“Di sản của Wright không nằm trong những khối bê tông hay những tấm kính, nó nằm trong cách chúng ta nhìn nhận thế giới này như một thực thể hữu cơ và tươi đẹp.”
Frank Lloyd Wright sinh ngày 8 tháng 6 năm 1867 – 9 tháng 4 năm 1959) – nhà kiến trúc sư người Mỹ, nhà thiết kế nội thất, nhà văn và nhà giáo dục học, người đã thiết kế hơn 1000 cấu trúc và 532 công trình kiến trúc.
“Nhiệm vụ của một kiến trúc sư là giúp mọi người hiểu cách làm cho cuộc sống tươi đẹp hơn, thế giới trở nên tốt đẹp hơn để sinh sống, và mang lại lý do, sự mạch lạc và ý nghĩa cho cuộc sống.” – Câu nói bất hủ này của Frank Lloyd Wright năm 1957 không chỉ là một lời tuyên ngôn, mà là kim chỉ nam cho suốt 70 năm sự nghiệp lẫy lừng của vị kiến trúc sư vĩ đại nhất mọi thời đại do Viện Kiến trúc sư Hoa Kỳ vinh danh. Với hơn 1.000 bản thiết kế và hơn 500 công trình được hiện thực hóa, Wright đã không chỉ xây dựng những tòa nhà, ông đã kiến tạo nên một triết lý sống hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.
Đội ngũ DesignPlus xin mời bạn cùng bước vào thế giới của Frank Lloyd Wright – người đã làm thay đổi vĩnh viễn khái niệm về không gian sống của nhân loại.
1. Thuở thiếu thời và những bước chân đầu tiên tại Chicago
Frank Lloyd Wright sinh ngày 8/6/1867 tại Richland Center, Wisconsin. Cuộc đời ông sớm gắn liền với những dải đất bao la của vùng Trung Tây nước Mỹ, nơi những cánh đồng thảo nguyên trải dài vô tận.
Tầm ảnh hưởng từ gia đình: Cha ông là một mục sư kiêm nhạc sĩ, còn mẹ ông là một giáo viên. Chính mẹ ông, bà Anna Lloyd Jones, đã sớm nhận ra thiên hướng nghệ thuật của con trai và trang trí phòng ngủ của ông bằng những bản khắc gỗ về các thánh đường lớn. Bà cũng giới thiệu cho ông những bộ đồ chơi hình khối Froebel – thứ mà Wright thừa nhận là đã hình thành nên tư duy hình học và khối tích trong kiến trúc của ông sau này.
Dưới bóng "Người thầy vĩ đại": Năm 1887, Wright rời đại học để đến Chicago – "thánh địa" của kiến trúc hiện đại lúc bấy giờ. Ông may mắn được làm việc dưới sự dẫn dắt của Louis Sullivan tại công ty Adler & Sullivan. Sullivan, người nổi tiếng với tôn chỉ "Công năng quyết định hình thức" (Form follows function), đã có ảnh hưởng sâu sắc đến Wright. Tuy nhiên, Wright đã phát triển tư tưởng này xa hơn: "Hình thức và công năng là một" (Form and function are one).
2. Phong cách Prairie (Thảo nguyên) và cuộc cách mạng nhà ở Mỹ
Trước Wright, nhà ở tại Mỹ thường mô phỏng các phong cách cổ điển châu Âu với cấu trúc hình hộp kín mít và các chi tiết trang trí rườm rà. Wright đã thay đổi tất cả bằng Phong cách Thảo nguyên (Prairie Style).
Ông quan niệm rằng ngôi nhà không nên nằm "trên" đồi mà phải là "của" ngọn đồi. Các thiết kế phong cách Prairie nhấn mạnh vào các phân vị ngang: mái hiên rộng và thấp, những hàng cửa sổ dài, và sự vắng bóng hoàn toàn của các tầng hầm hay gác mái tù túng.
Biệt thự Frederick C. Robie (1908): Đây là kiệt tác đỉnh cao của phong cách Prairie. Ngôi nhà như một con tàu đang lướt trên mặt đất với các hệ thống mái đúc hẫng (cantilever) vươn xa, phá vỡ cấu trúc "chiếc hộp" truyền thống. Không gian bên trong được thiết kế mở, nơi phòng khách và phòng ăn hòa làm một, tạo ra dòng chảy không gian liên tục – một khái niệm sơ khai của thiết kế mặt bằng mở (open floor plan) hiện đại.
3. Triết lý Kiến trúc Hữu cơ (Organic Architecture)
Nếu có một thuật ngữ để định nghĩa toàn bộ sự nghiệp của Wright, đó chính là Kiến trúc Hữu cơ. Đối với ông, một tòa nhà phải phát triển một cách tự nhiên từ môi trường xung quanh, giống như một sinh vật sống.
Triết lý này không chỉ dừng lại ở việc sử dụng vật liệu tự nhiên như đá vôi, gỗ hay gạch, mà còn là việc sử dụng các vật liệu hiện đại như bê tông và thép một cách "hữu cơ" nhất. Ông muốn xóa nhòa ranh giới giữa nội thất và ngoại thất, đưa thiên nhiên vào tận không gian sống qua những mảng kính lớn và các không gian đệm xanh mướt.
4. Những kiệt tác làm thay đổi lịch sử kiến trúc
Trong suốt sự nghiệp kéo dài hơn 7 thập kỷ, Wright đã để lại những công trình mà đến nay vẫn được coi là chuẩn mực của sự sáng tạo.
