Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Copenhagen, thủ đô của Đan Mạch, không chỉ là một trung tâm kinh tế của Bắc Âu mà còn là biểu tượng toàn cầu về chất lượng sống. Tại sao một thành phố với khí hậu khắc nghiệt lại có thể liên tục đứng đầu Báo cáo Hạnh phúc Thế giới? Bài viết này sẽ giải mã các mô hình thiết kế mang lại niềm vui và lộ trình ứng dụng cho thực tiễn đô thị.
Thi ết lập các tuyến phố đi bộ ưu tiên tối đa cho các cửa hàng, nghệ sĩ đường phố và các băng ghế nghỉ chân.
① TẬN DỤNG TẦNG MÁI VÀ HẠ TẦNG CÔNG NGHIỆP LÀM KHÔNG GIAN GIẢI TRÍ
Một trong những giải pháp đột phá nhất của Copenhagen là việc "tái định nghĩa" các mặt bằng vốn bị coi là khô khan hoặc ô nhiễm để biến chúng thành điểm đến vui chơi.
■ 1.1. CopenHill: Biến nhà máy xử lý rác thành trung tâm thể thao núi cao
Thay vì xây dựng một khối nhà máy kín cổng cao tường, thành phố đã biến mái dốc của nhà máy rác Amager Bakke thành một sân trượt tuyết nhân tạo dài 400m.
❑ Giải pháp: Tận dụng độ cao của công trình công nghiệp để tạo ra địa hình trượt tuyết, leo núi và chạy bộ trong một thành phố vốn có địa hình bằng phẳng.
❑ Niềm vui mang lại: Xóa bỏ định kiến tiêu cực về các khu xử lý chất thải, biến việc bảo vệ môi trường thành một trải nghiệm giải trí đỉnh cao.
■ 1.2. Park ‘n’ Play: Biến bãi đỗ xe thành sân chơi đa năng trên cao
Tại khu vực Nordhavn, một tòa nhà đậu xe tám tầng đã được "kích hoạt" phần mái để trở thành không gian công cộng rộng lớn.
❑ Giải pháp: Sử dụng hệ thống cầu thang bên ngoài để mời gọi người dân leo lên tầng thượng. Lan can cầu thang được tích hợp các thiết bị tập gym, xích đu và lồng bóng.
❑ Niềm vui mang lại: Chuyển đổi một cấu trúc đơn chức năng (đỗ xe) thành một trung tâm xã hội, nơi người lớn có thể tập thể dục và trẻ em có thể chơi đùa cùng một lúc.
② TÁI CHIẾM LÒNG ĐƯỜNG VÀ KHÔNG GIAN BẾN CẢNG CHO CON NGƯỜI
Copenhagen đã thực hiện giải pháp "trả lại mặt đất" cho người đi bộ và người bơi lội, đẩy lùi sự lấn lướt của các phương tiện cơ giới.
■ 2.1. Harbour Bath: Biến bến cảng công nghiệp thành "bãi biển trung tâm"
Thay vì chỉ là nơi cho tàu bè neo đậu, bến cảng Islands Brygge đã được cải tạo thành hệ thống hồ bơi công cộng nổi tiếng.
❑ Giải pháp: Làm sạch nguồn nước bến cảng và xây dựng các cấu trúc nổi bằng gỗ với các độ sâu khác nhau phục vụ mọi lứa tuổi.
❑ Niềm vui mang lại: Mang trải nghiệm nghỉ dưỡng bãi biển vào ngay giữa lòng đô thị sầm uất, giúp cư dân giải tỏa áp lực thông qua việc tiếp xúc trực tiếp với nước mát.
■ 2.2. Chiến lược "Vỉa hè thân thiện" và Phố đi bộ
Thành phố áp dụng giải pháp mở rộng vỉa hè và thắt chặt không gian dành cho ô tô cá nhân.
❑ Giải pháp: Thiết lập các tuyến phố đi bộ như Strøget, nơi không gian được ưu tiên tối đa cho các cửa hàng, nghệ sĩ đường phố và các băng ghế nghỉ chân.
❑ Niềm vui mang lại: Khuyến khích hành vi đi bộ và giao lưu xã hội, tạo ra một nhịp sống chậm rãi, thư thái hơn giữa đô thị sầm uất.
Niềm vui mang lại: Tạo ra sự trôi chảy tuyệt đối trong di chuyển, giảm bớt sự ức chế và tăng tính tự chủ cho cư dân.
③ THIẾT KẾ ĐÔ THỊ ĐA VĂN HÓA VÀ KẾT NỐI CỘNG ĐỒNG
Giải pháp này tập trung vào việc dùng kiến trúc làm "chất keo" gắn kết các cộng đồng dân cư khác biệt về thu nhập và quốc tịch.
