Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Trong khuôn khổ loạt bài nhìn lại phong trào kiến trúc Giải cấu trúc, chúng tôi giới thiệu chân dung kiến trúc sư người Hà Lan Rem Koolhaas – nhân vật đã trở thành động lực dẫn dắt văn phòng kiến trúc danh tiếng OMA, đồng thời góp phần định hình một trong những tư tưởng có ảnh hưởng sâu rộng nhất của kiến trúc đương đại.
Thư viện Trung tâm Seattle là một dự án mang tính bước ngoặt. Ảnh của Phillipe Ruault, được cung cấp bởi OMA.
Thật khó để xếp các công trình của Koolhaas vào một khuôn mẫu nhất định. Danh mục sáng tác của ông trải dài từ những triển lãm mang tính thử nghiệm, các gian trưng bày tạm thời cho đến quy hoạch thành phố, vùng lãnh thổ, thậm chí cả những dự án ở quy mô quốc gia.
Dẫu vậy, xuyên suốt mọi dự án luôn tồn tại một sợi dây liên kết rõ ràng: khát vọng không ngừng tìm kiếm những cách tiếp cận mới đối với cấu trúc, không gian và xã hội.
Năm 1988, Rem Koolhaas là một trong bảy kiến trúc sư góp mặt tại triển lãm mang tính bước ngoặt Deconstructivist Architecture được tổ chức tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York (MoMA). Triển lãm này đặt nền móng cho việc xác lập một phong trào kiến trúc phản đối những hình khối thuần khiết, thay vào đó đề cao sự phức tạp và mâu thuẫn – những đặc điểm được xem là phản ánh đúng bản chất con người hơn.
Đối với nhiều kiến trúc sư tham gia triển lãm, đây là tuyên ngôn nghề nghiệp. Nhưng với Koolhaas, đó chỉ là điểm khởi đầu cho một tư duy kiến trúc cấp tiến hơn nhiều – nơi trí tưởng tượng không bị giới hạn và kiến trúc trở thành công cụ kiến tạo những viễn cảnh mang màu sắc không tưởng.
Điểm đặc biệt ở Rem Koolhaas nằm ở khả năng vừa nuôi dưỡng những ý tưởng táo bạo, vừa biến chúng thành hiện thực. Nghiên cứu và tư duy lý luận luôn giữ vai trò trung tâm trong công việc của ông, nhưng các công trình không chỉ dừng lại ở những thử nghiệm mang tính học thuật. Trong khi nhiều kiến trúc sư Giải cấu trúc gặp khó khăn khi chuyển hóa các khái niệm trừu tượng thành công trình xây dựng, Koolhaas lại chứng minh rằng những công trình của ông hấp dẫn không kém chính các ý tưởng đã khai sinh ra chúng.
Năm 1988, Rem Koolhaas là một trong bảy kiến trúc sư góp mặt tại triển lãm mang tính bước ngoặt Deconstructivist Architecture được tổ chức tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York
Khi được trao Giải thưởng Pritzker năm 2000 – thời điểm trước khi những công trình mang tính biểu tượng như Seattle Central Library hay CCTV Headquarters hoàn thành – hội đồng giám khảo đã ca ngợi ông là:
"Một sự kết hợp hiếm có giữa người tiên phong và người hiện thực hóa, giữa triết gia và nhà thực dụng, giữa nhà lý thuyết và nhà tiên tri."
Chính thông qua Rem Koolhaas mà chủ nghĩa Giải cấu trúc đã để lại di sản bền vững. Không chỉ với các công trình kiến trúc, mà còn qua sách, triển lãm và những nghiên cứu học thuật, OMA đã tạo nên nhiều tác phẩm có ảnh hưởng nhất trong hơn nửa thế kỷ qua.
Ảnh hưởng ấy còn lan tỏa đến thế hệ kiến trúc sư kế tiếp. Những tên tuổi như Zaha Hadid, Bjarke Ingels, Jeanne Gang, Winy Maas hay Ole Scheeren đều từng làm việc tại OMA trước khi xây dựng sự nghiệp riêng và trở thành những gương mặt hàng đầu của kiến trúc thế giới.
Kiến trúc như một công cụ định hình xã hội
Tuổi thơ nhiều biến động đã trở thành nền tảng quan trọng cho tư duy của Rem Koolhaas. Sinh năm 1944 tại Rotterdam – thành phố chịu sự tàn phá nặng nề sau Thế chiến II – ông lớn lên trong bối cảnh đô thị vẫn đang chật vật hồi phục sau chiến tranh.
Năm tám tuổi, Koolhaas cùng gia đình chuyển đến Jakarta khi cha ông đảm nhiệm một chương trình văn hóa tại Indonesia trong giai đoạn quốc gia này đấu tranh giành quyền tự chủ khỏi chế độ thực dân Hà Lan. Những trải nghiệm tại Jakarta cũng như Rotterdam đã nuôi dưỡng trong ông niềm say mê đối với khả năng tái tạo và đổi mới của đô thị.
Niềm quan tâm ấy càng trở nên sâu sắc sau chuyến đi tới Moskva năm 18 tuổi. Chính chuyến đi này khiến Koolhaas từ bỏ ý định theo đuổi nghề biên kịch để chuyển hẳn sang kiến trúc.
Ông từng chia sẻ:
"Khi đến nước Nga, lần đầu tiên tôi nhận ra rằng kiến trúc không chỉ là tạo nên hình khối hay xây dựng công trình. Đó là một nghề có khả năng định hình chính nội dung của xã hội."
