Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
KTS PHẠM TUẤN ANH | Cải tạo thay vì phá bỏ: Xu hướng thiết kế bền vững định hình kiến trúc năm 2026
30 thg 9, 2026
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và nguồn tài nguyên ngày càng hạn chế, kiến trúc đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận. Thay vì liên tục xây mới, nhiều kiến trúc sư cho rằng cải tạo, tái sử dụng và nâng cấp các công trình hiện hữu chính là hướng đi bền vững, mang lại giá trị lâu dài về kinh tế, môi trường và văn hóa. Dưới góc nhìn nghề nghiệp của KTS Phạm Tuấn Anh, năm 2026 sẽ đánh dấu sự chuyển dịch rõ nét của kiến trúc – từ tư duy “sáng tạo từ con số 0” sang tư duy tái cấu trúc và tái sinh những không gian đã có.
Trong điều kiện đô thị hóa bền vững và tài nguyên ngày càng bị giới hạn, KTS Phạm Tuấn Anh cho rằng cải tạo thay vì phá bỏ sẽ trở thành một đòn bẩy quan trọng cho giá trị kiến trúc đô thị. Thay vì sáng tạo hoàn toàn từ đầu, nhiều dự án trong tương lai sẽ yêu cầu kiến trúc sư làm việc với chính những công trình đã tồn tại, tái sử dụng cấu trúc vật lý hiện hữu và kết hợp công nghệ mới để nâng cấp hiệu suất sử dụng.
Cách tiếp cận này đòi hỏi kiến trúc sư phải tái tư duy và tái cấu trúc không gian, cải tạo công năng và kiến trúc của những công trình có thiết kế cũ để đáp ứng các xu thế thiết kế mới, thay vì chỉ tập trung vào việc xây dựng các công trình hoàn toàn mới.
Từ tinh thần đó, KTS Phạm Tuấn Anh nhận thấy việc cải tạo và chuyển đổi công năng các công trình cũ chính là một cơ hội lớn nhưng hiện vẫn đang bị đánh giá thấp tại thị trường Việt Nam. Cả nước hiện có rất nhiều khu nhà cũ, khu công nghiệp, khu đô thị đã xuống cấp hoặc bị lãng quên. Việc tái cấu trúc và chuyển đổi công năng – chẳng hạn từ nhà xưởng sang không gian sáng tạo, coworking space, nghệ thuật hoặc du lịch – đang phát triển mạnh trên thế giới nhưng tại Việt Nam mới chỉ ở mức sơ khai.
So với xây mới, cải tạo thường rẻ hơn, nhanh hơn và có tính bền vững cao hơn, đồng thời mang lại các giá trị nhân văn gắn với lịch sử và ký ức đô thị. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn rất ít studio chủ động phát triển năng lực chuyên môn trong lĩnh vực này, dù đây là mảng đòi hỏi cao về tư duy tổng hợp, quy hoạch và quản lý dự án.
Từ nền tảng hiện trạng đó, phương án cải tạo được đề xuất tập trung vào việc tái tổ chức công năng, nâng cấp hiệu suất sử dụng và thích ứng với các yêu cầu mới của không gian kiến trúc, trong khi vẫn giữ lại những giá trị cốt lõi của công trình ban đầu.
Bên cạnh các lợi thế, KTS Phạm Tuấn Anh cũng chỉ ra rằng các dự án cải tạo đi kèm với không ít thách thức. Với công trình cũ, kiến trúc sư có thể tận dụng tối đa kết cấu và tái sử dụng một phần hệ thống cơ điện, từ đó giảm thời gian xin phép pháp lý và không phá vỡ quy hoạch hiện hữu. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi quá trình khảo sát, kiểm tra kỹ lưỡng về an toàn kết cấu trước khi áp dụng vật liệu, giải pháp và ý đồ thiết kế mới.
Ngoài ra, các vấn đề kỹ thuật như thấm dột, chiếu sáng tự nhiên, chắn bức xạ hay sự tương thích giữa hiện trạng và thiết kế mới cần được xử lý cẩn trọng. Khác với công trình xây mới, các dự án cải tạo thường phát sinh hàng trăm, thậm chí hàng nghìn xung đột trong quá trình triển khai, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ từ văn phòng thiết kế đến công trường.
Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng các công cụ như BIM và AI được xem là giải pháp hỗ trợ hiệu quả cho các dự án cải tạo. Công nghệ giúp kiểm soát tốt hơn mối quan hệ giữa hiện trạng và thiết kế mới, đồng thời hỗ trợ quá trình quản lý, thi công và vận hành công trình sau cải tạo.
Theo KTS Phạm Tuấn Anh, nhiều người vẫn mải nghĩ về những dự án mới với những ý tưởng hoàn toàn mới mẻ, trong khi quên đi những công trình hiện hữu đang cần được nâng cấp để đáp ứng các xu thế thiết kế mới. Trên thực tế, cải tạo một công trình cũ để đạt được các yêu cầu mới còn khó hơn rất nhiều so với việc thiết kế một dự án mới từ đầu, nhưng chính quá trình này lại tạo ra những giá trị bền vững và sâu sắc hơn cho kiến trúc đô thị.
Kiến Trúc Sư Phạm Tuấn Anh
Founder DYNAMIC DESIGN (DYN)
Kiến trúc Sư tham gia thiết kế và quản lý kỹ thuật tại SWA Viet Nam một trong những đơn vị thiết kế uy tín lâu năm tại Việt Nam trong thời gian dài, Với 15 năm kinh nghiệm, tư duy sáng tạo, năng động và nhiệt huyết được giao nhiệm vụ chủ trì các dự án nổi bật trong suốt quá trình từ thiết kế đến khi hoàn thành.
Trước khi sáng lập Dynamic Design Kiến trúc Sư đã trải qua nhiều năm kinh nghiệm với vai trò Kiến Trúc Sư chủ trì cấp cao tại tập đoàn Becamex IDC qua các dự án trong tổ hợp World Trade Center (WTC) lõi Trung Tâm của Thành Phố mới Bình Dương.
