AlMusalla là không gian cầu nguyện chính thức của Islamic Arts Biennale lần thứ hai, được kiến tạo như một thực thể kiến trúc du mục – nơi nghi lễ, vật liệu bản địa và tinh thần đương đại đan cài vào nhau. Công trình không tìm cách khẳng định sự vĩnh cửu, mà gợi mở một trải nghiệm thiêng liêng mang tính chuyển tiếp, phản chiếu mối quan hệ giữa con người, niềm tin và cảnh quan.
Không gian thiêng giữa trạng thái “ở giữa”
Tại Islamic Arts Biennale, chủ đề “And All That Is In Between” đặt ra những câu hỏi về ranh giới giữa vật chất và tinh thần, giữa lịch sử và hiện tại. AlMusalla – không gian cầu nguyện chính thức của sự kiện – được thiết kế như một phản hồi kiến trúc tinh tế cho trạng thái “ở giữa” đó.
Công trình do EAST Architecture Studio hợp tác cùng AKT II và Rayyane Tabet, dưới sự dẫn dắt của kiến trúc sư Nicolas Fayad. Thay vì xây dựng một nhà thờ Hồi giáo cố định, nhóm thiết kế lựa chọn mô hình musalla – không gian cầu nguyện du mục, có thể dựng lên, tháo dỡ và tái định vị theo bối cảnh.
Kiến trúc như một nghi lễ chuyển động
AlMusalla được đặt cạnh khu AlMidhallah – “khu vườn của những ý niệm” – trong khuôn viên Nhà ga Hajj tại Sân bay Quốc tế King Abdulaziz, Jeddah. Đây là một trong những “ngưỡng” quan trọng nhất của thế giới Hồi giáo, nơi hàng triệu tín đồ bắt đầu hoặc kết thúc hành trình hành hương.
Giữa khoảng không mênh mông dưới những mái che khổng lồ của nhà ga, AlMusalla xuất hiện như một không gian bao bọc trong sự rộng lớn – vừa độc lập, vừa cộng hưởng với cảnh quan xung quanh. Hình thái sân trong (courtyard) quen thuộc của kiến trúc Hồi giáo được tái diễn giải như trục tổ chức không gian trung tâm, nơi mọi chuyển động, nghỉ ngơi và cầu nguyện đều xoay quanh.
Các bức tường dạng bậc thang vươn cao, dần mảnh lại khi lên trên, tạo nên cảm giác che chắn nhưng không khép kín. Trải nghiệm di chuyển trong công trình gợi nhắc nghi thức Tawaf – vòng đi thiêng liêng quanh Kaabah – khi con người liên tục vận động trong trạng thái chiêm niệm.
Vật liệu như ký ức của cảnh quan
Toàn bộ công trình được xây dựng chủ yếu từ phế thải cây chà là, một nguồn vật liệu quen thuộc tại Saudi Arabia. Khoảng 150 cây chà là được tái sinh thành các khối tường kết cấu cao tới 12,5m – một thành tựu kỹ thuật do kỹ sư Christopher Blust phát triển, kết hợp sợi hữu cơ với chất kết dính sinh học.
Bề mặt tường thô, phân lớp như mặt cắt thân cây, khiến AlMusalla được cảm nhận không chỉ như kiến trúc, mà như một phần của cảnh quan tự nhiên.
Đối lập với khối tường nặng là lớp mặt đứng dệt từ 200km sợi cọ, trải dài bao quanh công trình. Con số này tương đương quãng đường Jeddah – Mecca khứ hồi, biến hành trình hành hương thành một yếu tố được “dệt” trực tiếp vào kiến trúc. Các sợi được nhuộm màu từ sắc tố thực vật địa phương: đỏ của đất, xanh của nước, xanh lá của thảm thực vật – tạo nên một lớp da vừa che chắn, vừa “thở”, lọc ánh sáng và không khí.
Kiến trúc linh hoạt cho đời sống đương đại
Không gian của AlMusalla không cố định một chức năng duy nhất. Ngoài cầu nguyện, công trình còn được sử dụng cho học tập, thảo luận, sinh hoạt cộng đồng, đặc biệt trong tháng Ramadan. Cấu trúc module cho phép công trình được tháo lắp, tái cấu hình và tiếp tục tồn tại ở những bối cảnh khác sau Biennale – đúng với bản chất du mục của musalla truyền thống.
Sự linh hoạt này không làm mất đi tính thiêng, mà ngược lại, mở rộng vai trò của kiến trúc tôn giáo trong đời sống đương đại: một không gian vừa nghi lễ, vừa cộng đồng; vừa tạm thời, vừa lưu dấu ký ức.
Khi kiến trúc trở thành hành vi dệt nối
AlMusalla – On Weaving không chỉ nói về kỹ thuật dệt vật liệu, mà còn là hành vi dệt nối giữa lịch sử và hiện tại, giữa con người và niềm tin, giữa kiến trúc và cảnh quan. Công trình cho thấy cách kiến trúc đương đại có thể tiếp cận không gian thiêng mà không cần đến sự đồ sộ, vĩnh cửu, mà bằng sự tinh tế, khiêm nhường và bền vững.
