Trong thế giới của những khối bê tông khô khốc và những đại dự án mọc lên như nấm sau mưa, có một người kiến trúc sư vẫn lặng lẽ đi tìm "khoảng thở" cho đô thị. Cuộc trò chuyện kéo dài gần hai giờ đồng hồ với KTS. Hồ Khuê không chỉ là một buổi phỏng vấn nghề nghiệp thông thường, mà là một cuộc du hành vào tâm tưởng của một người nghệ sĩ mang tư duy toán học, một người đã dành nửa đời người để hiểu rằng: Kiến trúc không phải là công cụ làm giàu, mà là phương tiện để tạo ra hạnh phúc bền vững.
KTS. Hồ Khuê bắt đầu câu chuyện bằng một lời tự sự giản dị: "Tôi tin vào câu nói nghề chọn người"
1. Khởi Đầu Từ "Nghề Chọn Người" Đến Những Cơn Chênh Vênh Thời Đại
KTS. Hồ Khuê bắt đầu câu chuyện bằng một lời tự sự giản dị: "Tôi tin vào câu nói nghề chọn người". Những năm tháng phổ thông, anh không có một bản đồ định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Thứ duy nhất dẫn lối anh đến với cánh cổng Đại học Kiến trúc TP.HCM chính là năng khiếu vẽ và một niềm đam mê bản năng với những đường nét.
Thế nhưng, thực tế sau khi ra trường lại là một "gáo nước lạnh" đối với tâm hồn bay bổng của chàng sinh viên trẻ. Anh bước vào guồng quay của các công ty thiết kế lớn, tham gia vào những dự án cao tầng, những văn phòng bề thế. Nhìn bề ngoài, đó là một sự nghiệp thành công. Nhưng nhìn sâu vào bên trong, Hồ Khuê thấy mình trống rỗng.
"Các công trình mọc lên một cách đơn điệu. Nó chỉ đáp ứng mục tiêu kinh doanh của chủ đầu tư và nhu cầu trú ngụ cơ bản của người dùng. Nó không có cảm xúc," anh nhớ lại. Sự chán chường ấy kéo dài, buộc anh phải đi tìm câu trả lời ở những chân trời mới. Những chuyến đi tham quan các đô thị phát triển trên thế giới, những lần làm việc cùng các chuyên gia tư vấn quốc tế đã đánh thức trong anh một khái niệm mới: Kiến trúc bền vững. Sau 10 năm đầu làm nghề để mưu sinh, Hồ Khuê quyết định dành 10 năm tiếp theo để "sống" với nghề. Anh bắt đầu học lại, tìm tòi lại và nhận ra rằng: Chỉ có kiến trúc bền vững mới là "củi" để anh giữ ngọn lửa đam mê không bị lụi tàn.
2. Nghệ Thuật Thuyết Phục: Bài Toán Lợi Ích 1-1
Khó khăn lớn nhất của kiến trúc bền vững tại Việt Nam không nằm ở kỹ thuật, mà nằm ở tư duy của chủ đầu tư. Đất chật người đông, mỗi mét vuông đất đều là một "tấc vàng". Việc thuyết phục một nhà đầu tư cắt bỏ diện tích sàn thương mại để nhường chỗ cho cây xanh hay khoảng thông gió chẳng khác nào yêu cầu họ vứt tiền qua cửa sổ.
Hồ Khuê hiểu rất rõ điều này. Anh không thuyết phục họ bằng những triết lý cao siêu, anh thuyết phục họ bằng con số và tầm nhìn. Anh đưa ra bài toán Lợi ích 1-1.
"Nếu tôi lấy đi của anh 1 phần diện tích, tôi sẽ trả lại cho anh một giá trị đắt giá và ấn tượng hơn gấp nhiều lần," anh khẳng định.
Hãy nhìn vào ví dụ về khách sạn M Garden City tại Đà Nẵng. Theo tính toán thông thường, diện tích đó có thể xây được 230 phòng. Nhưng Hồ Khuê đã thuyết phục chủ đầu tư chỉ làm 190 phòng. Anh đã "hy sinh" 40 phòng – tương đương 1.200m² sàn – để đổi lấy những khoảng xanh lồng ghép vào tiện ích.
