Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Mô hình mới “thành phố trong thành phố” trong tầm nhìn đến năm 2065 đang được kỳ vọng không chỉ giúp kéo giãn mật độ dân cư khu vực nội đô, nâng cao chất lượng sống, mà còn là động lực cho phát triển bền vững Thủ đô.
Mô hình "Thành phố trong thành phố": Định nghĩa và Bản chất thể chế
Về mặt kiến trúc quy hoạch và quản trị, "Thành phố trong thành phố" không đơn thuần là việc gộp các đơn vị hành chính cấp quận lại với nhau mà là việc thiết lập một Đô thị loại I trực thuộc đô thị loại Đặc biệt. Đây là mô hình nhằm tạo ra một thực thể có đủ quy mô dân số, diện tích và đặc biệt là "quyền năng pháp lý" để vận hành như một cực tăng trưởng độc lập nhưng vẫn nằm trong hệ sinh thái chung của siêu đô thị mẹ. Thay vì quản lý theo kiểu phân mảnh (mỗi quận một định hướng), mô hình này cho phép triển khai các giải pháp hạ tầng đồng bộ trên một diện tích đủ lớn, tạo không gian cho các trung tâm chức năng chuyên biệt như tài chính, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo phát triển một cách hữu cơ.
Lợi ích chiến lược: Khi quy mô tạo ra động lực vượt trội
Việc triển khai mô hình này mang lại ba lợi ích cốt lõi về mặt giải pháp đô thị:
- Tối ưu hóa hạ tầng kỹ thuật: Cho phép quy hoạch các mạng lưới giao thông (Metro, đường vành đai) và hạ tầng số một cách xuyên suốt, loại bỏ tình trạng đầu tư manh mún và chồng chéo giữa các địa phương.
- Tập trung nguồn lực tài chính: Tạo ra một "địa chỉ" đủ sức nặng để thu hút các dòng vốn FDI lớn, đồng thời cho phép chính quyền sở tại chủ động điều tiết ngân sách và khai thác quỹ đất để tái đầu tư vào các dự án nhóm B, C mà không phải qua nhiều tầng nấc xin - cho.
- Nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu: Một thành phố như Thủ Đức với hơn 1 triệu dân và các trụ cột về công nghệ, giáo dục sẽ có vị thế đối thoại trực tiếp với các đô thị lớn trên thế giới, giúp nhanh chóng lọt vào nhóm 100 đô thị toàn cầu.
Tầm nhìn giải pháp: Những việc cần làm để "cởi trói" cho siêu đô thị
Để tầm nhìn quy hoạch 100 năm không dừng lại ở những bản vẽ, TP.HCM cần thực hiện các nhóm giải pháp mang tính đột phá về cấu trúc kiến trúc và thể chế:
1. Thiết lập "Chiếc áo" thể chế đặc thù và Quản lý ngành dọc
Giải pháp tiên quyết là phải cấp cho các thành phố trực thuộc một khung pháp lý tương đương cấp tỉnh. Cần chuyển dịch từ mô hình quản lý hành chính đa tầng sang mô hình quản trị đô thị hiện đại theo ngành dọc. Điều này có nghĩa là các vấn đề về hạ tầng, điện nước, y tế và giao thông nên được điều hành bởi các sở chuyên ngành xuyên suốt từ cấp thành phố mẹ xuống thành phố trực thuộc, giúp các quyết định về kiến trúc và kỹ thuật được thực hiện nhanh chóng, chính xác, không bị trì trệ bởi các thủ tục hành chính cấp phường, xã.
2. Quy hoạch tích hợp và Cấu trúc đa trung tâm bền vững
Thành phố cần kiên trì với mô hình đại đô thị đa trung tâm để giảm tải cho vùng lõi lịch sử. Giải pháp kiến trúc ở đây là hình thành các hành lang kinh tế chiến lược gắn liền với sinh thái biển (như trục Cần Giờ - Cái Mép) và các trục công nghiệp tri thức (như trục Đông kết nối sân bay Long Thành). Việc phân bổ lại không gian chức năng—vùng lõi là thủ phủ tài chính, Bình Dương là thủ phủ sản xuất, Bà Rịa - Vũng Tàu là thủ phủ kinh tế biển—sẽ tạo ra một cấu trúc đô thị có khả năng chống chịu cao trước biến đổi khí hậu và áp lực gia tăng dân số.
3. Ưu tiên nguồn lực và thí điểm các mô hình đầu tư mới
Trong 10 năm tới, giải pháp đô thị cần sự tập trung cao độ về nguồn vốn, thay vì phân tán cho nhiều địa phương cùng lúc lên thành phố, hãy ưu tiên hoàn thiện mô hình thí điểm tại Thủ Đức để rút kinh nghiệm. Đồng thời, cần triển khai các giải pháp tài chính sáng tạo như phát hành trái phiếu công trình, ký kết hợp đồng PPP quy mô lớn và thí điểm quy trình nhanh về bồi thường, giải phóng mặt bằng. Đây chính là "năng lượng" để hiện thực hóa các ý tưởng kiến trúc táo bạo, biến các khu vực ven biển hay hành lang giao thông thành những đô thị logistics và du lịch sinh thái đẳng cấp quốc tế.
Mô hình "Thành phố trong thành phố" chính là giải pháp để TP.HCM tự nâng cấp mình từ một đô thị thâm dụng sang một đại đô thị tri thức. Chỉ khi "cởi trói" được về mặt thể chế và đồng bộ hóa được về mặt hạ tầng, tầm nhìn 100 năm mới có thể biến thành phố trở thành một biểu tượng đáng sống, sáng tạo và bền vững hàng đầu châu Á.
