KTS Lionel Leow (TA.LE): “Kiến trúc bền vững là trách nhiệm và cam kết dài hạn, không phải trào lưu”
KTS Lionel Leow - đồng sáng lập TA.LE, người dành nhiều tâm huyết cho thực hành kiến trúc bền vững tại Singapore. Những chia sẻ của ông mở ra góc nhìn về vai trò của kiến trúc sư trong hành trình hướng tới Netzero, cách tiếp cận thiết kế tuần hoàn, lựa chọn vật liệu xanh và những kinh nghiệm từ chính các dự án thực tế. Đó cũng là cách ông và cộng sự kiến tạo giá trị bền vững trong kiến trúc tại Singapore và trong những kỳ vọng hợp tác cùng cộng đồng kiến trúc Việt Nam.
KTS Lionel Leow - đồng sáng lập kiêm Kiến trúc sư chính của TA.LE là một trong những kiến trúc sư Singapore tiêu biểu gắn bó lâu dài với thiết kế bền vững. Ông luôn tích hợp các yếu tố bền vững ở mọi giai đoạn, nhằm mang lại giá trị tích cực cho môi trường và cộng đồng. Ông đã ghi dấu ấn qua nhiều dự án quy mô như Nhà ga 1 Sân bay Changi, Trung tâm Bắc Âu của Capitaland hay chuỗi SuperPark tại Đông Nam Á. Dưới sự dẫn dắt của ông, TA.LE không ngừng gặt hái các giải thưởng trong đó có giải thưởng Thiết kế Xuất sắc Singapore (SG Mark) vào các năm 2018, 2019 và 2023 được vinh danh trong chuyên mục SGBCommunity Spotlight của Hội đồng Công trình Xanh Singapore (SGBC) nhờ cam kết mạnh mẽ với thiết kế bền vững. Xuyên suốt quá trình học tập và làm việc, ông Lionel đã giành nhiều giải thưởng trong các cuộc thi quốc tế. Năm 2021, ông được trao giải 20 UNDER 45 lần đầu tiên của Hội đồng Thiết kế Nội thất Singapore (Society of Interior Designers Singapore), nhằm vinh danh những đóng góp nổi bật trong lĩnh vực thiết kế nội thất.
Thưa ông, với tầm nhìn của một kiến trúc sư gắn bó với thực hành bền vững, ông nhìn nhận như thế nào về vai trò của người làm nghề trong hành trình hướng đến Netzero không chỉ trong xây dựng mà trong suốt vòng đời công trình?
Tại TA.LE, chúng tôi không chỉ thiết kế công trình mà còn hướng đến định hình tương lai. Việc đóng góp vào hành trình đạt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vừa là trách nhiệm nghề nghiệp, vừa là thử thách đòi hỏi sự đổi mới tư duy. Bởi lẽ, mọi quyết định trong thiết kế, từ hình dạng công trình đến phương pháp thi công xây dựng, đều ảnh hưởng trực tiếp đến lượng khí thải cacbon. Ngoài công đoạn xây dựng, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến khả năng vận hành hiệu quả trong suốt vòng đời của công trình, bao gồm: Cách tiêu thụ năng lượng, mức độ thích ứng theo thời gian và tiềm năng tháo dỡ hoặc tái sử dụng trong tương lai.
Hiện nay, gần 40% lượng khí thải carbon toàn cầu đến từ các công trình xây dựng, trong đó 28% phát sinh từ quá trình vận hành. Điều này cho thấy nghề kiến trúc đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi bền vững. Giảm phát thải ròng không thể chỉ dừng ở các giải pháp kỹ thuật, mà đòi hỏi phải thay đổi mô hình thiết kế, hướng tới tư duy tuần hoàn, từ việc tái sử dụng cấu trúc hiện hữu, lựa chọn vật liệu tái chế và ít phát thải carbon đến việc đặt hiệu suất và khả năng phục hồi làm ưu tiên ngay từ giai đoạn đầu.
Kiến trúc xanh không phải là một trào lưu thiết kế, mà là một hệ thống tư duy có chủ đích, xuyên suốt mọi giai đoạn của dự án. Trách nhiệm chung của chúng tôi (những người làm nghề kiến trúc) là đảm bảo rằng những không gian được thiết kế hôm nay sẽ phù hợp, thích nghi và có giá trị trong thực tế khí hậu của ngày mai.