Kết quả là gì? Thay vì một khách sạn 230 phòng bán giá 2 triệu đồng/đêm nhưng thiếu bản sắc, chủ đầu tư sở hữu một không gian xanh độc bản, mang lại cảm xúc mãnh liệt cho khách hàng và có thể tự tin bán giá gấp rưỡi hoặc gấp đôi.
Anh dẫn chứng thêm về resort Amanoi ở Ninh Thuận – một biểu tượng của nghỉ dưỡng cao cấp. Với 42ha, họ chỉ làm 36 phòng. Sự "hy sinh" diện tích sàn ở đây không phải là mất mát, mà là sự đầu tư để có được mức giá phòng từ 30 triệu đến 100 triệu đồng/đêm. Bền vững chính là sự sang trọng mới (Sustainability is the new luxury).
3. Vòng Đời Của Công Trình Và Tầm Nhìn Trăm Năm
Một trong những rào cản khiến các chủ đầu tư e ngại kiến trúc bền vững chính là chi phí ban đầu. Với những công trình lớn, chi phí đầu tư cho bền vững có thể tăng thêm 3-5% tổng mức đầu tư – một con số không hề nhỏ.
Hồ Khuê thẳng thắn chỉ ra lỗ hổng trong tư duy đầu tư hiện nay: "Đa phần các chủ đầu tư chỉ nhìn vào mốc 20 năm. Họ không tin vào câu chuyện tương lai hoặc cho rằng đầu tư bền vững chưa phù hợp với nền kinh tế Việt Nam."
Tuy nhiên, một công trình bền vững đúng nghĩa có vòng đời kéo dài từ 50 đến 100 năm. Lợi ích về sức khỏe cho người sử dụng, việc tiết kiệm năng lượng vận hành và giá trị thương hiệu sẽ gắn liền với suốt vòng đời đó. Kiến trúc bền vững không phải là một "chi phí", nó là một "khoản đầu tư" có lãi suất kép theo thời gian.
Theo Hồ Khuê, một công trình đạt chuẩn bền vững cần thỏa mãn hai yếu tố then chốt:
Đáp ứng cảm xúc con người: Từ người thiết kế, người xây dựng đến người sử dụng. Anh lấy ví dụ về đô thị cổ Hội An. Tại sao những mái nhà thấp tầng, diện tích chật chội ấy lại tồn tại được hơn 500 năm? Bởi vì nó mang trong mình văn hóa, giá trị địa phương và tạo ra sự kết nối cảm xúc mãnh liệt khiến người ta muốn gìn giữ nó như một di sản.
Tôn trọng quy luật của tự nhiên: Con người đang sống trên Trái Đất, công trình phải là một phần của Trái Đất chứ không phải là kẻ thù xâm lược. Việc phủ xanh, sử dụng năng lượng sạch, vật liệu thân thiện môi trường chính là cách chúng ta "giảm tội" cho những tác động tiêu cực mà quá trình xây dựng gây ra cho thiên nhiên.
Nhà trưng bày nghệ thuật Sơn Trà - KTS chủ trì: Hồ Khuê
4. Những Dấu Ấn Để Đời: Từ Cánh Chim Hải Âu Đến Khối Xanh M Garden
Khi được hỏi về những công trình tâm huyết, Hồ Khuê hào hứng kể về hai dự án mang tính bước ngoặt:
M Garden City (Đà Nẵng): Đây là "quả ngọt" sau 15 năm anh chờ đợi để được thực hiện một dự án cao tầng mang đúng cá tính của mình. Với quy mô 25 tầng, công trình không chỉ là một khách sạn, mà là một thực thể sống xanh giữa lòng đô thị biển. Sự đồng hành của một chủ đầu tư có tầm nhìn dài hạn và đội ngũ chuyên gia hàng đầu đã biến M Garden City thành một dấu ấn kỹ thuật và thẩm mỹ, một "điểm nhấn xanh" đầy tự hào của Đà Nẵng.
