Giữa những con hẻm chằng chịt của Chợ Lớn, nơi thời gian dường như trôi chậm hơn nhịp phát triển của thành phố, Hào Sỹ Phường vẫn tồn tại như một lát cắt hiếm hoi của lịch sử đô thị Sài Gòn. Được hình thành cách đây gần một thế kỷ, khu nhà phố này từng là không gian sinh sống và kinh doanh của cộng đồng thương gia người Hoa, với cấu trúc nhà ở – thương mại đặc trưng: mặt bằng dài, hẹp, nhiều lớp không gian nối tiếp nhau, tổ chức xoay quanh sân trong và các lõi thông tầng.
Trong bối cảnh phần lớn các dãy shophouse tương tự đang dần biến mất vì không nằm trong diện bảo tồn chính thức hoặc không còn đáp ứng được nhu cầu sử dụng đương đại, The CORE – văn phòng của AD+studio – xuất hiện như một cách tiếp cận thận trọng nhưng đầy chủ ý: không tái tạo hình ảnh quá khứ một cách hoài cổ, cũng không áp đặt một lớp vỏ mới xa lạ, mà đi tìm giá trị cốt lõi nằm ngay trong cấu trúc nguyên bản của công trình.
Ánh sáng, thông gió và cấu trúc cộng đồng
Tổng thể khu nhà Hào Sỹ Phường được tổ chức quanh một sân chung – yếu tố không chỉ mang giá trị vi khí hậu mà còn là không gian kết nối cộng đồng, phản ánh rõ nét lối sống tập thể của người Hoa. Mỗi mô-đun gồm hai căn nhà trên – dưới cùng chia sẻ một giếng trời, đóng vai trò như “xương sống” cho thông gió và chiếu sáng tự nhiên, khắc phục nhược điểm cố hữu của loại hình nhà phố dài và hẹp.
Đối với The CORE, các kiến trúc sư lựa chọn khai thác triệt để hệ thống lõi thông tầng này, coi đó là điểm xuất phát cho toàn bộ chiến lược cải tạo. Các vách ngăn tầng trệt được tháo bỏ nhằm tạo mặt bằng mở, cho phép luồng không khí đối lưu liên tục giữa giếng trời chung phía trước và giếng trời riêng phía sau. Tầng lửng – vốn bị chia cắt thành nhiều phòng nhỏ – được tái cấu trúc thành một không gian làm việc chính và một vùng đệm, trong đó 50% diện tích được dành cho VOID, khoảng trống có chủ ý để ánh sáng và không khí thâm nhập sâu vào công trình.
Chính những khoảng trống này, chứ không phải vật liệu hay hình thức, mới là yếu tố quyết định chất lượng không gian của The CORE. Chúng tạo ra nhịp thở cho công trình, đồng thời gợi mở một trạng thái tĩnh lặng cần thiết cho quá trình lao động sáng tạo.
Đối thoại giữa cũ và mới
Một trong những can thiệp đáng chú ý nhất của dự án nằm ở hệ mái. Trong quá trình chỉnh trang đô thị, toàn bộ mái ngói truyền thống của khu phố đã bị thay thế bằng mái tôn – một giải pháp nhanh chóng nhưng vô tình làm mất đi chiều sâu thẩm mỹ và bản sắc riêng của từng ngôi nhà. Thay vì loại bỏ hoàn toàn, AD+studio đã giữ lại và tái sử dụng số ngói cũ, tạo nên một lớp mái thứ hai bên trong công trình.
Lớp mái này không chỉ giúp giảm bức xạ nhiệt mà còn đóng vai trò như một “ký ức kiến trúc”, tái hiện tinh thần bản địa trong hình thức mới. Hệ kết cấu kèo được làm từ sắt tái sử dụng, mô phỏng cấu trúc truyền thống nhưng lược bỏ hoàn toàn các chi tiết trang trí, chuyển từ ngôn ngữ thủ công sang một biểu đạt hiện đại, tiết chế và trung tính hơn.
Sự tương phản giữa cũ và mới tiếp tục được đẩy mạnh trong không gian nội thất. Các họa tiết trang trí bị loại bỏ, bề mặt sàn – trần – tường được xử lý liền mạch, làm mờ ranh giới giữa các thành phần kiến trúc. Đây không phải là sự phủ định quá khứ, mà là một cách làm trống để những giá trị cấu trúc nguyên bản – ánh sáng, tỷ lệ, vật liệu thô – có cơ hội được bộc lộ rõ ràng hơn.
Văn phòng như một không gian sống
The CORE được cải tạo để phục vụ đồng thời hai chức năng: nhà ở và văn phòng kiến trúc. Ba lớp không gian chính được tổ chức theo chiều sâu: khu vực phía trước tiếp giáp sân chung là nơi tiếp khách và trao đổi công việc; phía sau là không gian thiết kế xoay quanh giếng trời riêng; tầng lửng vừa là nơi làm việc, vừa có thể nghỉ ngơi ngoài giờ hành chính.
Cách tổ chức này phản ánh một quan điểm rõ ràng về nghề: kiến trúc không tách rời đời sống, và không gian làm việc không nhất thiết phải đối lập với không gian ở. Ngược lại, sự đan xen có kiểm soát giữa hai trạng thái này tạo nên một môi trường lao động linh hoạt, nơi con người có thể tập trung nhưng không bị tách rời khỏi nhịp sống thường nhật.
Kiến trúc của sự tiết chế
Không tìm cách gây ấn tượng bằng hình thức, The CORE lựa chọn con đường tiết chế: giữ lại những gì cần thiết, loại bỏ những gì dư thừa, và để ánh sáng, không khí cùng khoảng trống dẫn dắt trải nghiệm không gian. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, dự án đặt ra một câu hỏi quan trọng: liệu cải tạo có thể là một hành động bảo tồn thầm lặng, không cần danh xưng di sản nhưng vẫn giữ được tinh thần nơi chốn?
The CORE không đưa ra câu trả lời dứt khoát, nhưng bằng chính sự hiện diện khiêm nhường của mình, công trình cho thấy một khả năng khác của kiến trúc: trở thành nền tảng cho đời sống tiếp diễn, thay vì là một tuyên ngôn hình thức. Ở đó, ánh sáng không chỉ chiếu rọi không gian, mà còn trở thành “lõi sống” – nơi quá khứ và hiện tại cùng tồn tại trong một trạng thái cân bằng mong manh nhưng bền vững.
THÔNG TIN DỰ ÁN
Tên công trình: The CORE – Văn phòng AD+studio
Địa điểm: Hào Sỹ Phường, Quận 5, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
Đơn vị thiết kế: AD+studio
Chức năng: Nhà ở kết hợp văn phòng kiến trúc
Diện tích xây dựng: 96 m²
Năm hoàn thành: 2022
Nhiếp ảnh: AD+studio; Dũng Huỳnh
