Từ trường học, sân bay cho đến các công trình cao tầng, tre trúc đang dần thoát khỏi hình ảnh vật liệu truyền thống để trở thành lời giải nghiêm túc cho bài toán xây dựng phát thải thấp. Một cẩm nang thiết kế mới vừa được công bố đang kêu gọi giới kiến trúc và kỹ sư toàn cầu sẵn sàng cho một kỷ nguyên “bamboo-ready” – nơi tre trúc được nhìn nhận như một lựa chọn thay thế thực thụ cho thép và bê tông.
Từ vật liệu bản địa đến chiến lược carbon thấp
Tuần qua, Institution of Structural Engineers đã chính thức phát hành một cẩm nang thiết kế dành cho các công trình xây dựng lâu dài sử dụng tre trúc. Tài liệu này không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn là lời kêu gọi mạnh mẽ để ngành xây dựng nghiêm túc xem xét tre như một vật liệu xây dựng chiến lược trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu.
Ngành xây dựng hiện chiếm gần 1/3 lượng phát thải carbon toàn cầu, trong đó hơn một nửa đến từ xi măng và các vật liệu liên quan. Trước áp lực đô thị hóa và mục tiêu net-zero, việc tìm kiếm vật liệu có khả năng lưu trữ carbon thay vì phát thải đang trở thành ưu tiên hàng đầu.
Những công trình tiên phong với tre trúc
Thực tế, tre đã và đang được ứng dụng trong nhiều dự án mang tính đột phá trên thế giới. Tại Kempegowda International Airport, hệ trần và cột của nhà ga T2 được cấu thành từ các ống tre kỹ thuật, tạo nên không gian vừa sinh thái vừa đậm bản sắc địa phương.
Ở Trung Quốc, tháp tre Ninghai cao hơn 20 mét được xem là công trình cao tầng đầu tiên sử dụng tre kỹ thuật, đánh dấu bước tiến quan trọng trong khả năng chịu lực của vật liệu này. Trong khi đó, tại Green School Bali, các kết cấu vòm và mái tre đã trở thành biểu tượng toàn cầu của kiến trúc bền vững.
Vật liệu linh hoạt, bền bỉ và thích ứng khí hậu
Theo các kỹ sư, tre có tốc độ sinh trưởng nhanh vượt trội – chỉ từ 3 đến 6 năm, so với hàng chục năm của gỗ. Các giống tre lớn, đặc biệt ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, cho thấy khả năng chịu lực rất phù hợp với xây dựng.
Tại Colombia và Philippines, các hệ vách chịu lực composite từ tre đã chứng minh khả năng chống chịu động đất và thời tiết cực đoan, mở ra hướng đi mới cho nhà ở bền vững, giá hợp lý và tận dụng nguồn vật liệu tại chỗ.
Neil Thomas – Giám đốc công ty kỹ thuật Atelier One – nhận định: “Mọi thứ bạn có thể làm với gỗ, bạn đều có thể làm với tre.”
Lấp đầy khoảng trống tri thức về tre trúc
Dù có lịch sử lâu đời trong xây dựng truyền thống, tre vẫn bị đánh giá thấp trong kiến trúc hiện đại do những khoảng trống về kiến thức, tiêu chuẩn và đào tạo. Theo nhóm biên soạn cẩm nang, điều này một phần bắt nguồn từ các hệ thống giáo dục kỹ thuật chịu ảnh hưởng nặng nề của thời kỳ thuộc địa, nơi vật liệu bản địa không được coi trọng.
TS David Trujillo – tác giả chính của cẩm nang – kỳ vọng tài liệu sẽ giúp các kỹ sư và kiến trúc sư “tự tin khai thác nguồn lực địa phương” và thúc đẩy các trường đại học đưa tre trúc vào chương trình đào tạo.
Tre – vật liệu của tương lai gần
Ngoài việc hấp thụ và lưu trữ carbon, tre còn cải tạo đất, ít cần phân bón và thuốc trừ sâu, đồng thời thích nghi tốt với biến đổi khí hậu. Đáng chú ý, các giống tre quy mô xây dựng hiện đã được trồng tại Bồ Đào Nha, mở ra tiềm năng ứng dụng rộng rãi hơn ở châu Âu.
Theo các chuyên gia, tre không phù hợp cho mọi loại công trình – đặc biệt là nhà cao tầng trên hai tầng – nhưng trong phạm vi đúng, đây là một giải pháp xây dựng thông minh, sinh thái và nhân văn.
Kiến trúc “bamboo-ready” – chuẩn bị cho thế hệ tiếp theo
Cẩm nang mới không chỉ hướng đến thực hành hiện tại, mà còn nhắm đến tương lai của ngành xây dựng. Như David Trujillo chia sẻ, mục tiêu cuối cùng là thuyết phục các giảng viên trên toàn cầu đưa tre trúc vào nội dung giảng dạy, để thế hệ kiến trúc sư và kỹ sư tiếp theo sẵn sàng cho kỷ nguyên bamboo-ready.
Trong hành trình giảm phát thải và tái định nghĩa mối quan hệ giữa kiến trúc – thiên nhiên – cộng đồng, tre trúc không còn là giải pháp bên lề, mà đang dần trở thành vật liệu chủ lực của kiến trúc bền vững đương đại.
