Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Dưới đây là 10 công trình tiêu biểu của kiến trúc sư người Burkina Faso – Diébédo Francis Kéré, người vừa được vinh danh là chủ nhân của Giải thưởng Kiến trúc Pritzker danh giá năm nay.
Sinh ra tại Burkina Faso và hiện đang sinh sống, làm việc tại Đức, các thiết kế của Kéré tập trung vào các sáng kiến xã hội dành cho cộng đồng yếu thế. Ông kết hợp khéo léo các hình thái kiến trúc bản địa vào trong ngôn ngữ thiết kế đương đại.
Sinh ra tại Burkina Faso và hiện đang sinh sống, làm việc tại Đức, các thiết kế của Kéré tập trung vào các sáng kiến xã hội dành cho cộng đồng yếu thế. Ông kết hợp khéo léo các hình thái kiến trúc bản địa vào trong ngôn ngữ thiết kế đương đại.
Hội đồng giám khảo Pritzker nhận định: "Ông là một ngọn hải đăng độc bản trong lĩnh vực kiến trúc. Ông đã cho chúng ta thấy kiến trúc ngày nay có thể phản ánh và phục vụ các nhu cầu — bao gồm cả nhu cầu thẩm mỹ — của con người trên toàn thế giới."
Dưới đây là 10 dự án tiêu biểu của Kéré:
1. Trường Tiểu học Gando (2001 — Burkina Faso)
Kéré bắt đầu gây quỹ xây dựng trường tiểu học tại ngôi làng quê hương từ khi còn là sinh viên du học tại Đức. Đây là dự án lớn đầu tiên của ông, được thực hiện với sự hỗ trợ trực tiếp từ người dân địa phương và đã vinh dự giành giải thưởng Kiến trúc Aga Khan vào năm 2004. Năm 2008, ông tiếp tục hoàn thành khu mở rộng để đón thêm 120 học sinh, tận dụng tối đa nguồn nhân công và vật liệu sẵn có tại địa phương.
2. Công viên Quốc gia Mali (2010 — Mali)
Nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày độc lập của Mali, Kéré đã thiết kế cụm công trình tại Công viên Quốc gia ở thủ đô Bamako nhằm kết nối lại khu vườn thực vật và sở thú vốn đang bị mai một. Mỗi cấu trúc đều được ốp đá tự nhiên, thiết kế tạo bóng râm tối đa cho du khách, bao gồm sảnh đón tiếp, nhà hàng và trung tâm thể thao.
3. Trung tâm Y tế và Thúc đẩy Xã hội (2014 — Burkina Faso)
Nằm trong khuôn viên Làng Opera tại Burkina Faso, trung tâm y tế này được thi công bởi thợ thủ công địa phương bằng các vật liệu quen thuộc như đất sét, gỗ và đá. Công trình sở hữu cấu trúc linh hoạt tích hợp hệ thống thông gió thụ động, năng lượng mặt trời cùng hệ thống thu gom và quản lý nước mưa tiên tiến.
4. Phòng khám Phẫu thuật và Trung tâm Y tế Léo (2014 — Burkina Faso)
Được triển khai như một tập hợp các mô đun sắp xếp dọc theo một trục đường chính, công trình bao gồm khu phẫu thuật, phòng nội trú và khoa sản, phục vụ hơn 50.000 người dân. Tường làm bằng gạch đất nện kết hợp các ô cửa sổ lồi đầy màu sắc ở nhiều cao độ khác nhau. Mái hiên rộng nhô ra giúp che nắng và tích hợp hệ thống thu nước mưa phục vụ tư tiêu.
5. Trường Trung học Lycée Schorge (2017 — Burkina Faso)
Tọa lạc tại vùng ngoại ô Koudougou, trường trung học mang hình chữ C gồm chín mô đun kết nối với nhau, bao gồm các phòng học, khu hành chính và một phòng nha khoa. Kéré đã sử dụng đá laterit (đá ong) khai thác tại chỗ trong suốt quá trình xây dựng nhằm chứng minh vật liệu địa phương hoàn toàn có thể ứng dụng vào các cấu trúc đương đại.
Trường Trung học Lycée Schorge (2017 — Burkina Faso)
6. Gian trưng bày Serpentine Pavilion (2017 — Vương quốc Anh)
Cho mùa triển lãm Serpentine năm 2017, kiến trúc sư đã thiết kế một cấu trúc mang sắc xanh chàm với phần mái ván đan lát và khoảng sân trong thoáng đãng. Điểm nhấn của gian trưng bày là các bức tường cong lượn sóng màu chàm và phần mái vòm ngược có khoảng mở ở tâm, khéo léo dẫn dòng nước mưa đổ xuống thành một thác nước thu nhỏ.
7. Gian trưng bày Xylem (2019 — Hoa Kỳ)
Nằm tại Trung tâm Nghệ thuật Tippet Rise ở Montana, cấu trúc này được dựng lên từ những thân cây thông vàng và thông Lodgepole đã chết do quá trình tỉa cành tự nhiên. Các khúc gỗ được sắp xếp thành từng nhóm để tạo nên hệ thống mái, cột và ghế ngồi của gian trưng bày rộng 256 mét vuông, lấy cảm hứng từ toguna — không gian trú ẩn truyền thống của văn hóa Dogon tại Tây Phi.
8. Khuôn viên Startup Lions Campus (2021 — Kenya)
Ba tòa tháp màu đất nện vươn cao với thiết kế mô phỏng các tổ mối là điểm nhấn ấn tượng tại khuôn viên Startup Lions Campus ở Kenya. Công trình được xây dựng cho tổ chức phi lợi nhuận Learning Lions, cung cấp các khóa đào tạo công nghệ thông tin và truyền thông miễn phí cho giới trẻ Kenya.
9. Tòa nhà Quốc hội Burkina Faso (Đề xuất chưa xây dựng — Burkina Faso)
Được thiết kế sau cuộc nổi dậy năm 2014 khiến tòa nhà quốc hội nguyên bản bị thiêu rụi, cấu trúc kim cương khổng lồ mang hình kim tự tháp này sẽ cung cấp một không gian hội họp công cộng tại trung tâm thủ đô Ouagadougou, nơi người dân có thể ngắm toàn cảnh thành phố.
10. Tòa nhà Quốc hội Benin (Đề xuất chưa xây dựng — Benin)
Dự kiến xây dựng tại thủ đô Porto-Novo, tòa nhà quốc hội Benin mô phỏng hình dáng tán cây với phần cấu trúc phía trên lớn. Thiết kế này vừa thể hiện các giá trị dân chủ của người dân Benin, vừa tri ân những "cây hội họp" (palaver trees) — nơi các cộng đồng Tây Phi truyền thống thường tụ họp để thảo luận và tổ chức các sự kiện chung.