■ 3.1. Superkilen: Công viên của sự bình đẳng và hòa nhập
Trong một khu phố có nhiều thách thức xã hội, Copenhagen đã áp dụng giải pháp "trưng bày thế giới" trên một dải đất dài nửa dặm.
❑ Giải pháp: Mang các hiện vật đô thị từ hơn 60 quốc gia (ghế từ Brazil, đài phun nước từ Morocco, nắp cống từ Paris) về lắp đặt tại công viên.
❑ Niềm vui mang lại: Giúp mỗi cư dân nhập cư cảm thấy "được thuộc về" thông qua những hình ảnh thân thuộc, đồng thời kích thích trí tò mò của trẻ em qua các trò chơi đa dạng.
■ 3.2. Mirror House: Giải pháp kiến trúc tương tác siêu nhỏ
Một tòa nhà cũ trong công viên đã được cải tạo thành nhà gương cho các lớp học mẫu giáo và người tham quan.
❑ Giải pháp: Lắp đặt các tấm gương cong ở các mặt hồi của tòa nhà để thay đổi góc nhìn thực tế một cách vui nhộn.
❑ Niềm vui mang lại: Tạo ra một hiệu ứng thị giác bất ngờ, biến một góc phố tối tăm thành một điểm dừng chân đầy tiếng cười, nơi người dân thích khám phá sự phản chiếu biến dạng của chính mình.
④ CHIẾN LƯỢC XE ĐẠP: DI CHUYỂN LÀ MỘT SỰ THƯỞNG THỨC
Copenhagen coi xe đạp không chỉ là phương tiện di chuyển, mà là giải pháp cốt lõi để mang lại sự tự do và niềm vui cá nhân.
■ 4.1. Cầu xe đạp Cykelslangen (Cầu Rắn): Giải pháp tách biệt luồng giao thông
Một cây cầu dành riêng cho xe đạp uốn lượn phía trên mặt nước để tách người đạp xe khỏi tiếng ồn và sự nguy hiểm của phương tiện cơ giới.
❑ Giải pháp: Thiết kế cầu có độ dốc thấp, mặt đường nhẵn và tầm nhìn đẹp mắt hướng ra bến cảng.
❑ Niềm vui mang lại: Biến hành trình đi làm hằng ngày trở thành một buổi thưởng ngoạn cảnh quan, nâng cao cảm xúc tích cực cho người dân.
■ 4.2. Hệ thống đèn giao thông ưu tiên (Green Wave)
❑ Giải pháp: Đồng bộ hóa đèn giao thông để người đạp xe với vận tốc trung bình (20km/h) có thể đi qua các ngã tư liên tục mà không phải dừng lại chờ đợi.
❑ Niềm vui mang lại: Tạo ra sự trôi chảy tuyệt đối trong di chuyển, giảm bớt sự ức chế và tăng tính tự chủ cho cư dân.
⑤ BÀI HỌC ÁP DỤNG CHO CÁC ĐÔ THỊ VIỆT NAM
Từ những giải pháp của Copenhagen, chúng có thể được chắt lọc để mang lại niềm vui cho các thành phố tại Việt Nam:
■ 5.1. Khai thác các không gian "bỏ quên"
Việt Nam có nhiều gầm cầu, sân thượng tòa nhà văn phòng hoặc các bãi đậu xe cũ chưa được khai thác hiệu quả.
❑ Ứng dụng: Áp dụng mô hình Park ‘n’ Play để đưa sân bóng rổ, khu tập gym ngoài trời lên mái các nhà xe cao tầng tại các quận trung tâm Hà Nội và TP.HCM.
■ 5.2. Chỉnh trang mặt nước đô thị
Với hệ thống kênh rạch và sông ngòi phong phú, Việt Nam có thể học tập mô hình Harbour Bath.
❑ Ứng dụng: Thay vì xây kè bê tông khô cứng, hãy thiết kế các sàn gỗ nổi và hệ thống lọc nước tại chỗ để người dân có thể tiếp cận gần hơn với mặt nước tại các dòng sông nội đô.
⑥ NIỀM VUI LÀ TRÁI TIM CỦA QUY HOẠCH
Copenhagen đã minh chứng rằng: Giải pháp đô thị tốt nhất không phải là giải pháp đắt tiền nhất, mà là giải pháp mang lại nhiều nụ cười nhất. Khi thành phố được thiết kế như một thực thể biết lắng nghe và tương tác, mỗi bước chân của người dân sẽ trở thành một hành trình tận hưởng. Đó chính là mục tiêu cuối cùng mà DesignPlus luôn hướng tới trong việc định hình kiến trúc tương lai.
Tạp chí thiết kế DesignPlus.
