Văn phòng Nông nghiệp Đô thị của VTN Architects – “khu vườn sáng tạo” được bao bọc bởi lớp mặt đứng sinh học

Những hình dung đầu tiên về trụ sở làm việc của một công ty kiến trúc thường dao động giữa hai cực: hoặc là các văn phòng doanh nghiệp lạnh lẽo với trần thạch cao, bao quanh bởi những bức tường kính trong hoặc kính màu; hoặc là những tầng hầm chật chội, thiếu sáng, dễ gây cảm giác ngột ngạt. Tuy nhiên, giữa hai thái cực này tồn tại một khoảng trung gian rõ rệt—một kiểu không gian dung hòa sự tiện nghi của mô hình thứ nhất với sự gần gũi (đôi khi không mong muốn) của mô hình thứ hai, từ đó tạo ra môi trường nuôi dưỡng sáng tạo, tư duy tự do và hợp tác thay vì kìm hãm chúng.

Song song với đó, việc đô thị hóa làm suy giảm diện tích cây xanh để nhường chỗ cho văn phòng và hạ tầng đã được xác định là nguyên nhân dẫn đến hiện tượng “đảo nhiệt đô thị” và chất lượng không khí suy giảm tại nhiều thành phố lớn trên thế giới. Việt Nam, với nền kiến trúc đa dạng chịu ảnh hưởng từ thời kỳ thuộc địa Pháp đến chủ nghĩa hiện đại nhiệt đới và các diễn giải đương đại của kiến trúc bản địa, đang đứng trước thách thức lớn: ứng phó với biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng do mất đi các hệ sinh thái rừng nhiệt đới. Trong bối cảnh đó, các kiến trúc sư Việt Nam đang tận dụng toàn bộ vốn hiểu biết và phương pháp thiết kế để tìm giải pháp cho vấn đề này.

“Urban Farming Office là một nỗ lực nhằm thay đổi thực trạng đó. Mục tiêu của dự án là đưa mảng xanh trở lại thành phố và thúc đẩy sản xuất thực phẩm an toàn,” nhóm thiết kế chia sẻ. Công trình này chính là trụ sở của VTN Architects, nằm trong một khu vực đang phát triển nhanh của TP. Hồ Chí Minh. Tòa nhà cao sáu tầng với mặt bằng hình thang được bao phủ bởi hàng loạt hộp trồng cây, tạo nên một “khu rừng thẳng đứng” nổi bật giữa nền đô thị xám. Dù ý tưởng mặt đứng xanh không còn mới, nhưng mức độ nghiên cứu và cách triển khai mới là yếu tố quyết định hiệu quả thực sự của kiến trúc sinh học đối với hệ sinh thái đô thị.

Đối với VTN Architects—được dẫn dắt bởi kiến trúc sư Võ Trọng Nghĩa—đây không phải là thử nghiệm mới. Các dự án trước đó như Chicland Hotel, Bat Trang House hay House for Trees đều đã khai thác phương pháp này. Vì vậy, Urban Farming Office có thể xem là sự kết tinh rõ nét nhất của triết lý thiết kế mà họ theo đuổi: một không gian sáng tạo tiên tiến nhưng vẫn giữ sự khiêm tốn và tôn trọng thiên nhiên.

Bên cạnh mục tiêu đưa cây xanh trở lại đô thị, dự án còn hướng đến việc sản xuất thực phẩm trong thành phố thông qua mô hình nông nghiệp thẳng đứng. Hiện tại, các bồn cây trên mặt đứng chứa nhiều loại cây bản địa, nhưng hoàn toàn có thể chuyển đổi thành hệ thống trồng trọt, tạo nên hệ sinh thái tự cung tự cấp. Hệ thống này gồm khung bê tông cốt thép kết hợp với giá đỡ thép, cho phép treo các hộp cây ở nhiều cao độ khác nhau tùy theo điều kiện ánh sáng trong năm.

Theo nhóm thiết kế, “nông trại thẳng đứng này tạo ra vi khí hậu dễ chịu cho toàn bộ công trình. Kết hợp với kính, lớp cây xanh giúp lọc ánh nắng trực tiếp và thanh lọc không khí. Hệ thống được tưới bằng nước mưa tích trữ và làm mát thông qua bay hơi. Trong khi đó, mặt tường phía Bắc được thiết kế kín hơn với các lỗ mở nhỏ nhằm tăng thông gió chéo. Đây là tường gạch hai lớp có khoảng không khí ở giữa để tăng khả năng cách nhiệt. Tất cả những yếu tố này giúp giảm đáng kể nhu cầu sử dụng điều hòa.”
Các hộp cây có thể thay thế và linh hoạt điều chỉnh theo chiều cao cũng như điều kiện sinh trưởng của từng loại cây. Cùng với khu vườn trên mái và cảnh quan tầng trệt, hệ thống này tạo ra tỷ lệ phủ xanh lên đến 190% diện tích khu đất, tương đương khoảng 1,1 tấn sản lượng thu hoạch. Sự tương phản giữa khối bê tông nặng nề và kết cấu cây xanh mềm mại tạo nên chuyển động thị giác sống động, biến mặt đứng thành một “cơ thể sống” đóng vai trò như “lá phổi” cho con phố.