Cơn sốt nhà chọc trời tại Châu Phi: Biểu tượng tiến bộ hay dự án phù phiếm?

Lục địa đen đang chứng kiến một cuộc đua vươn tới bầu trời chưa từng có tiền lệ. Từ những đại công trường tại Ai Cập đến những tháp biểu tượng tại Bờ Biển Ngà, các tòa nhà chọc trời đang mọc lên như nấm, đặt ra một câu hỏi hóc búa cho các nhà quy hoạch: Liệu đây là bước nhảy vọt về kinh tế hay chỉ là những "pháo đài" xa lạ với thực tại bản địa?

Sự trỗi dậy của những "người khổng lồ" mới
Châu Phi đang trải qua một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ trong kiến trúc đô thị với sự bùng nổ của các tòa tháp siêu cao. Tại Abidjan, Bờ Biển Ngà, tòa tháp Tour F đang dần thành hình và dự kiến sẽ sớm trở thành tòa nhà cao nhất lục địa với độ cao 421 mét. Dự án này sẽ soán ngôi của Iconic Tower tại Cairo, tòa nhà vốn giữ danh hiệu "supertall" đầu tiên của Châu Phi kể từ năm 2024.

Sự thay đổi này diễn ra với tốc độ chóng mặt nếu nhìn lại một thập kỷ trước. Vào thời điểm đó, Carlton Centre ở Johannesburg là tòa nhà duy nhất tại Châu Phi vượt qua mốc 200 mét và đã giữ vị trí cao nhất suốt 46 năm. Tuy nhiên, chỉ trong vài tháng tới, biểu tượng cũ kỹ này có khả năng sẽ bị đánh bật khỏi danh sách dẫn đầu bởi hàng loạt dự án mới từ Morocco đến Ethiopia.

Tốc độ phát triển này, dù vẫn chưa thể so sánh với Bắc Mỹ hay Châu Á, nhưng lại đang gia tăng một cách đáng kinh ngạc. Điều này đã kích hoạt những cuộc tranh luận nảy lửa trong giới chuyên môn về bản sắc kiến trúc. Kiến trúc sư Omar Degan lo ngại rằng hầu hết các tòa nhà này đang được xây dựng mà thiếu sự cân nhắc đến truyền thống và lối sống địa phương.

Bài toán kinh tế và tham vọng định vị thương hiệu quốc gia
Theo các chuyên gia kinh tế, có một mối liên hệ chặt chẽ giữa việc xây dựng nhà chọc trời và sự tăng trưởng GDP tại các quốc gia này. Dữ liệu từ Hội đồng Nhà cao tầng và Đô thị (CTBUH) cho thấy Nam Phi và Ai Cập hiện chiếm tới 75% số lượng tòa nhà trên 30 tầng tại lục địa. Đặc biệt, Ai Cập đang dẫn đầu với số lượng tòa nhà siêu cao đang thi công nhiều nhất khu vực.

Giáo sư Jason M. Barr cho rằng các quốc gia thường không xây nhà cao tầng trừ khi các "điều kiện kinh tế" đã chín muồi. Những tòa tháp này không chỉ phục vụ nhu cầu về văn phòng và nhà ở cao cấp mà còn đóng vai trò là "liều thuốc kích thích niềm tin" cho nền kinh tế. Chúng là tuyên ngôn về việc các nước Châu Phi sẵn sàng gia nhập cộng đồng toàn cầu với vị thế mới.

Tuy nhiên, kiến trúc sư người Nigeria, Tosin Oshinowo, lại giữ thái độ hoài nghi hơn. Bà cho rằng nhiều tòa tháp được dựng lên không phải vì nền kinh tế đủ mạnh để gánh vác, mà vì các chính phủ muốn trình bày một "câu chuyện về sự tiến bộ". Việc sao chép các mô hình từ phương Tây có thể dẫn đến sự khập khiễng khi so với nhu cầu thực tế của người dân bản địa.