Trong bối cảnh kiến trúc toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các giải pháp phát triển bền vững, gỗ cứng (hardwood) ngày càng được nhìn nhận như một vật liệu chiến lược – vừa giàu giá trị thẩm mỹ, vừa mang lại lợi ích môi trường dài hạn. Từ nguồn gốc khai thác, chứng chỉ bền vững đến ứng dụng thực tiễn trong xây dựng, việc “chỉ định đúng” gỗ cứng đang trở thành một phần quan trọng trong tư duy thiết kế có trách nhiệm của kiến trúc sư đương đại.
Vì sao gỗ cứng là lựa chọn bền vững cho kiến trúc?
Theo James White, Quản lý Phát triển Kinh doanh Gỗ tại James Latham, khi được khai thác từ các khu rừng được quản lý tốt, gỗ cứng có thể xem là một trong những vật liệu xây dựng bền vững nhất hiện nay.
Không giống nhiều vật liệu công nghiệp tiêu tốn năng lượng lớn để sản xuất, gỗ cứng là tài nguyên tái tạo, có khả năng lưu trữ carbon trong suốt vòng đời sử dụng, góp phần giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu. Xa hơn yếu tố kỹ thuật, việc sử dụng gỗ có nguồn gốc bền vững còn giúp duy trì sinh kế cho cộng đồng địa phương và bảo tồn hệ sinh thái rừng.
Nguồn gốc vật liệu – yếu tố không thể bỏ qua
Một trong những tiêu chí quan trọng nhất khi chỉ định gỗ cứng là nguồn gốc và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Các kiến trúc sư được khuyến nghị ưu tiên những loại gỗ có chứng nhận quốc tế uy tín như Forest Stewardship Council (FSC) hoặc Programme for the Endorsement of Forest Certification (PEFC) – đặc biệt đối với gỗ nhiệt đới.
Trong trường hợp chưa có chứng chỉ FSC hoặc PEFC, việc yêu cầu sản phẩm được xác minh hợp pháp bởi bên thứ ba là điều cần thiết. Với gỗ ôn đới, dù mức độ nhạy cảm thấp hơn, các kiến trúc sư vẫn nên tìm hiểu kỹ chính sách quản lý rừng tại quốc gia xuất xứ và ưu tiên các sản phẩm có EPD (Environmental Product Declaration) để đánh giá vòng đời vật liệu.
Ứng dụng gỗ cứng: khi thẩm mỹ song hành cùng bền vững
Gỗ cứng sở hữu phổ đặc tính rất rộng – từ độ bền, khả năng chịu lực, đến màu sắc và vân gỗ. Nhờ đó, vật liệu này được ứng dụng linh hoạt trong nhiều hạng mục: kết cấu, ốp mặt đứng, nội thất hoàn thiện, cửa, cửa sổ và đồ mộc chi tiết.
Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, gỗ cứng còn mang đến giá trị cảm xúc đặc biệt. Chất liệu tự nhiên giúp không gian trở nên ấm áp, gần gũi, cải thiện cảm giác thoải mái và sức khỏe tinh thần cho người sử dụng – một yếu tố ngày càng được coi trọng trong thiết kế kiến trúc hiện đại.
Những câu hỏi kiến trúc sư nên đặt ra cho nhà cung cấp
Khi làm việc với một vật liệu tự nhiên như gỗ, việc hiểu rõ “câu chuyện phía sau” là vô cùng quan trọng. Một số câu hỏi cốt lõi mà kiến trúc sư nên đặt ra gồm:
Gