top of page

Ở Seoul: Phục hồi dòng suối Cheonggyecheon

Dự án phục hồi suối Cheonggyecheon không chỉ là một công trình cải tạo cảnh quan, mà là một cú đảo chiều ngoạn mục trong tư duy quy hoạch: Từ ưu tiên xe cộ sang ưu tiên con người. Với mức đầu tư 900 triệu USD, Seoul đã thực hiện một cuộc lột xác từ "vương quốc bê tông" trở thành đô thị sinh thái kiểu mẫu.

Đây là một không gian giải trí công cộng hiện đại được khôi phục từ một con suối tự nhiên từng bị che phủ bởi đường cao tốc. Dự án khôi phục hoàn thành năm 2005 đã biến nơi đây thành một điểm du lịch nổi tiếng, giúp giảm nhiệt độ khu vực xung quanh và cải thiện môi trường. Dòng suối trải dài khoảng 5,8 đến 11 km qua trung tâm thành phố, cung cấp không gian xanh cho cư dân và du khách.

① CHIẾN LƯỢC PHÁ DỠ HẠ TẦNG VÀ GIẢI MÃ NGHỊCH LÝ GIAO THÔNG
Giải pháp táo bạo nhất của dự án là quyết định dỡ bỏ hoàn toàn cấu trúc đường cao tốc trên cao hiện hữu để tìm lại dòng suối đã bị chôn vùi hơn 40 năm.

■ 1.1. Dỡ bỏ cao tốc và giải tỏa áp lực giao thông
Việc phá bỏ 5,8km đường cao tốc trên cao và lòng đường phía dưới vốn phục vụ 160.000 lượt xe mỗi ngày dựa trên một nền tảng lý thuyết vững chắc: Nghịch lý Braess. Các nhà quy hoạch Seoul đã chứng minh rằng việc loại bỏ một tuyến huyết mạch đôi khi lại giúp dòng chảy ổn định hơn bằng cách triệt tiêu nhu cầu ảo của ô tô cá nhân.

Thay vì chịu đựng "thảm họa giao thông" như dự báo, thành phố đã thiết lập mạng lưới trung chuyển đa phương thức phối hợp cực kỳ nhịp nhàng. Bằng cách lắp đặt hệ thống cảm biến thông minh điều tiết đèn giao thông theo thời gian thực, Seoul đã định hướng lại hành vi của cư dân. Kết quả thực tế cho thấy lượng người sử dụng tàu điện ngầm và xe buýt tăng đáng kể, chứng minh rằng khi không gian cho ô tô bị thu hẹp, xã hội sẽ tự động dịch chuyển sang các phương thức di chuyển bền vững hơn.

■ 1.2. Kỹ thuật phục hồi thủy văn trong môi trường nhân tạo
Để khơi lại dòng chảy cho một con suối đã cạn kiệt, các kỹ sư phải đối mặt với bài toán cung cấp nước tuần hoàn khổng lồ: 120.000 tấn nước mỗi ngày được bơm từ sông Hàn và các trạm tàu điện ngầm vào thượng nguồn.

Điểm tinh tế của giải pháp này nằm ở hệ thống lọc đa cấp, đảm bảo nước đạt tiêu chuẩn loại II (an toàn cho tiếp xúc trực tiếp). Tuy nhiên, thay vì chỉ làm một lòng máng bê tông thô cứng, các kiến trúc sư đã thiết kế các đoạn "đáy mềm" xen kẽ với vật liệu lọc tự nhiên. Giải pháp này không chỉ giữ nước mà còn cho phép sự thẩm thấu ngược, hỗ trợ nuôi dưỡng mạch nước ngầm đang dần kiệt quệ của trung tâm Seoul, tạo nên sự giao thoa hoàn hảo giữa kỹ thuật xây dựng và giải pháp thủy văn.

② KIẾN TRÚC CẢNH QUAN ĐA TẦNG VÀ HỆ ĐIỀU HÀNH SINH THÁI
Cheonggyecheon không đơn thuần là một công viên trải dài; nó được thiết kế như một "máy điều hòa" tự nhiên có khả năng giảm nhiệt độ khu vực lân cận lên tới 5.9°C.

■ 2.1. Cấu trúc phân bậc và cơ chế điều tiết vi khí hậu
Thiết kế lòng suối thấp hơn mặt đường từ 3-5 mét tạo ra một "thung lũng xanh" biệt lập với khói bụi và tiếng ồn đô thị. Cấu trúc này chia không gian thành ba tầng: hành lang phố trên cao làm vùng đệm, tầng trung gian là các bệ đá xanh và tầng thấp nhất sát mặt nước cho người đi bộ.

Về mặt kỹ thuật, các bậc thang đá không chỉ phục vụ thẩm mỹ mà còn là một hệ thống kiểm soát lũ thông minh. Trong điều kiện mưa lớn cực đoan, toàn bộ lòng suối có thể chuyển đổi chức năng thành một kênh thoát lũ khổng lồ với dung tích chứa lớn, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho hạ tầng đô thị xung quanh trước những biến động của thời tiết.

