Tính Việt trong thiết kế đồ gỗ nội thất đương đại – Nhìn từ di sản tinh thần Hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc
25 thg 2, 2026
Di sản của Hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc không chỉ nằm ở hội họa hay thiết kế nội thất tiên phong, mà còn ở một hệ giá trị tinh thần sâu sắc về con người, vật liệu và cách sống Việt. Từ tư duy “hình – thần – khí” đến triết lý hài hòa giữa thiên nhiên và đời sống, những chiêm nghiệm của ông mở ra nhiều gợi ý quan trọng cho hành trình tìm kiếm bản sắc Việt trong thiết kế đồ gỗ nội thất đương đại hôm nay.
Di sản Trịnh Hữu Ngọc – Một nền tảng tư tưởng vượt thời gian
Trong lịch sử mỹ thuật và thiết kế Việt Nam thế kỷ XX, Hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc là một nhân vật đặc biệt. Ông không chỉ được nhìn nhận như một họa sĩ Đông Dương xuất sắc, mà còn là người đặt những viên gạch đầu tiên cho tư duy thiết kế nội thất và mỹ thuật ứng dụng Việt Nam. Cuộc đời nhiều biến động của ông – từ xưởng gỗ MÉMO danh tiếng, giảng dạy tại Trường Mỹ thuật Công nghiệp, đến những năm sống ẩn dật trong “Lều vịt” ven Hồ Tây – đã hun đúc nên một hệ giá trị sáng tạo bền bỉ, khiêm nhường nhưng sâu sắc.
Với Trịnh Hữu Ngọc, nghệ thuật không tách rời đời sống. Thiết kế nội thất, đặc biệt là đồ gỗ, không đơn thuần là tạo hình vật dụng, mà là phương tiện để kiến tạo một nếp sống, phản ánh tâm tính, thói quen và văn hóa của con người Việt.
“Hình – Thần – Khí”: Linh hồn của đồ gỗ Việt
Một trong những tư tưởng then chốt của Trịnh Hữu Ngọc là quan niệm về “hình – thần – khí”. Theo ông, cái “hình” – dáng vẻ, cấu trúc – chỉ là lớp ngoài; còn “thần” và “khí” mới là phần quyết định giá trị lâu dài của một thiết kế. Đồ gỗ Việt, vì thế, không thể chỉ dừng ở việc sao chép hình thức truyền thống như mộng gỗ, hoa văn hay tỷ lệ cổ điển, mà cần thể hiện được tinh thần sống Việt: sự chừng mực, tĩnh tại, gần gũi với thiên nhiên và con người.
Quan điểm này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều thiết kế nội thất rơi vào tình trạng “Việt hóa hình thức” nhưng thiếu chiều sâu tinh thần. Di sản Trịnh Hữu Ngọc nhắc nhở rằng, bản sắc không nằm ở chi tiết trang trí, mà ở cách đồ vật hiện diện trong đời sống.
Thiết kế như một cách sống: Chân – Thiện – Mỹ trong đời thường
Trịnh Hữu Ngọc tiếp cận nghệ thuật như một thực hành sống. Với ông, “chân – thiện – mỹ” không phải khái niệm trừu tượng, mà là nguyên tắc vận hành trong từng thiết kế. Đồ gỗ phải trung thực với vật liệu, hữu ích với người dùng và mang lại cảm giác thẩm mỹ nhẹ nhàng, không phô trương.
Tinh thần này thể hiện rõ trong các thiết kế đồ gỗ của xưởng MÉMO trước đây: hình khối tiết chế, tỷ lệ hài hòa, công năng rõ ràng. Đó là vẻ đẹp không ồn ào, nhưng bền bỉ theo thời gian – một phẩm chất rất Việt, rất Á Đông.
Thiên nhiên – Con người – Vật liệu: Một mối quan hệ hữu cơ
Trong tư duy của Trịnh Hữu Ngọc, gỗ không chỉ là vật liệu, mà là ký ức của đất đai, khí hậu và văn hóa. Ông cho rằng người thiết kế cần “đối thoại” với vật liệu, hiểu đặc tính của gỗ, tre, nứa để từ đó tạo ra hình thức phù hợp, thay vì áp đặt ý chí chủ quan.
Quan niệm này đặt nền tảng cho tư duy thiết kế bền vững, vốn đang trở thành mối quan tâm lớn của thiết kế nội thất đương đại. Khi đồ gỗ được tạo ra với sự tôn trọng tự nhiên và đời sống, chúng không chỉ phục vụ nhu cầu sử dụng, mà còn nuôi dưỡng mối quan hệ hài hòa giữa con người và môi trường.
Tính Việt trong thiết kế đồ gỗ đương đại: Từ di sản đến thực hành
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thiết kế nội thất Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các xu hướng quốc tế như Scandinavian, Japandi hay Minimalism. Sự giao thoa này mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra thách thức về bản sắc. Di sản tinh thần của Trịnh Hữu Ngọc gợi mở một hướng đi khác: tìm tính Việt không phải bằng cách quay về quá khứ, mà bằng việc tiếp nối tinh thần sáng tạo của cha ông trong hiện tại.
Tính Việt trong đồ gỗ đương đại có thể được biểu hiện qua công năng phù hợp thói quen sinh hoạt, hình khối tiết chế, vật liệu bản địa và cảm xúc thẩm mỹ hướng đến sự “vừa đủ”. Những thiết kế thành công không cố gắng trở nên “rất Việt” về hình thức, mà tự nhiên mang hồn Việt trong cách hiện diện.
Kết luận: Di sản như một kim chỉ nam cho tương lai
Di sản tinh thần của Hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc không phải là khuôn mẫu để sao chép, mà là một hệ giá trị để đối thoại. Trong hành trình tìm kiếm bản sắc cho thiết kế đồ gỗ nội thất đương đại, việc soi chiếu lại tư tưởng của ông giúp chúng ta nhận ra rằng: tính Việt là một dòng chảy sống, luôn biến đổi nhưng không đứt đoạn.
Khi thiết kế được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa con người – vật liệu – đời sống, mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng, mà trở thành một thông điệp văn hóa. Đó cũng chính là cách để thiết kế hôm nay có thể trở thành di sản cho ngày mai.
