động chậm”, Oudolf nhận định.

Quan điểm này đòi hỏi người thiết kế phải hiểu không chỉ hình thái hiện tại của thực vật mà còn dự đoán được cách chúng phát triển trong tương lai. Chính tư duy ấy tạo nên sự tương đồng sâu sắc giữa cảnh quan của Oudolf và nghệ thuật của Calder. Nếu những tác phẩm mobile của Calder luôn chuyển động trước tác động của môi trường, thì cảnh quan tại Calder Gardens cũng không ngừng thay đổi theo thời gian.

Những dây leo dần bao phủ các bức tường bê tông, hoa và cây thân leo làm mềm các đường nét kiến trúc, trong khi các lớp thực vật chồng xếp tạo nên cảm giác “hoang dã có kiểm soát” – một đặc trưng quen thuộc trong ngôn ngữ thiết kế của Oudolf.

Tại Vestige Garden, dây thường xuân và tú cầu leo từng bước phủ kín các mảng tường, trong khi phía trên là những chùm tử đằng và kim ngân buông rủ. Ở khu vườn hình tròn, thực vật tạo nên một không gian khép kín, thân mật, mang lại cảm giác như được bao bọc bởi chính địa hình tự nhiên.