Thiết kế bao trùm: Đồ vật mở ra quyền tự chủ, kết nối và niềm vui sống
Thiết kế không chỉ tạo ra hình thức đẹp, mà còn định hình cách con người được tham gia vào đời sống thường nhật. Từ không gian thư viện dành cho trẻ em thần kinh đa dạng, đến những vật dụng hỗ trợ sinh hoạt cho người khuyết tật, ba dự án dưới đây cho thấy cách các nhà thiết kế trẻ đang tiếp cận khái niệm inclusive design bằng sự tinh tế, thấu cảm và tôn trọng phẩm giá con người.
Trong bối cảnh xã hội ngày càng đề cao tính đa dạng và bình đẳng, thiết kế bao trùm (inclusive design) không còn là một lựa chọn mang tính thiện chí, mà trở thành trách nhiệm cốt lõi của người làm thiết kế. Ba dự án dưới đây – dù khác nhau về đối tượng và quy mô – đều cùng chung một điểm chạm: đặt con người vào trung tâm, trao quyền tự chủ và khuyến khích sự tham gia trọn vẹn trong đời sống hằng ngày.
Không gian an toàn cho trẻ thần kinh đa dạng trong thư viện
Dự án Nook của nhà thiết kế Mara Bragagnolo xuất phát từ một khoảng trống quen thuộc trong thiết kế công cộng: trẻ em có nhu cầu đặc biệt thường bị bỏ quên trong các không gian chung. Lấy cảm hứng từ phương pháp Montessori, Nook được phát triển như một hệ công cụ hỗ trợ trẻ tự điều tiết cảm xúc và hành vi trong môi trường thư viện.
Nổi bật trong bộ sưu tập là Rocking Wheel Chair – một chiếc ghế bập bênh có hình thái gợi nhắc đến xe lăn. Thay vì phân tách hay “đánh dấu” sự khác biệt, thiết kế này tạo ra cảm giác bình đẳng và quen thuộc, giúp trẻ cảm thấy an toàn và được chấp nhận. Nook không chỉ là một món đồ nội thất, mà là một không gian nhỏ nơi trẻ có thể tự do khám phá, nghỉ ngơi và kết nối với chính mình.
Một món đồ, nhiều khả năng – hỗ trợ sự độc lập trong sinh hoạt hằng ngày
Thoạt nhìn, Branches của Yiming Pang và Jialu Hou giống như một chiếc giá treo đồ mang tính điêu khắc. Nhưng đằng sau hình thức tối giản ấy là một giải pháp thiết kế đầy nhân văn, dành cho người chỉ có một cánh tay.
Branches hỗ trợ các thao tác tưởng chừng rất nhỏ nhưng lại vô cùng quan trọng trong đời sống: cài khuy áo, thắt cà vạt, buộc dây giày. Thiết kế này giúp người dùng thực hiện các hoạt động cá nhân một cách độc lập, không cần trợ giúp – qua đó khôi phục cảm giác tự chủ và phẩm giá. Chính tư duy thiết kế này đã giúp dự án giành Snowdon Award for Disability của Royal College of Art, ghi nhận giá trị xã hội sâu sắc mà thiết kế mang lại.
Trò chơi như một ngôn ngữ chung
Với Ghiotto, nhà thiết kế Diego Reggiani tiếp cận thiết kế bao trùm thông qua… trò chơi. Ban đầu là một đồ án sinh viên tại Politecnico di Milano, Ghiotto được phát triển như một thiết bị chơi boccia – bộ môn thể thao phổ biến với người khuyết tật – dành cho cả trẻ em sử dụng xe lăn và trẻ không khuyết tật.
Thiết kế sử dụng cơ chế trục xoay đơn giản, cho phép trẻ tự điều chỉnh độ nghiêng của đường dốc, thay vì phụ thuộc vào các thiết bị chuyên dụng cồng kềnh. Ghiotto được tính toán dựa trên dữ liệu nhân trắc học của cả hai nhóm người dùng, đảm bảo trải nghiệm chơi công bằng, thoải mái và mang tính tương tác cao. Không chỉ là một món đồ chơi, Ghiotto mở ra cơ hội kết nối, xóa nhòa ranh giới giữa “có” và “không” khuyết tật trong không gian vui chơi.
Thiết kế bắt đầu từ sự thấu cảm
Ba dự án, ba cách tiếp cận khác nhau, nhưng cùng chia sẻ một tinh thần: thiết kế có thể – và cần – tạo ra sự thay đổi tích cực trong đời sống con người. Thông qua vui chơi, khả năng tự lập và tiếp cận bình đẳng, những thiết kế này nhắc nhở rằng inclusive design không phải là giải pháp dành cho “thiểu số”, mà là chìa khóa để kiến tạo một xã hội nhân văn hơn cho tất cả.
