Trung tâm gốm Bát Tràng

Nghề gốm ở đất Việt đã có từ ngàn đời. Bát Tràng là một trong những trung tâm nghề gốm nổi tiếng ở miền Bắc có nghìn năm tuổi. Việc sản xuất gốm Bát Tràng hôm nay vẫn phát triển với quy mô ngày càng lớn. Tuy nhiên, xu hướng thương mại hóa thiếu kiểm soát đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng sản phẩm, hình ảnh thương hiệu và cả truyền thống văn hóa của làng nghề gốm sứ nổi tiếng này. Ở một góc độ khác, cũng như nhiều làng gốm cổ và các làng nghề, Bát Tràng phải đối mặt với công nghiệp hiện đại, công nghệ - vật liệu mới thay thế đồ gốm; có thể dẫn tới làng nghề thủ công truyền thống nói chung và nghề gốm ngày một vơi đi, mai một và có thể sẽ thất truyền mãi mãi.

Điều này đòi hỏi một không gian nghiên cứu, phát triển văn hóa, nếp sinh hoạt, sản xuất, một nơi lưu giữ những giá trị truyền thống và phát triển gốm trong thời kỳ mới, tôn vinh sáng tạo, tài hoa của những nghệ nhân gốm Việt. Và công trình Trung tâm Gốm Bát Tràng được ra đời. Đây là kết quả đã được “thai nghén” trong nhiều năm của cả chủ đầu tư - một người con của làng gốm và nhà thiết kế, hướng tới mục tiêu trở thành một trung tâm hoạt động vì cộng đồng với tiêu chí bền vững. Bên cạnh quá trình thiết kế kiến trúc, cảnh quan, nghiên cứu giải pháp vật liệu và giao thông trong công trình; thì việc góp phần lưu giữ, phát triển nét đẹp làng nghề và gắn kết không gian văn hóa truyền thống với du lịch sáng tạo là câu chuyện mà các kiến trúc sư và chủ đầu tư đều trăn trở.

Trung tâm Gốm Bát Tràng (còn có tên gọi khác là “Trung tâm Tinh hoa làng nghề Việt”) có địa điểm xây dựng ở thôn 5, làng cổ Bát Tràng, xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Công trình tọa lạc bên trục đường chính đi vào làng Bát Tràng - song song với kênh Bắc Hưng Hải, cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km. Đây là một khu vực đang chịu ảnh hưởng mạnh của quá trình đô thị hóa, với nhiều công trình mới và giao thương phát triển. Công trình được xây dựng trên một khu đất có diện tích 3.830m2, là một phức hợp gồm khối kiến trúc bảo tàng chính ở giữa và các công trình phụ trợ nằm về 3 phía. Khối kiến trúc chính là 7 hình xoáy ốc giao thoa, đan xen vào nhau, lấy cảm hứng từ hình ảnh bàn xoay gốm thủ công với những đường cong mềm mại, gợi đến quá trình người thợ chuốt khối đất sét cùng bàn tay vuốt nặn tài tình. Ở một góc khác, người xem có thể liên tưởng đến hình ảnh lò bầu cổ của người Bát Tràng xưa. Những đường cong mềm mại được lặp đi lặp lại trên những khối kiến trúc chạy miên man vô tận gợi sự tinh tế của nghề gốm và văn hóa Bát Tràng, lại tựa như nhắc đến dòng chảy lịch sử hàng nghìn năm của làng nghề truyền thống.

Ngoài việc tạo hình kiến trúc, kiến trúc sư đã rất chú ý yếu tố cảnh quan của công trình trong một bối cảnh chung. Theo đó, tiết chế mật độ xây dựng và chiều cao để tạo tỷ lệ hài hòa, cùng thủ pháp phân tán trên bố cục mặt bằng tổng thể. Không gian của công trình mở ra phía đường lớn và kênh Bắc Hưng Hải, tạo điểm nhấn và điểm nhìn tốt cũng như cải thiện không gian cảnh quan cho dòng kênh. Màu sắc chủ đạo của công trình được lựa chọn là màu nâu đỏ của gốm thô, của đất nung, gợi nên vẻ đẹp vừa mộc mạc, giản dị, vừa tinh tế. Vật liệu sử dụng trong công trình khai thác tối đa yếu tố truyền thống của làng gốm cổ như các loại gạch gốm cổ truyền, gạch men mosaic, ngói nung… để tạo nên màu sắc và chất cảm chân thực nhất.