Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Kiến trúc sư người Ireland – Niall McLaughlin, người vừa được xướng tên cho giải thưởng Huy chương Vàng Hoàng gia RIBA 2026 (RIBA Royal Gold Medal), đã có những chia sẻ sâu sắc về tâm huyết tạo dựng một nền kiến trúc giàu ý nghĩa trong bài phỏng vấn độc quyền này.
KTS. Niall McLaughlin: "Mọi người luôn khao khát những công trình có chiều sâu ý nghĩa"
Phản hồi về việc nhận được giải thưởng danh giá từ Viện Kiến trúc sư Hoàng gia Anh (RIBA), McLaughlin tin rằng đây là sự ghi nhận cho xu hướng từ bỏ những công trình hào nhoáng, phô trương của giới kiến trúc sư đương đại.
"Tôi nhận thấy các kiến trúc sư đang quan tâm đến một tư duy kiến trúc tĩnh lặng và có mục đích hơn. Đó là tư duy dựa trên cách các tòa nhà được tạo ra, sự tỉ mỉ trong việc lắp ghép và những giá trị mà chúng mang lại cho cộng đồng — từ giáo dục, đức tin cho đến chăm sóc sức khỏe và nhà ở," ông chia sẻ với Dezeen.
KTS. McLaughlin xem kiến trúc là ngôn ngữ kết nối cộng đồng
Xuyên suốt sự nghiệp 35 năm với những công trình tiêu biểu như Thư viện mới tại Magdalene College (đoạt giải Stirling 2022), McLaughlin luôn coi "ý nghĩa" là sợi chỉ đỏ xuyên suốt mọi dự án.
Khao khát về sự thấu cảm: "Mọi người muốn cảm thấy rằng tòa nhà là thứ gì đó giúp họ giao tiếp và truyền tải ý nghĩa cho nhau. Dù bạn đang ở trong một không gian tôn giáo, môi trường đại học hay một trung tâm hỗ trợ bệnh nhân (Maggie's Centre), bạn luôn muốn cảm nhận được sự hiện diện của cộng đồng và sự kết nối với thế giới xung quanh."
Vai trò của không gian công cộng: Trong kỷ nguyên số nơi mọi thứ dần trở nên phân mảnh, McLaughlin nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kéo mọi người lại gần nhau trong không gian vật lý, giúp họ nhìn thấy nhau và duy trì sự gắn kết nhóm.
Thách thức trong việc giao tiếp với công chúng
Dù đặt nặng tính ý nghĩa, McLaughlin thừa nhận nhiều kiến trúc sư đang gặp khó khăn trong việc truyền đạt tư duy của mình đến khách hàng và công chúng: "Đôi khi do quá trình đào tạo, chúng ta quá sa đà vào những thuật ngữ chuyên môn nội bộ. Một kiến trúc sư giỏi không thể chỉ phụ thuộc vào việc thể hiện năng lực với các đồng nghiệp cùng ngành, mà phải biết nói bằng ngôn ngữ mà mọi người đều hiểu về tòa nhà."
Ông tin rằng: "sáng tạo không đến từ sự trống rỗng"
Sự độc bản không sinh ra từ tâm trí đơn độc của kiến trúc sư, mà đến từ việc gặp gỡ những người có thế giới quan khác biệt — những khách hàng sẽ đặt câu hỏi "Tại sao chúng ta lại làm theo cách đó?".
Công trình "The Fishing Hut" do Níall McLaughlin Architects thiết kế, nổi bật với cấu trúc bằng gỗ trên mặt nước và mái tôn.
Học học bằng lịch sử thay vì "phục tùng"
Nhiều công trình của McLaughlin nằm trong các bối cảnh lịch sử dày đặc, nơi ông luôn nỗ lực tạo ra mối quan hệ tương hỗ với kiến trúc hiện hữu.
"Chúng ta đặt tòa nhà của mình cạnh những công trình đã có từ lâu và hy vọng cả hai sẽ cùng tỏa sáng. Đó là cảm giác về sự kế thừa, thay vì cố gắng tạo ra một món đồ trang sức độc lạ hay một vật thể bóng bẩy đơn lẻ."
McLaughlin phản đối quan niệm rằng kiến trúc trong bối cảnh lịch sử thì phải mờ nhạt hay phục tùng. Theo ông, đó phải là một "cuộc trò chuyện giữa những người đồng cấp" với lịch sử, nơi công trình mới có thể vừa táo bạo, độc đáo nhưng vẫn hòa hợp với môi trường xung quanh.
Tòa nhà là một "vở diễn" kéo dài
McLaughlin nhìn nhận kiến trúc như một thực thể không ngừng tiến hóa, sẵn sàng cho việc được chỉnh sửa và tái sử dụng trong tương lai.
Ông luôn sẵn sàng chấp nhận sự thay đổi: "Tôi coi các tòa nhà là một chuỗi những màn trình diễn theo thời gian, luôn được tạo ra, sửa đổi, rồi lại tái tạo. Chúng ta phải dự đoán được rằng mọi người sẽ tiếp nhận những gì chúng ta xây và tạo ra thứ gì đó mới mẻ từ nó."
Ví dụ thực tế: Ông nhắc đến một trung tâm kiến trúc di động từng thiết kế cho Hull, hiện đã được biến đổi thành một showroom bán xe cũ tại Grimsby — một sự thay đổi công năng đáng kể nhưng vẫn giữ được giá trị cốt lõi là không gian tụ họp và trưng bày.
Lời khuyên cho thế hệ kế cận
Bên cạnh việc điều hành studio, McLaughlin còn là giáo sư tại trường Bartlett (London). Ông khuyến khích các kiến trúc sư trẻ cần đạt được sự tinh thông trong nghề nghiệp thông qua hai yếu tố:
■ Làm chủ kỹ thuật xây dựng: Hiểu thấu đáo quá trình tạo nên sự vật để có được tiếng nói chung với những người thợ trên công trường.
■ Mở rộng kiến thức về di sản: Đào sâu và mở rộng hiểu biết về kho tàng các tòa nhà hiện có trên thế giới để làm nền tảng cho sự sáng tạo bền vững.
THÔNG TIN KIẾN TRÚC SƯ
Họ tên: Niall McLaughlin
Quốc tịch: Ireland
Văn phòng: Niall McLaughlin Architects (Thành lập năm 1990 tại London).
Giải thưởng: Huy chương Vàng Hoàng gia RIBA 2026, Giải Stirling 2022 (Thư viện Magdalene College).
