Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Khám phá hành trình từ cậu bé nghèo Manchester đến "Nam tước sông Thames" của Norman Foster, người đã định nghĩa lại bầu trời đô thị bằng những công trình thép kính mang tính biểu tượng và tư duy thiết kế bền vững.
Porsche Newsroom CH
Khởi nguồn từ ý chí và khát vọng
Norman Robert Foster sinh ra trong một gia đình công nhân tại Manchester, một môi trường mà việc theo đuổi con đường học vấn đại học dường như là điều không tưởng. Trước khi trở thành kiến trúc sư lẫy lừng, ông từng phải làm nhiều công việc lao động phổ thông, từ nhân viên dựng anten đến lắp đặt rada tại một căn cứ không quân. Những trải nghiệm kỹ thuật thực tế này đã vô tình xây dựng trong ông một sự am hiểu sâu sắc về cấu trúc và cơ khí, đặt nền móng cho phong cách kiến trúc High-tech sau này.
Mãi đến năm 27 tuổi, Foster mới nhận văn bằng kiến trúc từ Đại học Manchester và sau đó là học bổng tại Đại học Yale danh tiếng của Mỹ. Tại Yale, ông được dẫn dắt bởi những bậc thầy như Paul Rudolph và Philip Johnson, những người đã khai mở tầm nhìn của ông về không gian và hình khối. Đây cũng là nơi ông gặp gỡ Richard Rogers, người cộng sự đầu tiên và là người bạn đồng hành quan trọng trong giai đoạn khởi nghiệp đầy thử thách của mình.
Năm 1967, sau khi kết thúc sự hợp tác với nhóm Team 4, ông thành lập hãng kiến trúc riêng mang tên Foster + Partners. Với sự kết hợp giữa tư duy logic của một kỹ sư và tâm hồn của một nghệ sĩ, Foster bắt đầu thu hút sự chú ý bằng những giải pháp thiết kế vượt thời đại. Ông không chỉ xây dựng những tòa nhà, mà còn tạo ra những tuyên ngôn về sự giao thoa giữa con người, công nghệ và môi trường sống.
Triết lý "Ngôi nhà khép kín" và sự ảnh hưởng của Buckminster Fuller
Một bước ngoặt quan trọng trong tư duy của Foster là sự hợp tác với kiến trúc sư huyền thoại Buckminster Fuller vào đầu thập niên 1970. Fuller đã truyền cho ông cảm hứng về những "mái vòm sinh thái", nơi con người có thể sống và làm việc trong một môi trường vi khí hậu lý tưởng được kiểm soát bởi công nghệ. Từ đó, Foster bắt đầu nghiên cứu sâu về khái niệm ngôi nhà khép kín, một thực thể kiến trúc không thể tách rời khỏi các nguồn tài nguyên và bối cảnh sinh thái xung quanh nó.
Foster quan niệm rằng kiến trúc phải là một "công-te-nơ" thông minh, có khả năng tự điều tiết và giảm thiểu tác động tiêu cực đến hành tinh. Ông luôn tìm cách xóa bỏ rào cản giữa không gian thuần túy và các hệ thống kỹ thuật, biến đường ống và khung thép thành những yếu tố thẩm mỹ đầy cuốn hút. Sự tối giản trong phong cách của ông không phải là sự nghèo nàn về hình thức, mà là sự tinh lọc tối đa để đạt được hiệu quả sử dụng cao nhất.
Ông cũng là người tiên phong trong việc thúc đẩy tính dân chủ trong không gian công sở thông qua thiết kế kiến trúc. Trong các công trình của Foster, ranh giới giữa lãnh đạo và nhân viên thường được xóa nhòa nhờ các không gian sảnh chung và khu vực sinh hoạt cộng đồng mở rộng. Kiến trúc đối với ông không chỉ là những mảng bê tông vô tri, mà là phương tiện để thúc đẩy sự tương tác và bình đẳng trong xã hội hiện đại.
KTS. Norman Foster: Từ cậu bé nghèo Manchester đến "Nam tước sông Thames"
Những kiệt tác làm thay đổi diện mạo đô thị
Tòa nhà trụ sở Willis Faber & Dumas tại Ipswich (1975) là công trình đầu tiên đưa tên tuổi Foster ra thế giới với mặt đứng hoàn toàn bằng kính uốn lượn theo hình dáng khu đất. Vào ban ngày, tòa nhà như một tấm gương khổng lồ phản chiếu nhịp sống đô thị cổ kính xung quanh, nhưng khi màn đêm buông xuống, nó lại trở nên trong suốt, để lộ không gian làm việc hiện đại bên trong. Giải pháp này không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn là một bước tiến về hiệu quả môi sinh và tiết kiệm năng lượng.
