Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Trong lịch sử kiến trúc thế giới, có những cái tên không chỉ tạo ra các công trình mà còn thay đổi cách con người nhìn nhận về không gian, hình khối và đô thị. Zaha Hadid là một trong số những kiến trúc sư hiếm hoi đạt đến tầm vóc đó. Với phong cách thiết kế táo bạo, giàu tính tương lai và đầy chuyển động, bà đã phá vỡ những quy chuẩn hình học truyền thống vốn tồn tại hàng thế kỷ trong kiến trúc.
Zaha Hadid – được mệnh danh là “Nữ hoàng đường cong”
Các công trình của Hadid thường được mô tả bằng những từ như “phi trọng lực”, “dòng chảy”, hoặc “kiến trúc động”. Những đường cong mềm mại, những khối hình uốn lượn và các cấu trúc phi tuyến tính đã trở thành dấu ấn nhận diện trong thiết kế của bà. Chính vì vậy, giới truyền thông và các nhà phê bình kiến trúc đã gọi bà bằng cái tên đầy biểu tượng: “Nữ hoàng của những đường cong”.
Không chỉ là một kiến trúc sư xuất sắc, Zaha Hadid còn là biểu tượng của sự phá vỡ giới hạn trong ngành kiến trúc – một lĩnh vực vốn từ lâu bị chi phối bởi nam giới. Năm 2004, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử giành được giải thưởng Pritzker, giải thưởng được xem là “Nobel của ngành kiến trúc”. Thành tựu này không chỉ đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp của Hadid mà còn mở ra một chương mới cho vai trò của phụ nữ trong kiến trúc toàn cầu.
Tuổi thơ và nguồn cảm hứng kiến trúc
Zaha Hadid sinh ngày 31 tháng 10 năm 1950 tại Baghdad, Iraq, trong một gia đình giàu có và có ảnh hưởng về chính trị. Cha của bà là Muhammad al-Hajj Husayn Hadid, một doanh nhân thành đạt và từng giữ chức Bộ trưởng Tài chính của Iraq. Mẹ của bà, Wajiha al-Sabunji, là một họa sĩ, người đã góp phần nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật của Hadid từ khi còn nhỏ.
Thời thơ ấu của Hadid gắn liền với những chuyến du lịch đến các di tích cổ đại của nền văn minh Sumer ở miền nam Iraq. Những chuyến đi này đã khơi dậy trong bà sự tò mò về cấu trúc không gian và hình học của các công trình cổ. Chính trải nghiệm này đã góp phần định hình tư duy kiến trúc của bà sau này.
Hadid tiếp tục theo học tại các trường nội trú ở Anh và Thụy Sĩ trước khi bước vào con đường học thuật chuyên sâu. Bà theo học ngành toán học tại Đại học Mỹ ở Beirut trước khi chuyển đến London vào năm 1972. Tại đây, bà theo học tại Architectural Association School of Architecture, một trong những trường kiến trúc danh tiếng nhất thế giới.
Những bước đầu trong sự nghiệp kiến trúc
Sau khi tốt nghiệp, Zaha Hadid bắt đầu làm việc tại văn phòng kiến trúc OMA – Office for Metropolitan Architecture, do Rem Koolhaas và Elia Zenghelis sáng lập. Đây là môi trường sáng tạo giúp bà phát triển tư duy thiết kế độc đáo của mình. Đồng thời, bà cũng tham gia giảng dạy tại trường Architectural Association.
Năm 1979, Hadid thành lập văn phòng thiết kế riêng tại London mang tên Zaha Hadid Architects. Trong giai đoạn đầu sự nghiệp, nhiều dự án của bà chỉ tồn tại trên bản vẽ vì các ý tưởng được cho là quá táo bạo và khó thi công. Tuy nhiên, những bản vẽ này đã giúp bà nhanh chóng nổi tiếng trong giới kiến trúc quốc tế.
