top of page

KTS. Kengo Kuma và những kiến trúc Mộc Bản!

Vượt ra ngoài khuôn khổ của những khối bê tông và thép đặc trưng cho kỷ nguyên công nghiệp, Kengo Kuma đã mở ra một lối đi riêng nơi kiến trúc không còn là vật thể thống trị mà trở thành một phần của tự nhiên. Bài viết đi sâu phân tích triết lý "Anti-Object", sự hồi sinh của các kỹ thuật mộc truyền thống và cách ông định nghĩa lại khái niệm bền vững trong dòng chảy kiến trúc đương đại toàn cầu.

Vượt ra ngoài khuôn khổ của những khối bê tông và thép đặc trưng cho kỷ nguyên công nghiệp, Kengo Kuma đã mở ra một lối đi riêng nơi kiến trúc không còn là vật thể thống trị mà trở thành một phần của tự nhiên. Bài viết đi sâu phân tích triết lý "Anti-Object", sự hồi sinh của các kỹ thuật mộc truyền thống và cách ông định nghĩa lại khái niệm bền vững trong dòng chảy kiến trúc đương đại toàn cầu.

Trong suốt thế kỷ 20, kiến trúc thế giới bị thống trị bởi tư duy "vật thể". Những tòa nhà chọc trời bằng thép và kính, những khối bê tông khổng lồ tự thân nó tách biệt khỏi bối cảnh xung quanh, trở thành những tượng đài của sức mạnh kỹ thuật và sự áp đặt con người lên tự nhiên. Tuy nhiên, giữa bối cảnh hậu hiện đại đầy biến động của Nhật Bản, một tiếng nói khác biệt đã vang lên, nhẹ nhàng nhưng đầy sức nặng. Đó là tiếng nói của Kengo Kuma.

Kengo Kuma không xuất hiện như một kiến trúc sư chỉ quan tâm đến hình khối (form). Ông là một triết gia về vật liệu, một người thợ mộc trong tâm thức của một nhà tư tưởng lớn. Nếu như các bậc tiền bối như Kenzo Tange hay Tadao Ando đã đưa kiến trúc Nhật Bản lên bản đồ thế giới bằng sự mạnh mẽ của cấu trúc và vẻ đẹp tinh khiết của bê tông trần, thì Kuma lại chọn một con đường ít người đi hơn: con đường của sự "tan biến".

Key message xuyên suốt sự nghiệp của ông chính là: Kiến trúc không nhằm mục đích thống trị cảnh quan mà để hòa quyện và thẩm thấu vào đó. Trong một kỷ nguyên mà sự ồn ào của đô thị đang lấn át mọi giá trị nhân văn, sự tĩnh lặng trong không gian của Kuma giống như một nốt trầm sâu lắng, đưa chúng ta trở về với bản ngã sơ khai.
Thuật ngữ "Anti-Object" được Kuma đưa ra như một sự phê phán trực diện vào tính áp đặt của kiến trúc hiện đại. Ông cho rằng các tòa nhà hiện nay đang tạo ra một rào cản ngăn cách con người khỏi môi trường sống thực tại. Khi một tòa nhà trở nên quá nổi bật, quá cứng nhắc, nó vô tình biến người sử dụng thành những chủ thể bị giam cầm bên trong các hộp kín.

"Kiến trúc là một phương tiện để đưa chúng ta trở về với tự nhiên. Nó không nên là một vật thể độc lập, mà là một phần của dòng chảy môi trường."

Để xóa nhòa ranh giới giữa bên trong và bên ngoài, Kuma sử dụng khái niệm "Xóa nhòa ranh giới" thông qua các hệ nan gỗ, kính và các khoảng trống trung gian. Thay vì một bức tường bê tông đặc sệt, ông chia nhỏ không gian thành hàng nghìn chi tiết mảnh mai. Những chi tiết này làm mềm đi sự thô cứng của hình khối, cho phép ánh sáng, không khí và tầm nhìn được thẩm thấu qua nhau. Kết quả là, thay vì nhìn thấy một khối tích khổng lồ, người quan sát chỉ thấy một cấu trúc mờ ảo, lay động theo nhịp điệu của thời tiết và thời gian.

Tính địa phương cũng là một trụ cột trong triết lý của ông. Mỗi công trình của Kengo Kuma & Associates không bao giờ là một mẫu số chung. Nó là một cuộc đối thoại riêng tư với lịch sử, địa hình và văn hóa của vùng đất đó. Ông không xây dựng một tòa nhà "kiểu Kuma" ở mọi nơi; ông xây dựng một tòa nhà thuộc về nơi đó, bắt rễ từ lòng đất và tinh thần của cộng đồng bản địa.

Tại văn phòng của Kengo Kuma, vật liệu không bao giờ được coi là một lớp vỏ trang trí bên ngoài. Nó chính là linh hồn, là xuất phát điểm của mọi tư duy không gian. Ông có một niềm đam mê đặc biệt với những vật liệu có khả năng "già đi" theo thời gian, những thứ mang dấu ấn của sự sống thay vì vẻ vĩnh cửu lạnh lẽo của thép.