Được biết Singapore là quốc gia tiên phong trong phát triển công trình xanh. Với bối cảnh đó, TA.LE đã tiếp cận xu hướng thiết kế bền vững như thế nào, từ việc tuân thủ các quy định pháp lý đến thích ứng với xu hướng và nhu cầu thị trường?
Chúng tôi xem bền vững là cốt lõi trong mọi dự án. Mỗi công trình là một cơ hội để chúng tôi tư duy sáng tạo về không gian sống và cơ sở hạ tầng, nhằm vừa tuân thủ các quy định pháp lý, vừa tạo ra tác động tích cực cho môi trường. Ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng và phác thảo thiết kế, chúng tôi áp dụng nguyên tắc thiết kế tuần hoàn, với ưu tiên tái sử dụng, tân trang và phục hồi vật liệu. Chúng tôi đã hợp tác với các đối tác cùng chí hướng để sử dụng các vật liệu tái chế độc đáo như đũa tre để làm trần nhà đã qua sử dụng, hay gạch làm từ chai nhựa PET. Đây là cách chúng tôi biến “rác thải” thành tài nguyên kiến trúc, góp phần định nghĩa lại giá trị của vật liệu trong xây dựng bền vững.
Tại Singapore, nơi đã thiết lập nhiều chuẩn mực cho công trình xanh, các ưu tiên về phát triển bền vững đang tiếp tục được nâng cao. Singapore đang đẩy mạnh quá trình chuyển đổi sang môi trường và nền kinh tế ít cacbon, hướng tới 80% công trình đạt chuẩn xanh vào năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, các công trình không chỉ cần thiết kế theo tiêu chuẩn xanh, mà còn phải kết hợp tái sử dụng vật liệu và tối ưu hiệu quả năng lượng và đảm bảo chức năng lâu dài. Trong tương lai gần, chúng tôi hy vọng được phối hợp với các đối tác trong ngành tại Việt Nam nhằm thúc đẩy sự phát triển của các công trình xanh, sạch và bền vững. Những không gian vừa thân thiện với môi trường, vừa đáp ứng nhu cầu của cộng đồng một cách lâu dài.
Ông có thể chia sẻ về những xu hướng vật liệu xanh nổi bật hiện nay tại Singapore và đâu là những chất liệu đang được giới kiến trúc sư ưu tiên sử dụng để giảm thiểu tác động môi trường?
Tại Singapore, các kiến trúc sư đang dần chuyển từ việc sử dụng vật liệu truyền thống sang các vật liệu hiệu suất cao, được làm từ nhựa tái chế và phế thải công nghiệp. Đội ngũ TA.LE cũng đã thử nghiệm nhiều loại vật liệu độc đáo như đũa tre, màng bọc bong bóng, hay bóng tennis tái chế để làm sàn. Ở một số dự án khác chúng tôi tận dụng lại các yếu tố và vật liệu sẵn có từ công trình cũ, điển hình như việc dùng lan can gỗ để giảm rác thải xây dựng và giữ lại dấu ấn, nét đặc trưng ban đầu của công trình.
Ngoài ra, các loại gỗ nhân tạo với ưu điểm linh hoạt, bền vững và hàm lượng carbon thấp ngày càng được ưa chuộng. Sự phổ biến của các vật liệu này cho thấy cam kết mạnh mẽ của ngành xây dựng đối với mục tiêu giảm phát thải và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
Thưa ông, tại TA.LE, việc lựa chọn vật liệu và phương pháp thi công được cân nhắc như thế nào để vừa đảm bảo hiệu quả môi trường, vừa phù hợp với điều kiện thực tế? Ông có thể chia sẻ một vài ví dụ minh họa?
Khi chọn vật liệu và phương pháp thi công, chúng tôi luôn tuân thủ theo ba nguyên tắc cốt lõi: tác động môi trường, chức năng sử dụng và hiệu suất lâu dài. Đây là nền tảng giúp các thiết kế của TA.LE không chỉ bền vững về môi trường mà còn mang tính thực tiễn cao, phục vụ tốt cho nhu cầu sử dụng hàng ngày.