■ 2.2. Tái lập đa dạng sinh học trong lòng bê tông
Để mời gọi thiên nhiên quay lại, các kiến trúc sư đã chia con suối thành ba vùng cảnh quan với mức độ "hoang dã" tăng dần từ thượng nguồn xuống hạ lưu. Tại các khu vực xa trung tâm hơn, các "khách sạn cho cá" và bãi sậy tự nhiên được kiến tạo tỉ mỉ dưới lòng suối.

Sự xuất hiện của 36 loài chim và 25 loài cá sau 5 năm là minh chứng cho thành công của chiến lược này. Việc tạo ra các vùng nước tĩnh và các mảng thực vật bản địa không chỉ là trang trí, mà là tạo dựng một hệ sinh thái tự duy trì, nơi các loài "chỉ thị sinh học" có thể sinh tồn ngay giữa lòng một đô thị nén có mật độ cao nhất thế giới.

Thành công của Cheonggyecheon nằm ở khả năng giải quyết các xung đột lợi ích phức tạp giữa quá trình chỉnh trang đô thị và sinh kế của cư dân lâu đời.

③ QUẢN TRỊ XH: SỰ GIAO THOA GIỮA CẢI TẠO VÀ BẢO TỒN
Thành công của Cheonggyecheon nằm ở khả năng giải quyết các xung đột lợi ích phức tạp giữa quá trình chỉnh trang đô thị và sinh kế của cư dân lâu đời.

■ 3.1. Thương thảo cộng đồng và bài học về chỉnh trang đô thị
Dự án đã trải qua hơn 4.000 cuộc đối thoại để xử lý bài toán di dời hàng chục nghìn hộ kinh doanh. Thay vì áp đặt hành chính, Seoul đã sử dụng các giải pháp hỗ trợ tài chính và xây dựng các trung tâm thương mại mới cho tiểu thương.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng đưa ra cái nhìn phản biện về hiện tượng "gentrification" (quý tộc hóa đô thị). Khi dòng suối hồi sinh, giá trị bất động sản tăng vọt đã vô tình đẩy đi những nét văn hóa vỉa hè bình dân vốn là linh hồn của Seoul cũ. Đây là bài học đắt giá cho các nhà quy hoạch trong việc cân bằng giữa sự hào nhoáng của các công trình biểu tượng và việc bảo tồn bản sắc văn hóa hạ tầng.

④ PHẢN BIỆN VỀ TÍNH BỀN VỮNG VÀ CHI PHÍ DUY TRÌ
Dù được tôn vinh là kỳ tích, Cheonggyecheon vẫn đối mặt với những chỉ trích về việc lạm dụng kỹ thuật nhân tạo để duy trì vẻ ngoài thiên nhiên.

Các nhà khoa học môi trường cảnh báo về chi phí vận hành khổng lồ để bơm nước và xử lý tảo độc định kỳ do lòng suối bằng xi măng không thể thực hiện chức năng tự lọc hoàn toàn. Bài học cho các dự án tương lai là cần ưu tiên các giải pháp dựa vào tự nhiên (Nature-based solutions) ngay từ khâu ý tưởng, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào máy móc và điện năng, hướng tới một sự bền vững thực thụ thay vì chỉ là một "thiết bị sân cảnh" tốn kém.

⑤ LỘ TRÌNH THỰC TIỄN CHO CÁC ĐÔ THỊ VIỆT NAM
Từ mô hình Seoul, các đô thị lớn tại Việt Nam có thể chắt lọc lộ trình để hồi sinh những dòng sông nội đô như sông Tô Lịch hay kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè.

■ 5.1. Thiết kế hạ tầng xanh tích hợp thoát lũ
Thay vì các bờ kè bê tông thẳng đứng ngăn cách con người với mặt nước, chúng ta cần áp dụng thiết kế phân tầng để tạo ra các "vỉa hè ngập nước có chủ đích". Giải pháp này vừa tăng không gian công cộng, vừa tạo ra các túi chứa nước giúp giảm áp lực ngập úng cho thành phố khi triều cường hoặc mưa lớn.

■ 5.2. Kết nối các hành lang xanh liên tục
Việc phục hồi không nên chỉ dừng lại ở mặt nước mà phải là sự kết nối của các mảng xanh dọc tuyến. Chỉ khi tạo được một hành lang xanh liên tục, chúng ta mới thực sự giải quyết được bài toán ô nhiễm nhiệt và bụi mịn. Mỗi đoạn sông cần đóng vai trò là một lá phổi xanh, một sân khấu văn hóa cộng đồng để kéo người dân rời khỏi những tòa nhà bê tông và gắn kết lại với thiên nhiên.

⑥ BÀI HỌC VỀ SỰ DŨNG CẢM TRONG QUY HOẠCH
Cheonggyecheon minh chứng rằng: Đô thị có thể sai lầm, nhưng luôn có cơ hội để sửa sai. Việc dỡ bỏ cao tốc để tìm lại dòng suối là minh chứng cho sự dũng cảm của các nhà lãnh đạo và kiến trúc sư khi dám đặt chất lượng sống của con người lên trên những biểu tượng cứng nhắc của sự hiện đại hóa.

LAM VY

Chúng tôi luôn sẵn lòng lắng nghe và đưa những câu chuyện sáng tạo & tin tức của bạn đến gần hơn với cộng đồng. Gửi bài viết tại đây để cùng DesignPlus lan tỏa những giá trị thiết kế bền vững
Bài đăng gần đây
bottom of page