Nhà thờ Sở Kiện - Vương Cung Thánh Đường giữa lòng Bắc Bộ

Sau những biến động lịch sử, đặc biệt là giai đoạn sau năm 1954 khi nhiều hạng mục bị trưng dụng cho mục đích giáo dục, quần thể Sở Kiện chỉ thực sự được trả lại cho Giáo hội vào năm 2002. Trải qua thời gian, phần lớn cấu trúc chính vẫn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn, cho phép công trình tiếp tục giữ vai trò là trung tâm hành hương và không gian sinh hoạt tôn giáo quan trọng của Tổng Giáo phận Hà Nội.

Một tổng thể kiến trúc mang tinh thần Đông – Tây

Nhà thờ Sở Kiện nằm trong một quần thể rộng hàng chục hecta, quay hướng Tây Bắc ra sông Đáy. Không gian được tổ chức theo mô hình quần thể tương tự các nhà thờ lớn ở châu Âu, đặc biệt gợi nhớ đến kiểu tổ chức của nhà thờ Duomo tại Ý, nhưng được điều chỉnh để hòa nhập với cấu trúc làng xã và cảnh quan đồng bằng Bắc Bộ.

Tổng thể bao gồm nhà thờ chính, tòa giám mục, chủng viện và các công trình chức năng phụ trợ. Các khối kiến trúc mang phong cách Gothic và Roman, song không tách rời mà gắn bó chặt chẽ với thiên nhiên, khu dân cư và không gian làng Việt. Công trình không quá đồ sộ so với xung quanh, nhưng vẫn đủ nổi bật để trở thành điểm nhấn kiến trúc và tinh thần của khu vực.

Mặt bằng: Basilica La Mã gặp gỡ đình làng Việt

Mặt bằng nhà thờ có dạng hình chữ nhật kết hợp chuôi vồ, gồm năm phần chức năng chính: sảnh đón, gác chuông, không gian dự lễ, cung thánh và khu phục vụ – kỹ thuật. Công trình có năm lòng, với lòng giữa cao và rộng nhất, các lòng bên giảm dần về hai phía – một đặc trưng quen thuộc của mặt bằng Basilica La Mã.

Tuy nhiên, cách tổ chức không gian lại gợi nhắc rõ nét đến mặt bằng đình làng truyền thống Việt Nam: sự trải dài theo phương ngang, các không gian phụ trợ bám sát không gian chính, cùng phòng mặc áo vát cạnh tương tự hậu cung đình. Chính sự giao thoa này đã tạo nên một kiểu nhà thờ vừa mang tinh thần Công giáo phương Tây, vừa gần gũi với tư duy không gian bản địa.

Mặt đứng: Gothic được “Việt hóa”

Mặt đứng chính của nhà thờ được tổ chức đăng đối với hai tháp chuông cao vút hai bên và khối trung tâm thấp hơn ở giữa, kết thúc bằng mái tam giác và thánh giá. Toàn bộ hệ cửa đều sử dụng vòm nhọn Gothic, kết hợp kính màu tạo nên ánh sáng linh thiêng và chiều sâu thị giác.

Ở các mặt đứng bên, nhịp điệu kiến trúc được tạo nên từ hệ cửa sổ cuốn nhọn lặp lại theo từng gian, kết thúc bằng các mảng tường giật cấp. Trên các đỉnh mái xuất hiện những chi tiết cách điệu từ tre, chim phượng, hoa lá, thay cho các mô-típ thuần châu Âu, cho thấy rõ nỗ lực bản địa hóa hình thức kiến trúc Gothic.