💠 Các dự án tiêu biểu mang đậm dấu ấn Norman Foster:
💎 Ngân hàng Hồng Kông - Thượng Hải (HSBC): Một biểu tượng của kiến trúc High-tech với hệ kết cấu treo độc đáo, cho phép giải phóng toàn bộ không gian mặt đất.
💎 30 St Mary Axe (The Gherkin) - London: Tòa tháp hình quả dưa chuột với thiết kế khí động học giúp tiết kiệm năng lượng tối ưu và thay đổi đường chân trời London.
💎 Mái vòm nhà Quốc hội Đức (Reichstag): Sự kết hợp hoàn hảo giữa bảo tồn di sản và công nghệ hiện đại, tượng trưng cho sự minh bạch của chính trường Đức.
💎 Sân bay quốc tế Thủ đô Bắc Kinh: Một trong những nhà ga hàng không lớn nhất và hiện đại nhất thế giới, tối ưu hóa quy trình di chuyển của hành khách.
Sự nhạy cảm với bối cảnh lịch sử và văn hóa
Dù nổi tiếng với những vật liệu hiện đại như thép và nhôm, Norman Foster luôn thể hiện một sự nhạy cảm đặc biệt đối với môi trường xung quanh công trình. Ông không cố gắng lấn át lịch sử mà tìm cách đối thoại với nó bằng ngôn ngữ của thời đại mới. Dự án cải tạo sân trong của Bảo tàng Anh (British Museum) với mái kính khổng lồ là một ví dụ điển hình cho việc kết nối những giá trị cũ và mới một cách mượt mà nhất.
Foster tin rằng kiến trúc phải phản ứng tương hỗ với ngữ cảnh đô thị, thoát khỏi nề nếp khô khan của các văn phòng kiểu cũ. Ông thường sử dụng nghệ thuật sắp đặt để tạo nên cái đẹp, biến những kết cấu khô cứng thành những mảng lấp lánh ánh kim loại. Sự tương phản giữa sự mảnh mai của thép kính và sự thâm trầm của các công trình cổ điển xung quanh tạo nên một sức căng nghệ thuật đầy lôi cuốn.
Tầm nhìn của ông còn vươn xa tới các dự án quy hoạch đô thị bền vững, nơi giao thông đi bộ và không gian xanh được ưu tiên hàng đầu. Foster luôn đặt câu hỏi về khả năng tồn tại lâu dài của nhân loại trên Trái đất và coi kiến trúc là một phần của câu trả lời. Mỗi công trình do ông thiết kế đều mang trong mình một hạt nhân đô thị, đóng góp tích cực vào cấu trúc và văn hóa của thành phố sở tại.
Di sản của "Nam tước lắc lư" và tầm nhìn tương lai
Trong suốt sự nghiệp kéo dài hơn sáu thập kỷ, Norman Foster đã nhận được hầu hết các giải thưởng cao quý nhất, bao gồm giải Pritzker (1999) và hai lần đạt giải Stirling. Dù đôi khi gặp phải những ý kiến trái chiều hay sự cố kỹ thuật như tại Cầu Thiên niên kỷ, ông vẫn kiên định với con đường sáng tạo của mình. Biệt danh "Nam tước lắc lư" mà báo chí Anh đặt cho ông sau sự cố đó giờ đây được nhìn nhận như một minh chứng cho tinh thần dám thử nghiệm cái mới.
Foster luôn hướng tới tương lai với sự hứng khởi dành cho công nghệ tự động hóa và các vật liệu bền vững thế hệ mới. Ông coi kiến trúc như một sản phẩm toàn cầu, nơi các giải pháp kỹ thuật phải phục vụ tối đa cho nhu cầu của con người trong kỷ nguyên số. Tinh thần không ngừng học hỏi, từ kiểu dáng máy bay siêu thanh Concorde đến các hệ sinh thái tự nhiên, đã giữ cho tư duy của ông luôn trẻ trung và đầy sức sống.
Ở tuổi 90, Norman Foster vẫn là một tượng đài sống, một nguồn cảm hứng bất tận cho cộng đồng kiến trúc sư trên toàn thế giới. Di sản của ông không chỉ là những tòa nhà chọc trời bằng thép kính, mà là một tư duy kiến trúc nhân văn, coi trọng sự minh bạch, bền vững và kết nối. Ông đã chứng minh rằng, với ý chí và công nghệ, con người có thể kiến tạo nên những không gian sống kỳ diệu, biến những giấc mơ "không tưởng" thành hiện thực huy hoàng.
Tạp chí thiết kế DesignPlus
