Đặt mình trong bối cảnh trục giao thông nối trung tâm Đà Nẵng với Bà Nà Hills – nơi dòng người, dòng xe và cả kỳ vọng về một đô thị du lịch bền vững luôn hiện hữu – dự án Nhà máy điện rác Đà Nẵng không chọn cách “ẩn mình”. Ngược lại, nó chấp nhận xuất hiện như một tuyên ngôn: công nghiệp không nhất thiết phải đối lập với thiên nhiên, và hạ tầng kỹ thuật cũng có thể trở thành một phần của không gian sống cộng đồng.
1. Từ bãi rác đến công viên sinh thái: tái định nghĩa điểm xuất phát của kiến trúc
Điểm đáng chú ý nhất trong tư duy thiết kế không nằm ở hình khối công trình, mà ở cách nhìn nhận lại khu đất. Thay vì xem đây là “đất xấu” cần che chắn, dự án coi quá khứ ô nhiễm như một lớp ký ức cần được chuyển hóa. Việc tái thiết không dừng ở xử lý rác, mà mở rộng sang phục hồi sinh thái: cây bản địa, hoa dại, các lớp thảm xanh được tổ chức như một công viên mở, cho phép con người tiếp cận và trải nghiệm.
Ở đây, kiến trúc không đứng trên cảnh quan, cũng không cố gắng hòa tan hoàn toàn. Nó đóng vai trò là khung xương, để thiên nhiên phát triển, bao phủ, thậm chí “lấn át” dần theo thời gian. Chính quá trình này tạo nên giá trị dài hạn của công trình – thứ không thể đo bằng diện tích sàn hay công suất xử lý rác.
2. Ngôn ngữ hình khối: công nghiệp nhưng không khô cứng
Các khối nhà được tổ chức theo logic dây chuyền sản xuất, rõ ràng, mạch lạc – điều không thể thiếu với một nhà máy điện rác. Tuy nhiên, thay vì phô diễn cơ khí, thiết kế sử dụng các mảng bê tông đúc sẵn dạng mô-đun, tiết chế chi tiết, nhấn mạnh nhịp điệu và chiều sâu khối tích.
Đáng chú ý, nhiều cấu kiện được sản xuất từ tro xỉ tái chế, một phụ phẩm của chính ngành công nghiệp này. Đây không chỉ là giải pháp vật liệu, mà là một lập luận kiến trúc: rác thải không phải điểm kết thúc, mà là mắt xích trong một vòng tuần hoàn vật chất. Việc sử dụng liên kết dạng khóa, thay cho bulông hay thép truyền thống, giúp giảm phát thải carbon, rút ngắn thời gian thi công và tăng khả năng kiểm soát chất lượng – một cách tiếp cận rất “thực tế” nhưng mang chiều sâu tư duy.
3. Kiến trúc cảnh quan như một lớp vỏ sống
Những hình ảnh cho thấy công trình gần như được bao bọc bởi thảm thực vật dày đặc: cây leo, mảng xanh đứng, hàng cây nhiều tầng cao thấp. Đây không phải là trang trí hậu kỳ, mà là một phần của chiến lược vi khí hậu. Lớp cây xanh giúp giảm bức xạ nhiệt, lọc bụi, đồng thời tạo cảm giác dễ tiếp cận cho người dân khi đi ngang qua.
Không gian công cộng – lối đi bộ, bãi cỏ, các khoảng mở – được tổ chức đan xen với khối công nghiệp, xóa mờ ranh giới “khu cấm”. Điều này đặc biệt quan trọng với một công trình xử lý rác, vốn thường bị xã hội nhìn bằng ánh mắt dè chừng. Kiến trúc ở đây đóng vai trò trung gian, làm dịu nỗi lo bằng trải nghiệm không gian cụ thể, hữu hình.
4. Năng lượng, nước và vòng tuần hoàn bền vững
Bên cạnh chức năng cốt lõi là xử lý rác phát điện, công trình tích hợp nhiều giải pháp thụ động và chủ động: pin năng lượng mặt trời trên mái, hệ thống thu gom – tái sử dụng nước mưa, tận dụng nước từ quy trình xử lý rác cho tưới tiêu cảnh quan. Những giải pháp này không phô trương, nhưng góp phần tạo nên một hệ sinh thái khép kín, nơi tài nguyên được sử dụng nhiều lần trước khi bị thải bỏ.
Điều đáng nói là các giải pháp bền vững không được gắn thêm như “phụ kiện xanh”, mà ăn sâu vào cấu trúc không gian và tổ chức công trình. Chính sự gắn kết này khiến dự án có sức thuyết phục, vượt ra khỏi khái niệm công trình kỹ thuật đơn thuần.
5. Một diễn ngôn mới cho kiến trúc hạ tầng tại Việt Nam
Trong bối cảnh đô thị Việt Nam đang đối mặt với áp lực rác thải, thiếu không gian xanh và khủng hoảng niềm tin với các dự án công nghiệp, Nhà máy điện rác Đà Nẵng đưa ra một gợi ý đáng suy ngẫm: kiến trúc hạ tầng có thể là công cụ chữa lành, nếu được tiếp cận bằng tư duy dài hạn và nhân văn.
Dự án không cố gắng trở nên “đẹp” theo nghĩa hình thức, mà chọn cách xây dựng vẻ đẹp từ quá trình: từ tái chế vật liệu, phục hồi đất, đến mở cửa cho cộng đồng. Chính ở điểm này, kiến trúc vượt qua vai trò kỹ thuật để trở thành một phần của đời sống đô thị – âm thầm nhưng bền bỉ.
Thông tin dự án
Tên dự án: Nhà máy điện rác Đà Nẵng
Chức năng: Xử lý rác thải – phát điện
Vị trí: Trục giao thông kết nối trung tâm Đà Nẵng – Bà Nà Hills