Ví dụ, trong dự án CDL EcoTrain, chúng đã tôi cải tạo một toa tàu điện cũ thành không gian học tập sử dụng năng lượng tái tạo. Bằng việc tận dụng cấu trúc toa tàu sẵn có thay vì xây mới hay phá dỡ, dự án không chỉ giúp tiết kiệm chi phí, hạn chế gián đoạn, mà còn giảm đáng kể lượng phát thải cacbon. Vật liệu tái chế được ứng dụng xuyên suốt không gian, điển hình như sàn làm từ bóng tennis tái chế. Đây không chỉ là công trình có tác động môi trường thấp, mà còn là nơi cộng đồng có thể học hỏi và trải nghiệm những giải pháp thiết thực trong bảo vệ môi trường.
Với dự án Học viện Phát triển Bền vững Singapore (SSA Annex), chúng tôi đã cân nhắc kỹ đến hiệu suất môi trường kết hợp điều kiện khí hậu địa phương. Các bức tường xanh và chiến lược làm mát thụ động giảm hấp thụ nhiệt, trong khi hệ thống các tấm pin mặt trời được tích hợp để cung cấp năng lượng trực tiếp cho điều hòa. Đây là một yếu tố thiết yếu ở môi trường khí hậu nóng ẩm như Singapore. Công trình hoạt động như một cơ sở năng lượng dương (positive energy building) - sản xuất dư thừa năng lượng, đồng thời mang lại không gian thoải mái và dễ tiếp cận. Sự cân bằng giữa hiệu suất và tính thực tế là điều khiến không gian này thực sự bền vững.
Học viện Phát triển Bền vững Singapore (Singapore Sustainability Academy Annex) là một công trình tiêu biểu của TA.LE. Ông có thể chia sẻ những giải pháp thiết kế được áp dụng cho dự án này, cũng như một số công trình khác thể hiện rõ triết lý thiết kế bền vững mà TA.LE theo đuổi?
Dự án Học viện Phát triển Bền vững Singapore (SSA Annex) được hình thành như một không gian để kết nối cộng đồng và giúp thúc đẩy chiến dịch chống biến đổi khí hậu. Thông qua thiết kế và cách vận hành, chúng tôi mong muốn thể hiện rõ các giá trị cốt lõi mà công trình hướng tới - tính bền vững, tinh thần đổi mới và sự hợp tác.
TA.LE đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững bằng cách cân bằng giữa hiệu suất môi trường và sự thoải mái của người dùng. Chúng tôi áp dụng các giải pháp thụ động như trần nhà cao và thông gió chéo để giảm nhu cầu năng lượng, kết hợp với các hệ thống chủ động như điều hòa chạy bằng năng lượng mặt trời, tận dụng ánh sáng tự nhiên và làm mát kết hợp giúp công trình tạo ra nhiều năng lượng hơn mức tiêu thụ. Để giảm lượng cacbon ẩn, chúng tôi ưu tiên sử dụng gỗ nhân tạo, các vật liệu ít tác động như gạch tái chế từ chai nhựa PET, thảm tái chế và tre.
Các dự án khác thể hiện triết lý của chúng tôi bao gồm: Việc cải tạo trung tâm thương mại City Square Mall, được biết đến là trung tâm thương mại “xanh” đầu tiên của Singapore, nơi chúng tôi tái sử dụng các đồ gỗ hiện có, giữ lại giá trị cũ và giảm thiểu rác thải xây dựng; Trung tâm Bắc Âu (Nordic European Centre), nơi mặt tiền công trình được cải tạo lại bằng các tấm nhôm đục lỗ, không chỉ cải thiện khả năng che nắng mà còn tăng tính thẩm mỹ tổng thể cho công trình.
Thưa ông, trong bối cảnh khí hậu nhiệt đới ẩm của Đông Nam Á, ông đã tích hợp những giải pháp thiết kế bản địa nào để công trình vừa tiết kiệm năng lượng, vừa gắn bó với ngữ cảnh văn hóa – khí hậu?