Fallingwater là một bảo tàng nhà ở nằm ở thị trấn Stewart thuộc vùng Laurel Highlands , tây nam Pennsylvania , Hoa Kỳ. Được thiết kế bởi kiến trúc sư Frank Lloyd Wright , công trình này được xây dựng một phần trên thác nước của dòng suối Bear Run .
4.1. Fallingwater (Biệt thự trên thác) - Bản giao hưởng giữa đá và nước
Hoàn thành năm 1935 tại Pennsylvania, Fallingwater thường được bình chọn là công trình kiến trúc đẹp nhất nước Mỹ. Thay vì xây nhà đối diện thác nước để ngắm nhìn, Wright đã xây nhà ngay trên thác nước.
Sự táo bạo về kết cấu: Các ban công bê tông vươn ra xa một cách khó tin nhờ kỹ thuật đúc hẫng, khiến ngôi nhà như đang lơ lửng giữa không trung.
Sự hòa quyện: Đá vôi bản địa được sử dụng cho các cột trụ, trong khi sàn nhà được lát đá bóng loáng như mặt nước suối. Fallingwater là minh chứng hùng hồn nhất cho việc con người có thể sống hòa hợp tuyệt đối với thiên nhiên mà không làm tổn hại đến nó.
4.2. Bảo tàng Solomon R. Guggenheim - Đường xoắn ốc giữa lòng Manhattan
Hoàn thành năm 1959, Guggenheim là cú nổ lớn cuối cùng của Wright. Giữa những tòa nhà chọc trời vuông vức và cứng nhắc của New York, Guggenheim xuất hiện như một dải ruy băng trắng xoắn ốc uyển chuyển.
Trải nghiệm người dùng: Thay vì đi qua từng căn phòng nhỏ, du khách đi thang máy lên đỉnh rồi thong thả đi bộ xuống theo đường dốc thoải, chiêm ngưỡng các tác phẩm nghệ thuật trong một dòng chảy không gian liên tục dưới ánh sáng tự nhiên từ vòm kính khổng lồ trên mái.
4.3. Đền Unity (Unity Temple) - Sự tối giản của bê tông
Được coi là tòa nhà hiện đại đầu tiên trên thế giới, Đền Unity (1908) sử dụng bê tông cốt thép đổ tại chỗ – một loại vật liệu rẻ tiền vốn chỉ dùng cho nhà kho thời bấy giờ – để tạo nên một không gian thờ tự uy nghiêm, tĩnh lặng và tràn ngập ánh sáng từ phía trên.
4.4. Taliesin và Taliesin West - Những ngôi nhà và xưởng vẽ tâm huyết
Taliesin (Wisconsin) và Taliesin West (Arizona) không chỉ là nhà ở mà còn là các phòng thí nghiệm kiến trúc của Wright và các học trò. Nếu Taliesin East là sự gắn kết với những cánh rừng và đồi núi xanh mướt, thì Taliesin West lại là sự thích nghi tuyệt vời với khí hậu khắc nghiệt và vẻ đẹp hoang dại của sa mạc Arizona.
5. Thảm kịch và sự tái sinh
Cuộc đời của Wright không chỉ có vinh quang mà còn đầy rẫy những bi kịch và tranh cãi. Năm 1914, một vụ hỏa hoạn cố ý tại Taliesin đã cướp đi sinh mạng của tình nhân ông – Mamah Borthwick Cheney, hai đứa con của bà và bốn người khác.
Vượt qua nỗi đau tột cùng, Wright đã xây dựng lại Taliesin không chỉ một mà là ba lần. Sự kiên trì và khả năng tự tái sinh của ông được thể hiện rõ nhất qua giai đoạn những năm 1930, khi nhiều người cho rằng ông đã hết thời, thì ông lại bùng nổ với Fallingwater và các dự án nhà ở Usonian (nhà ở giá rẻ cho tầng lớp trung lưu Mỹ) – tiền thân của các ngôi nhà vùng ngoại ô hiện đại.
6. Di sản trường tồn qua thời gian
Tầm ảnh hưởng của Frank Lloyd Wright không chỉ nằm ở số lượng công trình, mà ở cách ông thay đổi tư duy của chúng ta về không gian:
Xóa bỏ khái niệm "Căn phòng": Ông thay thế các bức tường ngăn cách bằng không gian liên thông.
Tôn vinh vật liệu: Để vật liệu tự thể hiện vẻ đẹp bản chất của nó (gạch trần, gỗ tự nhiên, bê tông thô).
Kiến trúc vì con người: Mọi tỷ lệ trong nhà của Wright đều dựa trên tỷ lệ cơ thể người, tạo ra cảm giác ấm cúng và an toàn.
Năm 1966, ông được vinh danh trên tem bưu chính Hoa Kỳ. Năm 2019, tám công trình của ông đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới – một sự thừa nhận quốc tế cho tầm nhìn xa rộng của ông.
7. Lời kết
Frank Lloyd Wright từng nói: "Kiến trúc là mẹ của các ngành nghệ thuật. Nếu không có kiến trúc riêng của mình, chúng ta không có linh hồn của chính nền văn minh mình." Đối với những người làm nghề sáng tạo tại DesignPlus, Wright không chỉ là một kiến trúc sư, ông là một triết gia, một người truyền cảm hứng về việc tìm kiếm cái đẹp trong sự giản đơn và sự chân thực của tự nhiên. Những ngôi nhà của ông không chỉ là nơi để ở, đó là nơi để con người tìm thấy sự kết nối với đất mẹ và với chính bản thân mình.
