Gỗ, tín ngưỡng và kiến trúc: Một cuộc đối thoại xuyên văn hóa Nhật – Việt
30 thg 1, 2026
Ngày 17/1, tại Hà Nội, sự kiện Understanding Wood #4 với chủ đề “Tinh thần của gỗ trong kiến trúc tôn giáo và tín ngưỡng Nhật Bản” đã diễn ra với sự phối hợp tổ chức của DMD, Sunjin Việt Nam, Kiến Việt Media và Wood Hub. Chương trình mang đến một không gian trao đổi chuyên sâu về vai trò của vật liệu gỗ trong kiến trúc tôn giáo, đồng thời mở ra những suy ngẫm về khả năng vận dụng các giá trị này trong bối cảnh kiến trúc Việt Nam đương đại.
Gỗ trong kiến trúc tôn giáo Nhật Bản: Vật liệu, ký ức và không gian thiêng
Trọng tâm của chương trình là phần chia sẻ của GS.TS.KTS Shin Takamatsu – kiến trúc sư Nhật Bản có nhiều thập kỷ nghiên cứu và thực hành trong lĩnh vực kiến trúc gỗ, đặc biệt là các công trình gắn với không gian tôn giáo và tín ngưỡng. Ông là Thành viên danh dự của Viện Kiến trúc sư Hoa Kỳ (Hon. FAIA) và Hiệp hội Kiến trúc sư Đức (Hon. BDA), từng nhận nhiều giải thưởng kiến trúc quốc tế và quốc gia, trong đó có Giải thưởng cao nhất của Viện Kiến trúc Nhật Bản năm 1989.
Thông qua các dự án tiêu biểu như Hội quán tín đồ Nose Myoken-san “SEIREI”, Wood Architecture Project (Kyoto), Dairengu, Henjyoto hay trụ sở Marumi Sangyo, GS.TS.KTS Shin Takamatsu trình bày cách ông tiếp cận gỗ không chỉ như một vật liệu xây dựng, mà như một thực thể sống – mang theo thời gian, ký ức và mối liên hệ bền chặt giữa con người với tự nhiên. Trong các công trình này, hình thức kiến trúc không đóng vai trò áp đặt, mà dần hình thành từ sự tương tác giữa cấu trúc, vật liệu và đời sống tinh thần.
Chuỗi chia sẻ được triển khai thành hai phần. Ở phần đầu, GS.TS.KTS Shin Takamatsu dẫn dắt người nghe nhìn lại tiến trình phát triển của kiến trúc gỗ Nhật Bản, từ các hình thức truyền thống đến những không gian tôn giáo đương đại. Qua đó, ông làm rõ sự đa dạng trong cách sử dụng gỗ, từ kỹ thuật cấu tạo, chi tiết hoàn thiện đến những triết lý văn hóa và tín ngưỡng ẩn sau mỗi công trình. Các vấn đề về giá trị xã hội của kiến trúc gỗ, cũng như hiệu quả vật liệu trong bối cảnh phát triển bền vững, được đặt ra như những câu hỏi có tính thời sự đối với kiến trúc hôm nay.
Chia sẻ về quan niệm thiết kế, GS.TS.KTS Shin Takamatsu nhấn mạnh rằng kiến trúc không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng, mà còn cần tạo ra sự cộng hưởng với đời sống tinh thần của con người. Theo ông, kiến trúc tôn giáo bằng gỗ là nền tảng xuyên suốt trong tư duy thiết kế của mình, từ quá khứ đến hiện tại và cả trong tương lai.
Ở phần tiếp theo, diễn giả tập trung phân tích công trình Hội quán tín đồ Nose Myoken-san “SEIREI”, như một ví dụ cụ thể cho quá trình hiện thực hóa tư duy kiến trúc gỗ trong không gian tín ngưỡng. Từ ý tưởng, giải pháp kết cấu đến quá trình thi công, công trình cho thấy cách gỗ có thể trở thành cầu nối giữa con người, tín ngưỡng và môi trường tự nhiên, nơi kỹ thuật và tinh thần không tách rời nhau.
Từ kinh nghiệm thực tiễn, GS.TS.KTS Shin Takamatsu cho rằng kiến trúc gỗ mở ra một cách tư duy khác về xây dựng: công trình được tạo nên từ những gì con người trồng, nuôi dưỡng và gìn giữ, thay vì chỉ khai thác tài nguyên sẵn có. Theo ông, xây dựng bằng gỗ không chỉ hướng tới việc bảo vệ con người, mà còn là một hình thức bảo vệ môi trường sống, gắn liền với sự tôn trọng thiên nhiên – yếu tố cốt lõi trong kiến trúc tôn giáo.
Từ Nhật Bản đến Việt Nam: Đối thoại về gỗ, di sản và thực hành kiến trúc
Tiếp nối chương trình là phiên tọa đàm với chủ đề “Ứng dụng gỗ trong bối cảnh Nhật Bản và Việt Nam”, với sự tham gia của GS.TS.KTS Shin Takamatsu và TS.KTS Lê Vĩnh An – Tiến sĩ Lịch sử Công nghệ Kiến trúc (ĐH Waseda, Nhật Bản), người có hơn 30 năm nghiên cứu về bảo tồn và trùng tu di sản kiến trúc triều Nguyễn tại Huế.
Chia sẻ tại tọa đàm, TS.KTS Lê Vĩnh An cho rằng phần lớn các công trình tôn giáo – tín ngưỡng ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á đều sử dụng gỗ, với quá trình phát triển từ hình thức giản dị đến phức tạp, từ thô mộc đến tinh xảo. Theo ông, chính những công trình này là “bản ghi” của văn minh và văn hóa, bởi chúng đã đồng hành cùng nhiều thế hệ, lưu giữ dấu vết đời sống tinh thần, nghi lễ và niềm tin của cộng đồng qua thời gian.
Cuộc trao đổi tập trung làm rõ các dự án kiến trúc gỗ của GS.TS.KTS Shin Takamatsu, từ tư duy thiết kế, giải pháp kết cấu đến kỹ thuật truyền thống, đồng thời đặt những thực hành này trong mối liên hệ với bối cảnh di sản, nghề mộc và thực tiễn xây dựng tại Việt Nam. Qua đó, các diễn giả cùng gợi mở những hướng tiếp cận phù hợp cho việc bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc gỗ trong điều kiện đương đại, thay vì sao chép hình thức hay áp dụng máy móc.
Khép lại chương trình, phần trao đổi tổng kết của hai diễn giả nhấn mạnh cách tiếp cận “hiểu gỗ” không chỉ dừng ở vật liệu hay kỹ thuật, mà còn là một thái độ ứng xử với truyền thống, văn hóa và tương lai của kiến trúc. Understanding Wood #4 vì vậy không chỉ là một buổi chia sẻ chuyên môn, mà còn mở ra không gian đối thoại về vai trò của kiến trúc gỗ như điểm giao thoa giữa di sản, công nghệ và thực hành kiến trúc hôm nay.