Chúng tôi kết hợp các phương pháp bản địa vừa thích ứng với khí hậu, vừa tôn vinh yếu tố văn hóa trong thiết kế. Để giảm nhiệt và độ ẩm đồng thời tăng sự thoải mái cho người dùng, chúng tôi ưu tiên các giải pháp như trần cao để tản nhiệt, áp dụng thông gió tự nhiên để lưu thông không khí, dùng sơn phản quang để hạn chế hấp thụ nhiệt và dùng các thiết bị che nắng như mành tre để lọc ánh sáng mạnh và mưa.
Một ví dụ điển hình là căn nhà The Loft House, nơi chúng tôi sử dụng mái dốc truyền thống lấy cảm hứng từ kiến trúc địa phương. Chúng tôi chọn dạng mái này không chỉ mang lại giá trị thẩm mỹ văn hoá mà còn để tối ưu hóa luồng khí và hiệu quả làm mát thụ động. Những giải pháp như vậy giúp công trình đạt hiệu suất năng lượng cao, đồng thời gắn bó hài hoà với khí hậu và bản sắc địa phương.
Ông đánh giá như thế nào về tiềm năng phát triển công trình xanh tại Việt Nam hiện nay? Trong bối cảnh đó, TA.LE có kế hoạch cụ thể nào để hiện thực hóa các giải pháp thiết kế bền vững tại Việt Nam trong thời gian tới?
Cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 của Việt Nam thể hiện rõ quyết tâm của quốc gia hướng tới phát triển bền vững và định hướng này phù hợp với triết lý thiết kế của TA.LE. Chúng tôi nhận thấy tiềm năng to lớn cho kiến trúc bền vững ứng phó với khí hậu và các giải pháp kiến trúc ưa sinh học (biophilic design) trong bối cảnh môi trường hiện tại đang ngày càng biến đổi.
Đội ngũ TA.LE chúng tôi đang tích cực tìm kiếm cơ hội để mang phương châm lấy con người làm trung tâm, dẫn dắt bởi kiến trúc xanh bền vững, đến với thị trường Việt Nam. Song song với đó, chúng tôi mong muốn hợp tác với các kiến trúc sư, đối tác và nhà cung cấp địa phương để khai thác hiệu quả nguồn vật liệu phong phú của Việt Nam như tre và các vật liệu tái chế, nhằm thực hiện các dự án có tác động ý nghĩa, vừa thân thiện với môi trường, vừa phù hợp với nhu cầu và bản sắc của cộng đồng Việt.
Cuối cùng, ông có lời khuyên nào dành cho các kiến trúc sư trẻ, nhà phát triển và các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam trong việc đẩy mạnh ứng dụng vật liệu xanh và phát triển kiến trúc bền vững?
Đừng xem tính bền vững như một yếu tố bổ trợ. Hãy coi đó là nền tảng cốt lõi cần được đặt ra ngay từ đầu. Việc thay đổi tư duy theo hướng này sẽ thay đổi toàn bộ cách tiếp cận thiết kế. Cá nhân tôi thấy việc xem xét vòng đời và ứng dụng của vật liệu thường mang đến những cơ hội bất ngờ, dù là qua tái sử dụng hay khai thác các nguồn tài nguyên ít tác động có sẵn. Đừng bỏ qua những vật liệu và món đồ xung quanh bạn, vì đôi khi, chính những điều gần gũi đó lại ẩn chứa tiềm năng lớn.
Tôi cũng khuyến khích các bạn tìm kiếm hợp tác với các nghệ nhân và nhà sản xuất địa phương. Những giải pháp sáng tạo, gắn bó với văn hóa và điều kiện bản địa rất có thể đến từ chính những đối tác này. Họ giúp công trình của bạn không chỉ “đứng vững” về mặt kỹ thuật mà còn gắn kết sâu sắc với con người và bối cảnh địa phương.
Và cuối cùng, đừng ngại thử nghiệm! Chỉ khi dám thách thức những điều mình biết, ta mới có thể tiến bộ. Hãy luôn đặt con người, văn hóa và môi trường vào trung tâm của mọi quyết định. Bởi suy cho cùng, tính bền vững không phải là mục tiêu kinh doanh, nó là một cam kết nhân văn sâu sắc với xã hội.