Trung tâm Vận tải Du lịch Hồ Dương Thành, Tô Châu

Hồi sinh kỹ thuật truyền thống: Kuma đã thành công trong việc đưa kỹ thuật mộc Chidori (một hệ thống ghép mộng gỗ không cần đinh) vào kiến trúc hiện đại. Những hệ cấu trúc phức tạp được tạo thành từ hàng nghìn thanh gỗ nhỏ liên kết với nhau, tạo ra một sự rung cảm thị giác mà các phương pháp thi công công nghiệp không thể có được.

Sự tôn trọng vòng đời: Ông ưu tiên sử dụng gỗ địa phương, tre, đá và thậm chí là giấy washi hay đất nung. Với Kuma, một tòa nhà đẹp nhất là khi nó có thể "phân hủy" hoặc trở về với đất mẹ một cách tự nhiên khi kết thúc vòng đời của mình. Sự bền vững ở đây không nằm ở những chứng chỉ LEED khô khan, mà nằm ở sự tuần hoàn của vật liệu và năng lượng.

Hai ví dụ tiêu biểu minh chứng cho ngôn ngữ vật liệu bậc thầy này chính là:

Bảo tàng Nghệ thuật Suntory (Tokyo): Nơi các hệ nan gỗ và màn chắn gốm tạo ra một không gian nội thất ấm áp, tách biệt hoàn toàn khỏi sự nhộn nhịp của khu Roppongi.

Starbucks Dazaifu (Fukuoka): Một tác phẩm kinh điển nơi hơn 2.000 thanh gỗ được xếp chồng lên nhau, tạo nên một "mê cung" hữu cơ đầy mê hoặc, biến một thương hiệu toàn cầu trở nên vô cùng gần gũi với không gian đền đài xung quanh.
Sự nghiệp của Kengo Kuma là một danh sách dài những công trình có tầm ảnh hưởng sâu rộng, từ những dự án công cộng khổng lồ đến những góc nhỏ ẩn hiện trong đô thị.

Sân vận động Quốc gia Nhật Bản (Tokyo 2020): Đây được mệnh danh là "Sân vận động rừng". Thay vì một khối bê tông lạnh lẽo, Kuma đã sử dụng gỗ từ tất cả 47 tỉnh thành của Nhật Bản để tạo nên những tầng mái hiên (engawa) xếp lớp. Công trình không chỉ giải quyết bài toán thông gió tự nhiên mà còn tạo ra một sự kết nối tâm linh với truyền thống kiến trúc chùa chiền cổ xưa, mang lại cảm giác dễ chịu cho hàng vạn khán giả.

V&A Dundee (Scotland): Một minh chứng cho sự thấu hiểu địa hình. Công trình được lấy cảm hứng từ những vách đá nhấp nhô ven biển Scotland. Sự xếp chồng của các tấm bê tông đúc sẵn theo phương ngang tạo nên một diện mạo đầy quyền lực nhưng vẫn có nét mềm mại, như thể tòa nhà vừa mới nhô lên từ mặt nước.

The Exchange (Sydney): Với tạo hình như một "tổ chim" khổng lồ được bao bọc bởi hàng nghìn mét dải gỗ cong, tòa nhà trung tâm cộng đồng này tại Sydney đã phá vỡ mọi quy chuẩn về hình khối thương mại. Nó chặt chẽ về công năng nhưng lại mang đến một cảm giác ngẫu hứng, mời gọi mọi người bước vào và khám phá.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức sống còn, Kengo Kuma đã đưa ra một câu trả lời thuyết phục: Gỗ. Ông không nhìn gỗ như một vật liệu lỗi thời mà là một vật liệu của tương lai – vật liệu có khả năng lưu trữ carbon và tạo ra môi trường sống lành mạnh nhất cho con người.

Cách tiếp cận của ông đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ kiến trúc sư trẻ trên toàn thế giới. Họ học được từ ông rằng: Sự sáng tạo không nhất thiết phải đến từ những hình khối kỳ dị (starchitecture), mà đến từ việc trân trọng những giá trị bản địa, từ việc lắng nghe tiếng nói của vật liệu và lòng đất. Kuma đã chứng minh rằng, kiến trúc sư không phải là những kẻ thống trị môi trường, mà là những người điều phối nhịp nhàng giữa nhu cầu con người và sự tồn vong của tự nhiên.
Kiến trúc của Kengo Kuma là một nhịp cầu nối liền quá khứ và tương lai. Nó không cố gắng để được ghi nhớ bằng sự hào nhoáng, mà ghi dấu ấn trong lòng người bằng sự thẩm thấu của ánh sáng và sự ấm áp của vật liệu tính. Qua hành trình của ông, chúng ta nhận ra rằng đỉnh cao của thiết kế không phải là xây nên một biểu tượng vĩnh cửu, mà là tạo ra một không gian nơi con người tìm thấy sự bình yên và hòa hợp với vũ trụ xung quanh mình.

thanh hiền

Chúng tôi luôn sẵn lòng lắng nghe và đưa những câu chuyện sáng tạo & tin tức của bạn đến gần hơn với cộng đồng. Gửi bài viết tại đây để cùng DesignPlus lan tỏa những giá trị thiết kế bền vững
Bài đăng gần đây
bottom of page