Giải thưởng Pritzker 2025 đã xướng tên Liu Jiakun – kiến trúc sư Trung Quốc nổi tiếng với những công trình khiêm nhường nhưng sâu sắc, nơi kiến trúc không phô diễn hình thức mà âm thầm nuôi dưỡng đời sống cộng đồng. Từ ký ức tập thể, vật liệu bản địa đến không gian công cộng giàu tính nhân văn, Liu Jiakun mang đến một cách tiếp cận kiến trúc bền bỉ, giàu cảm xúc và gắn chặt với con người.
Liu Jiakun – Kiến trúc sư của sự tiết chế và chiều sâu
Sinh sống và làm việc tại Thành Đô, Liu Jiakun là một trong những kiến trúc sư hiếm hoi của châu Á được vinh danh bởi Pritzker Architecture Prize – giải thưởng danh giá nhất của ngành kiến trúc. Theo hội đồng giám khảo, kiến trúc của ông “không phô trương nhưng đầy sức nặng”, phản hồi trực tiếp với bối cảnh văn hóa, đời sống cộng đồng và tính trung thực của vật liệu.
Thay vì áp đặt một phong cách cá nhân cố định, Liu Jiakun tiếp cận mỗi dự án như một quá trình đối thoại: giữa truyền thống và hiện đại, giữa cá nhân và tập thể, giữa ký ức và hiện thực.
Kiến trúc như một hình thức hòa giải
Triết lý xuyên suốt trong các công trình của Liu Jiakun là sự “trung gian” – mediation. Kiến trúc của ông không tìm cách tạo ra những biểu tượng ngoạn mục, mà nhẹ nhàng định hình không gian sống thông qua sự quan sát tinh tế từng địa điểm cụ thể.
Chính vì thế, như nhận định của Hội đồng Pritzker, Liu Jiakun “tưởng tượng và kiến tạo những thế giới mới, không bị ràng buộc bởi bất kỳ khuôn mẫu thẩm mỹ hay phong cách nào”, mà luôn bắt đầu từ điều kiện thực tế của từng dự án.
West Village – tái định nghĩa mật độ đô thị
Một trong những công trình tiêu biểu nhất của Liu Jiakun là West Village (Thành Đô, 2015). Thay vì phát triển theo chiều cao như các khu phức hợp đô thị thông thường, West Village được tổ chức theo chiều ngang, với năm tầng không gian đan xen giữa văn hóa, thương mại, thể thao và sinh hoạt cộng đồng.
Dự án tạo ra một mạng lưới không gian mở – đóng linh hoạt, khuyến khích sự tương tác xã hội thay vì tách biệt. Ở đây, mật độ không đồng nghĩa với chật chội, mà trở thành điều kiện để cộng đồng cùng tồn tại, cùng chia sẻ và cùng sống.
Tôn vinh những điều bình dị
Điểm đặc biệt trong kiến trúc của Liu Jiakun nằm ở khả năng nâng tầm những điều rất đỗi đời thường. Ông sử dụng vật liệu bản địa, kỹ thuật truyền thống và những hình thái quen thuộc của kiến trúc dân gian, nhưng đặt chúng vào một cấu trúc không gian mới, phù hợp với đời sống đương đại.
Điều này thể hiện rõ trong Shuijingfang Museum (Thành Đô, 2013) – nơi bảo tàng không đứng tách rời như một “vật thể trưng bày”, mà hòa vào cấu trúc đô thị xung quanh, gợi nhắc mô hình sân trong truyền thống Trung Hoa. Tương tự, Suzhou Museum of Imperial Kiln Brick (2016) sử dụng ngôn ngữ kiến trúc tiết chế để kể câu chuyện về nghề thủ công cổ, thông qua trải nghiệm không gian hơn là hình thức tượng trưng.
Ký ức tập thể và khả năng chữa lành của kiến trúc
Sau thảm họa động đất Vấn Xuyên năm 2008, Liu Jiakun thiết kế Hu Huishan Memorial (Thành Đô, 2009) – một công trình tưởng niệm nhỏ bé nhưng giàu sức nặng tinh thần. Hình ảnh chiếc lều bê tông giản dị, cùng vật liệu “Rebirth Bricks” được tái chế từ đống đổ nát của động đất, đã biến kiến trúc thành phương tiện chữa lành – cả về vật chất lẫn cảm xúc.
Với Liu Jiakun, ký ức không phải là điều cần phô bày, mà là thứ cần được gìn giữ và chuyển hóa thành không gian sống chung cho cộng đồng.
Kiến trúc gắn với tự nhiên và thời gian
Trong dự án Cải tạo khu hang động Tianbao, thị trấn Erlang (2021), Liu Jiakun tiếp tục thể hiện sự tôn trọng tuyệt đối với địa hình và cảnh quan. Thay vì can thiệp mạnh, các cấu trúc mới được “dệt” vào sườn núi, để kiến trúc trở thành một phần của tự nhiên, chứ không phải yếu tố áp đảo nó.
Cách tiếp cận này cho thấy một tư duy nhất quán: kiến trúc không đứng ngoài thiên nhiên và lịch sử, mà là sự tiếp nối mềm mại của cả hai.
Lời kết
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng và môi trường xây dựng ngày càng đồng nhất, Liu Jiakun mang đến một lời nhắc quan trọng: kiến trúc trước hết là dành cho con người. Bằng sự tiết chế, thấu cảm và chiều sâu tư duy, ông đã chứng minh rằng những công trình khiêm nhường vẫn có thể tạo nên ảnh hưởng lớn—không phải bằng hình thức, mà bằng cách chúng nuôi dưỡng đời sống cộng đồng và bản sắc nơi chốn.
Giải thưởng Pritzker 2025 không chỉ vinh danh một kiến trúc sư, mà còn ghi nhận một hướng đi bền vững và nhân văn cho kiến trúc đương đại.
