Khi khái niệm bền vững ngày càng bị sử dụng quá rộng, Future Materials Library™ chọn cách tiếp cận khác: bóc tách, phân loại và diễn giải bền vững thông qua vòng đời và bản chất của từng loại vật liệu. Tại đây, vật liệu không chỉ để trưng bày, mà để được đọc – như một dữ liệu nền cho những quyết định thiết kế có trách nhiệm hơn.
Thay vì đưa ra một định nghĩa mang tính khẩu hiệu, Future Materials Library™ – hiện được giới thiệu tại Material Source Studio London – đặt ra một câu hỏi nền tảng hơn: chúng ta đang nói về bền vững ở cấp độ nào của vật liệu? Carbon, vòng đời, khả năng tái sinh, hay mức độ sẵn sàng ứng dụng thực tế?
Cách tiếp cận của thư viện không dựa trên cảm tính “xanh – không xanh”, mà xây dựng một hệ thống tiêu chí giúp người làm nghề hiểu rõ vật liệu đang tạo ra tác động gì, ở đâu và trong bao lâu.
Bền vững không còn là một khái niệm đơn lẻ
Một trong những điểm then chốt của Future Materials Library™ là việc chia nhỏ “bền vững” thành nhiều lớp giá trị. Vật liệu có thể bền vững vì được tái chế hơn 90% từ dòng thải; vì phát thải carbon thấp, trung tính hoặc thậm chí carbon âm; vì có nguồn gốc sinh học từ thực vật, tảo hay sợi tự nhiên; hoặc vì được “nuôi trồng” trực tiếp bằng vi sinh vật trong môi trường kiểm soát.
Mỗi nhóm vật liệu kể một câu chuyện khác nhau. Có loại nhấn mạnh vào vòng lặp tuần hoàn – nơi rác thải trở thành tài nguyên mới. Có loại đặt trọng tâm vào khí hậu, coi vật liệu như một công cụ lưu trữ carbon. Lại có những vật liệu mở ra tư duy hoàn toàn mới, khi chúng không chỉ được làm từ tự nhiên mà còn hoạt động cùng tự nhiên, cho phép rêu, vi sinh vật hay hệ sinh học phát triển trên bề mặt.
Từ vật liệu “xanh” đến vật liệu có khả năng tái sinh
Thư viện cũng làm rõ sự khác biệt giữa các khái niệm thường bị dùng lẫn lộn. Vật liệu bio-based không đồng nghĩa với compostable. Vật liệu recyclable chưa chắc đã circular nếu không được thiết kế để tháo lắp và tái sử dụng. Và vật liệu mang tính thử nghiệm cao chưa chắc đã sẵn sàng cho công trình nếu chưa vượt qua các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn và pháp lý.
Chính vì vậy, Future Materials Library™ dành một vị trí quan trọng cho các vật liệu đã đạt chứng nhận độc lập (như FSC, Cradle to Cradle, WELL…) và đặc biệt là các sản phẩm có EPD – Environmental Product Declaration. Những tài liệu này không tô vẽ hình ảnh bền vững, mà cung cấp dữ liệu minh bạch về tác động môi trường trong suốt vòng đời vật liệu.
Khi vật liệu trở thành ngôn ngữ thiết kế
Điều đáng chú ý là Future Materials Library™ không chỉ phục vụ mục đích kỹ thuật. Bằng cách đặt các vật liệu cạnh nhau theo tiêu chí bền vững, thư viện tạo ra một ngôn ngữ thiết kế mới, nơi thẩm mỹ, công năng và trách nhiệm môi trường không còn là những yếu tố tách rời.
Ở đây, việc lựa chọn vật liệu không chỉ trả lời câu hỏi “đẹp hay không”, mà còn là: vật liệu này đến từ đâu, tồn tại bao lâu, và sẽ đi về đâu sau khi công trình kết thúc vòng đời?
Một cách đọc khác về tương lai thiết kế
Future Materials Library™ không áp đặt một chuẩn mực duy nhất cho bền vững. Thay vào đó, nó cung cấp khung tham chiếu để mỗi kiến trúc sư, nhà thiết kế hay chủ đầu tư tự xác định ưu tiên của mình – dựa trên dữ liệu, vòng đời và bối cảnh cụ thể của dự án.
Trong bối cảnh ngành thiết kế đang chuyển dịch từ “tạo hình” sang “tạo tác động”, cách tiếp cận này cho thấy một điều rõ ràng: bền vững không bắt đầu từ hình thức công trình, mà bắt đầu từ cách chúng ta hiểu và lựa chọn vật liệu.
