Huế luôn được biết đến là cái nôi của Phật giáo Đàng Trong với những ngôi cổ tự trầm mặc. Thế nhưng, trong dịp đầu Xuân Bính Ngọ 2026, giới mộ điệu kiến trúc và những người hành hương đã không khỏi ngỡ ngàng trước một diện mạo mới đầy ấn tượng: Chùa Viên Giác. Sau đợt đại trùng tu quy mô, ngôi chùa không chỉ hồi sinh một "địa chỉ tâm linh" bị lãng quên mà còn tạo nên một dấu ấn kiến trúc tinh tế, kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và hiện đại.
1. Hành trình lịch sử: Từ thảo am Cát Tường đến ngôi chùa Tổ
Ngược dòng thời gian về thế kỷ XVIII (khoảng 1722-1742), tiền thân của chùa Viên Giác chỉ là một thảo am nhỏ mang tên Cát Tường. Đây là nơi Tổ sư Liễu Quán – người khai sinh ra Thiền phái Liễu Quán, một dòng thiền thuần Việt – đã chọn làm nơi tu tập và truyền bá đạo Phật tại Phú Xuân.
Trải qua thăng trầm của thời cuộc, ngôi chùa đã nhiều lần đổi tên và thay đổi diện mạo:
Thời vua Minh Mạng: Đại sư Long Hưng trùng hưng và đổi tên thành Viên Giác tự.
Năm 1848: Công chúa Diên Phước (trưởng nữ vua Thiệu Trị) đã phát tâm cúng dường để xây dựng chùa với quy mô lớn hơn, trang nghiêm hơn.
Sau năm 1945: Chùa trải qua giai đoạn suy tàn, trở thành chùa tư ít người biết đến.
Phải đến năm 2013, khi được giao lại cho Giáo hội Phật giáo quản lý và Hòa thượng Thích Hải Ấn trụ trì, công cuộc hồi sinh "ngôi chùa tổ" này mới chính thức bắt đầu.
2. Ngôn ngữ kiến trúc: Sự tinh tế của hệ mái liệt và khối tích đương đại
Điểm nhấn thu hút nhất của chùa Viên Giác sau trùng tu chính là sự phá cách trong ngôn ngữ thiết kế nhưng vẫn giữ được "cốt cách" của kiến trúc Huế.
Hệ mái ngói liệt truyền thống
Chùa Viên Giác mới sử dụng ngói liệt – loại ngói đặc trưng trong kiến trúc cung đình và dân gian Huế. Cách xếp lớp dày đặc của ngói liệt tạo nên những đường cong mềm mại cho mái chùa, mang lại cảm giác nhẹ nhàng, thoát tục nhưng lại cực kỳ bền bỉ trước nắng gió miền Trung.
Tòa bảo tháp 3 tầng: Điểm nhấn không gian
Phía sau chánh điện, các kiến trúc sư đã khéo léo bố trí một tòa bảo tháp 3 tầng với công năng hiện đại nhưng hình khối vô cùng trang nghiêm:
Tầng 1: Không gian thờ tự xá lợi và tro cốt, tạo cảm giác tĩnh mịch, thành kính.
Tầng 2: Hiện là nơi lưu giữ những báu vật của chùa như bức hoành từ thời vua Minh Mạng.
Tầng cao nhất: Thờ tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng gỗ sơn son thếp vàng có từ thời nhà Nguyễn.
Ngôn ngữ thiết kế đương đại thể hiện qua cách xử lý ánh sáng tự nhiên và việc giản lược những chi tiết rườm rà, tập trung vào sự đối thoại giữa vật liệu gỗ, đá và gạch gốm.
3. Những báu vật và bí ẩn chưa có lời giải
Viên Giác tự không chỉ là một công trình kiến trúc đẹp mà còn là nơi lưu giữ những mảnh ghép lịch sử quý giá của Cố đô.
Ngôi mộ cổ không lai lịch
Một trong những điểm gây tò mò nhất cho du khách là sự hiện diện của một ngôi mộ cổ trong khuôn viên chùa. Do tấm bia trên bảo tháp đã bị thất lạc qua thời gian, đến nay danh tính và thời điểm xây dựng của ngôi mộ vẫn là một ẩn số. Đây là minh chứng cho sự thăng trầm và những bí mật còn vùi lấp của ngôi cổ tự hơn 300 năm tuổi.
Di vật nhà Nguyễn
Chùa hiện còn lưu giữ 5 long vị cổ thờ Thiền sư Liễu Quán cùng các vị trụ trì kế nhiệm. Đặc biệt, bức tượng Phật Thích Ca Mâu Ni thời Nguyễn với kỹ thuật chế tác điêu luyện vẫn giữ được thần thái uy nghiêm sau hàng thế kỷ, là bảo vật vô giá minh chứng cho thời kỳ hưng thịnh của chùa dưới sự bảo trợ của hoàng gia.
4. Viên Giác tự trong nhịp sống đương đại
Việc khánh thành và mở cửa vào dịp Tết Bính Ngọ 2026 đã đưa chùa Viên Giác trở thành điểm đến "phải ghé" tại khu vực Bàu Vá, phường Thủy Xuân. Không gian mới của chùa không chỉ phục vụ nhu cầu tâm linh mà còn là một "triển lãm sống" về nghệ thuật kiến trúc đương đại.
Khách tham quan đến đây không chỉ để chiêm bái, mà còn để tìm kiếm một khoảng lặng giữa phố thị, để chiêm ngưỡng cách mà những người thợ tài hoa đã sử dụng những viên ngói liệt, những cột gỗ để kể lại câu chuyện của Tổ sư Liễu Quán một cách đầy cảm hứng.
Kết luận từ DesignPlus
Chùa Viên Giác là một ví dụ điển hình cho việc bảo tồn thích nghi. Việc trùng tu không đồng nghĩa với việc sao chép y hệt quá khứ, mà là dùng ngôn ngữ của ngày hôm nay để tôn vinh những giá trị của ngày hôm qua. Sự kết hợp giữa nét trang nghiêm của chốn thiền môn và sự thanh thoát của kiến trúc mới đã biến Viên Giác tự trở thành một kiệt tác kiến trúc tôn giáo tại Huế.
Nội dung thực hiện bởi DesignPlus Team.
