Những đường nét lượn như dòng nước, những mảng loang gợi rêu bám trên đá, và những vệt dọc gợi thân cây… Những tín hiệu thị giác ấy trở thành điểm tựa cho bộ sưu tập Renaturation, do 13&9 Design hợp tác cùng Fractals Research thực hiện cho Momentum Textiles & Wallcovering.
Ba mẫu thiết kế—Fractal River, Fractal Moss và Fractal Bark—được xây dựng từ nghiên cứu về các dạng fractal trong tự nhiên, những cấu trúc lặp lại theo quy luật, đã được chứng minh giúp giảm căng thẳng và cân bằng tư duy. Mang tên “Renaturation” – sự trở lại của thiên nhiên trong không gian do con người tạo dựng – bộ sưu tập chuyển hóa những cấu trúc ấy thành các mẫu tường được tinh chỉnh cẩn thận, kết hợp khoa học, thiết kế và yếu tố an lành.
Anastasija và Martin Lesjak, hai nhà sáng lập của 13&9, lấy cảm hứng từ khái niệm phục hồi sinh thái để mở đầu cho bộ sưu tập. Từ Graz (Áo), họ theo đuổi cách tiếp cận toàn diện: cân bằng giữa sức khỏe tinh thần, trách nhiệm với môi trường và cách thiết kế ảnh hưởng đến cảm xúc – hành vi của con người. Chính góc nhìn đó đã định hướng sự hợp tác lâu dài của họ với nhà vật lý TS. Richard Taylor thuộc Fractals Research (Đại học Oregon), nơi họ cùng nhau phát triển hướng tiếp cận dựa trên khoa học về sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên thông qua hình thái fractal. Renaturation tiếp tục mở rộng nghiên cứu này, dựa trên những nơi mà quá trình phục hồi tự nhiên có thể nhìn thấy rõ.
Dòng sông Aire – điểm khởi đầu đầy sức mạnh
Họ tìm thấy nguồn cảm hứng mạnh mẽ từ sông Aire ở Geneva – dòng sông trước đây bị nắn thẳng hơn một thế kỷ để kiểm soát ngập lụt. “Năm 2001, dòng sông được ‘trả lại tự do’,” Anastasija kể, nhắc đến quá trình phục hồi giúp dòng sông dần lấy lại những khúc uốn tự nhiên. “Mẫu Fractal River của chúng tôi ghi lại dòng chảy uốn lượn ấy, tượng trưng cho khả năng thiên nhiên quay về trạng thái nguyên bản.”
Bộ sưu tập còn lấy chất liệu từ những quan sát thường nhật:
• Fractal Moss bắt nguồn từ lớp địa y phủ lấy bức tường đá gần studio ở Graz
• Fractal Bark lấy cảm hứng từ sự tĩnh lặng của những thân cây thẳng đứng trong khu rừng quanh đó
Từ cảm hứng đến hiện thực
Giai đoạn tiếp theo mang thiết kế từ ý tưởng đến sản phẩm, dựa trên những gợi ý khoa học giúp định hướng cho quá trình sản xuất. Họ tập trung vào fractal thống kê—những dạng trong tự nhiên có tính lặp lại ở nhiều thang kích thước mà không trùng khớp hoàn toàn—vô cùng phù hợp để đưa vào vật liệu ốp tường.
“Chúng tôi tạo mẫu dựa trên vẻ đẹp thị giác, nhưng cũng dựa trên bối cảnh không gian, tỉ lệ, độ phức tạp, nguyên lý khoa học và yêu cầu sản xuất,” Martin Lesjak chia sẻ. “Rồi bắt đầu phần thú vị: chúng tôi chỉnh sửa và hiệu chỉnh mẫu để đạt được chỉ số D phù hợp.”
Chỉ số D thể hiện độ phức tạp của một fractal—1 là đường thẳng, 2 là khối đặc, fractal nằm giữa hai mức này.
Sau khi phác thảo, các mẫu được gửi đến phòng thí nghiệm của TS. Taylor để phân tích, nhằm đảm bảo chúng đạt được cân bằng tối ưu của fractal: không quá đơn giản, không quá rối, nằm trong “khoảng vàng” giúp giảm căng thẳng và cải thiện nhận thức. “Có khi chúng tôi mất hàng tuần trao đổi qua lại giữa Graz và Eugene để đạt được chỉ số D và hình thức như mong muốn,” Martin kể.
TS. Taylor dẫn dắt quá trình bằng kinh nghiệm nhiều thập kỷ nghiên cứu độ phức tạp fractal, sử dụng công cụ phân tích để điều chỉnh mẫu vào khoảng 1.7–1.74 trên thang D.
“Con người đã sống 600 triệu năm trong môi trường giàu fractal, nên nhu cầu tiếp xúc với các cấu trúc tự nhiên là bản năng. Mắt chúng ta ‘nhạy’ với fractal và luôn tìm kiếm chúng,” ông nói. “Ngày nay, khi phần lớn thời gian sống trong nhà và trước màn hình, chỉ một chút tiếp xúc với các mẫu fractal cũng có thể tạo ra phản ứng phục hồi rõ rệt.” Hiệu ứng ấy càng trở nên cụ thể khi nghiên cứu rời phòng thí nghiệm để hiện diện ngay trên bức tường.
Chất liệu hướng tới sức khỏe
Momentum đặt trọng tâm vào sức khỏe vật liệu, thực hành bền vững và khả năng của thiết kế trong việc nuôi dưỡng cảm giác an lành.
Bộ sưu tập gồm hai mẫu dạng tranh tường—Fractal River và Fractal Moss—và một mẫu ốp tường thông dụng—Fractal Bark.
Tất cả đều không chứa PVC, không PFAS, không nằm trong Red List, và được in bằng mực gốc nước trên vật liệu đạt chứng nhận Greenguard Gold.
“Sự bền vững và an lành không phải hai con đường tách biệt—chúng là một,” Julia Gillespie, Phó Chủ tịch phụ trách bền vững của Momentum nhấn mạnh. “Mỗi lựa chọn đều dựa trên nguyên tắc sức khỏe con người gắn liền với sức khỏe của Trái đất.”
Mỗi mẫu mang dấu ấn kết hợp giữa ý đồ thiết kế và quá trình hiệu chỉnh khoa học. “Những tuyên bố về giảm căng thẳng và lợi ích an lành phải dựa trên bằng chứng, và đó chính xác là điều TS. Richard Taylor đã dành 25 năm để chứng minh,” Gillespie nói.
Nơi thẩm mỹ và khoa học giao hòa
Với Renaturation, vẻ đẹp thị giác và nguyên lý khoa học gặp nhau. Bộ sưu tập bắt nguồn từ ngôn ngữ của tự nhiên và được hiện thực hóa bằng sự hợp tác đa ngành. Mỗi bề mặt như đưa một phần thiên nhiên trở lại không gian sống, chuyển hóa hình thái fractal thành những lớp hoa văn mời gọi sự tĩnh tại, cân bằng và an nhiên.