Lăng mộ Shah Muhammad Mohshin Khan do văn phòng Sthapotik thiết kế là một công trình nhỏ, nằm trong khu dân cư Manikganj, Bangladesh. Đây là nơi an táng một vị Sufi pir có ảnh hưởng trong vùng, đồng thời được xây dựng như một không gian mở để người dân địa phương có thể đến tưởng niệm, cầu nguyện và gặp gỡ.
Công trình không sử dụng trang trí cầu kỳ hay hình thức mang tính phô trương. Thay vào đó, kiến trúc tập trung vào cách tổ chức không gian và ánh sáng. Từ bên ngoài vào trong, người sử dụng cảm nhận được sự chuyển đổi chậm rãi: ánh sáng dần dịu lại, không gian trở nên khép kín và yên tĩnh hơn, phù hợp với chức năng chiêm niệm.
Lăng mộ có mặt bằng vuông, đặt trên một bệ cao để tránh ngập nước – một giải pháp quen thuộc trong điều kiện khí hậu Bangladesh. Bốn mặt công trình được tạo thành từ các mảng tường cong bằng gạch, có đục lỗ theo dạng jali. Những lỗ này vừa giúp thông gió tự nhiên, vừa cho ánh sáng xuyên qua, tạo nên các mảng sáng – tối thay đổi trong ngày.
Không gian bên trong là một phòng duy nhất, không chia nhỏ. Ở trung tâm là bệ mộ bằng đá cẩm thạch, nơi đặt ba phần mộ của Shah Muhammad Mohshin Khan và người thân. Trên trần, các ống bê tông rỗng dẫn ánh sáng từ mái xuống không gian bên dưới. Ánh sáng rơi trực tiếp xuống khu vực mộ, tạo cảm giác tập trung và tĩnh lặng, nhưng không u ám.
Nhóm thiết kế gọi hệ giếng trời này là “Chandelier of Paradise” – một cách diễn giải hiện đại của đèn chùm trong các lăng mộ Hồi giáo truyền thống. Thay vì treo một vật thể trang trí, ánh sáng tự nhiên được dùng như yếu tố chính để tạo ý nghĩa tinh thần.
Tác giả và cách tiếp cận thiết kế
Sthapotik là một văn phòng kiến trúc tại Dhaka, do kiến trúc sư Sharif Uddin Ahammed sáng lập. Các dự án của Sthapotik thường khai thác kiến trúc bản địa Bengal, sử dụng vật liệu địa phương và chú trọng thông gió, chiếu sáng tự nhiên.
Trong lăng mộ Shah Muhammad Mohshin Khan, gạch đất nung và bê tông được sản xuất tại chỗ, thi công bởi thợ địa phương. Cách làm này giúp công trình gắn chặt với bối cảnh xung quanh, cả về vật chất lẫn văn hóa, đồng thời giữ chi phí xây dựng ở mức vừa phải.