Một trong những dự án mang tính bước ngoặt trong sự nghiệp của bà là thiết kế The Peak Club tại Hong Kong năm 1983. Dù dự án này không được xây dựng, nó đã gây chấn động trong giới kiến trúc nhờ hình khối phá vỡ hoàn toàn các nguyên tắc truyền thống. Từ đây, Zaha Hadid bắt đầu được biết đến như một kiến trúc sư tiên phong của trường phái deconstructivism.
Trường phái kiến trúc giải tỏa kết cấu
Phong cách kiến trúc của Zaha Hadid thường được gắn với deconstructivism – một trường phái kiến trúc hậu hiện đại phá vỡ các cấu trúc hình học ổn định. Kiến trúc giải tỏa kết cấu không tìm kiếm sự cân đối cổ điển mà thay vào đó là sự phân mảnh, chuyển động và tính bất đối xứng.
Các công trình của Hadid thường mang những hình khối phức tạp, nhiều lớp và không tuân theo các trục hình học truyền thống. Những bề mặt cong liên tục tạo ra cảm giác chuyển động như thể tòa nhà đang trôi trong không gian. Điều này khiến nhiều người cảm thấy các thiết kế của bà giống như những công trình bước ra từ tương lai.
Bản thân Hadid từng nói rằng kiến trúc không nên bị giới hạn bởi các quy tắc cứng nhắc. Bà từng đặt câu hỏi nổi tiếng: “Có 360 độ, vậy tại sao chỉ gắn với một góc duy nhất?” Câu nói này thể hiện triết lý sáng tạo của bà – luôn tìm kiếm những khả năng mới trong thiết kế không gian.
Trung tâm Heydar Aliyev ở Baku, Azerbaijan, được thiết kế bởi kiến trúc sư nổi tiếng Zaha Hadid.
Vitra Fire Station – bước ngoặt đầu tiên
Trạm cứu hỏa Vitra tại Weil-am-Rhein, Đức, được hoàn thành năm 1993 và là công trình xây dựng đầu tiên của Zaha Hadid. Công trình này được thiết kế với các khối bê tông sắc cạnh và hình học táo bạo. Nó giống như một chuỗi các mảng bê tông đang chuyển động hơn là một tòa nhà tĩnh.
Vitra Fire Station nhanh chóng trở thành biểu tượng của kiến trúc đương đại. Công trình này chứng minh rằng các ý tưởng táo bạo của Hadid hoàn toàn có thể được xây dựng trong thực tế. Ngày nay, tòa nhà không còn hoạt động như trạm cứu hỏa mà được sử dụng làm không gian triển lãm.
Trung tâm khoa học Phaeno
Trung tâm khoa học Phaeno tại Wolfsburg, Đức, hoàn thành năm 2005, là một trong những công trình mang tính biểu tượng của Zaha Hadid. Tòa nhà được thiết kế như một khối bê tông khổng lồ nâng lên khỏi mặt đất bằng những cột trụ nghiêng. Không gian bên dưới tòa nhà trở thành quảng trường công cộng mở.
Thiết kế này tạo ra cảm giác tòa nhà đang “trôi” phía trên mặt đất. Bên trong là một trung tâm khoa học tương tác dành cho công chúng. Công trình đã giành nhiều giải thưởng kiến trúc quốc tế và trở thành biểu tượng của thành phố Wolfsburg.
Nhà hát lớn Quảng Châu
Nhà hát lớn Quảng Châu được hoàn thành năm 2010 và là một trong những công trình nổi bật nhất của Hadid tại châu Á. Tòa nhà được thiết kế như hai khối đá cuội khổng lồ nằm bên bờ sông Châu Giang. Hình khối của công trình lấy cảm hứng từ các viên đá bị nước bào mòn qua hàng nghìn năm.
Mặt tiền kính và thép của công trình tạo nên hiệu ứng ánh sáng độc đáo. Bên trong là một nhà hát opera hiện đại với hệ thống âm thanh và sân khấu tiên tiến. Công trình này nhanh chóng trở thành biểu tượng văn hóa mới của thành phố Quảng Châu.