Nhà Trưng bày Nghệ thuật quận Sơn Trà: Khác với những công trình công cộng vốn thường bị đóng khung trong sự khô cứng và rập khuôn, dự án này là nơi Hồ Khuê được tự do bay bổng. Lấy cảm hứng từ cánh chim hải âu, công trình mang hình thái kiến trúc mềm mại, lãng mạn. Đây là minh chứng cho việc kiến trúc bền vững có thể đi đôi với tính nghệ thuật đỉnh cao, nếu người kiến trúc sư có đủ bản lĩnh và sự tin tưởng từ lãnh đạo địa phương.
5. Triết Lý "Biết Đủ" Để Tìm Thấy Hạnh Phúc
Cuộc trò chuyện trở nên sâu lắng hơn khi anh nói về mâu thuẫn giữa đam mê và mưu sinh. "Kiến trúc không phải là nghề làm giàu," anh khẳng định lại một lần nữa. Ở những năm đầu sự nghiệp, Hồ Khuê cũng từng rơi vào trạng thái giằng xé: Theo đuổi đam mê hay đi làm để có thu nhập khá hơn?
Câu trả lời mà anh tìm thấy chính là "Biết thế nào là đủ". Khi giải phóng được nhu cầu vật chất quá mức, anh tìm thấy hạnh phúc trong sáng tạo. Và một điều kỳ diệu đã xảy ra: Khi anh chuyên tâm tạo ra giá trị thực sự cho xã hội, giá trị tài chính tự khắc tìm đến.
"Tôi sợ nhất công trình của mình làm ra không ai khen, cũng chẳng ai chê. Điều đó có nghĩa là nó vô danh, vô cảm," anh chia sẻ. Đối với anh, sự trưởng thành sau mỗi thách thức và những phản hồi (dù tích cực hay tiêu cực) của cộng đồng mới là tài sản lớn nhất của người kiến trúc sư.
6. Lời Nhắn Nhủ Cho Thế Hệ Kế Thừa: Tri Thức, Lắng Nghe Và Sự Tử Tế
Kết thúc cuộc trò chuyện, KTS. Hồ Khuê gửi gắm ba bài học quý giá cho những bạn trẻ đang ấp ủ ước mơ trở thành kiến trúc sư:
Đam mê phải song hành với Tri thức: Đam mê mà không có tri thức sẽ sớm trở nên lạc hậu. Kiến trúc sư cần phải không ngừng tiếp cận với tinh hoa thế giới để tạo ra những sản phẩm thực sự chất lượng.
Biết Lắng nghe và Biết Nói không: Lắng nghe để hiểu chủ đầu tư, để kết nối các bên. Nhưng cũng phải biết "Nói không" với những cám dỗ, những dự án đi ngược lại định hướng bền vững mà mình đã chọn. Sự kiên định chính là thứ định hình nên phong cách của người kiến trúc sư.
Sống Tích cực và Yêu thương: Kiến trúc là nghề xây dựng không gian sống cho con người. Nếu không có lòng yêu thương và cái nhìn lạc quan, người kiến trúc sư khó có thể tạo ra những không gian mang lại hạnh phúc cho người khác.
Lời Kết
KTS. Hồ Khuê là một minh chứng sống động cho hình ảnh người kiến trúc sư hiện đại: Không chỉ vẽ những bản vẽ đẹp, mà còn vẽ nên những giải pháp cho tương lai. Anh chọn con đường khó, chọn ngách hẹp của kiến trúc bền vững không phải để tìm kiếm danh tiếng, mà để tìm thấy sự thanh thản trong tâm hồn.
Có lẽ, đúng như anh nói, ít chủ đầu tư nào tin vào tương lai của công trình bền vững cho đến khi tác động của biến đổi khí hậu ập đến. Nhưng với những người tiên phong như Hồ Khuê, tương lai đó đã bắt đầu từ hôm nay, trong từng mảng xanh và từng viên gạch thân thiện với môi trường mà anh đang tâm huyết đặt xuống.
Hạnh phúc của người kiến trúc sư, suy cho cùng, chính là nhìn thấy công trình của mình không chỉ sống sót qua thời gian, mà còn trở thành một phần hơi thở của thiên nhiên và con người.