Cầu Sheikh Zayed
Cầu Sheikh Zayed tại Abu Dhabi là một trong những cây cầu độc đáo nhất thế giới. Cây cầu dài hơn 800 mét với các đường cong gợn sóng giống như những cồn cát sa mạc. Thiết kế này tạo nên một hình ảnh rất đặc trưng cho cảnh quan vùng Trung Đông.
Ban đêm, hệ thống chiếu sáng khiến cây cầu trông giống như một dải ánh sáng uốn lượn trên mặt nước. Công trình này không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn là một tác phẩm kiến trúc mang tính biểu tượng của Abu Dhabi.
Galaxy Soho
Galaxy Soho tại Bắc Kinh là một khu phức hợp thương mại và văn phòng gồm bốn khối nhà hình vòm lớn. Các khối nhà được kết nối bằng những cây cầu trên cao, tạo ra các không gian công cộng liên hoàn. Thiết kế này gợi nhớ đến những khoảng sân truyền thống trong kiến trúc Trung Quốc.
Toàn bộ công trình được tạo thành từ những đường cong liên tục không có góc nhọn. Điều này mang lại cảm giác không gian liền mạch và linh hoạt. Galaxy Soho trở thành một trong những dự án thương mại mang tính biểu tượng của Bắc Kinh.
Trung tâm Heydar Aliyev
Trung tâm Heydar Aliyev tại Baku, Azerbaijan, hoàn thành năm 2012, là một trong những kiệt tác nổi tiếng nhất của Zaha Hadid. Công trình được thiết kế như một bề mặt trắng uốn lượn liên tục từ mặt đất lên mái nhà. Không có ranh giới rõ ràng giữa tường, sàn và mái.
Thiết kế này tạo ra cảm giác tòa nhà như một làn sóng đang trào lên từ mặt đất. Bên trong là trung tâm văn hóa bao gồm bảo tàng, thư viện và không gian triển lãm. Công trình đã giành giải thưởng Thiết kế của năm của Bảo tàng Thiết kế London.
Antwerp Port House
Antwerp Port House tại Bỉ là trụ sở của Cảng Antwerp. Thiết kế của Hadid đặt một khối kính hình kim cương khổng lồ lên trên tòa nhà lịch sử bên dưới. Sự kết hợp giữa kiến trúc cũ và mới tạo ra một hình ảnh rất ấn tượng.
Khối kính phản chiếu ánh sáng và bầu trời, khiến tòa nhà trông giống như một con tàu vũ trụ. Thiết kế này cũng gợi nhắc đến ngành công nghiệp kim cương nổi tiếng của Antwerp.
Sân bay quốc tế Đại Hưng Bắc Kinh
Sân bay Đại Hưng Bắc Kinh là một trong những dự án lớn nhất mà Zaha Hadid từng thực hiện. Nhà ga chính của sân bay được thiết kế với hình dạng giống một ngôi sao biển khổng lồ. Từ trung tâm tỏa ra năm cánh nhà ga giúp tối ưu hóa luồng hành khách.
Thiết kế này giúp giảm khoảng cách đi bộ giữa các cổng lên máy bay. Không gian bên trong nhà ga được chiếu sáng tự nhiên nhờ các giếng trời lớn. Sân bay này được xem là một trong những sân bay hiện đại nhất thế giới.
Di sản kiến trúc của Zaha Hadid
Zaha Hadid qua đời ngày 31 tháng 3 năm 2016 tại Miami sau một cơn đau tim. Sự ra đi của bà khiến giới kiến trúc toàn cầu bàng hoàng. Tuy nhiên, những công trình mà bà để lại vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ kiến trúc sư.
Văn phòng Zaha Hadid Architects vẫn tiếp tục hoạt động và hoàn thành nhiều dự án lớn trên thế giới. Những công trình của bà đã thay đổi cách con người hiểu về kiến trúc, không gian và hình khối. Chúng chứng minh rằng kiến trúc có thể vừa là kỹ thuật vừa là nghệ thuật.
Ngày nay, Zaha Hadid được xem là một trong những kiến trúc sư có ảnh hưởng lớn nhất của thế kỷ XXI. Những đường cong táo bạo của bà đã mở ra một chương mới cho kiến trúc đương đại.
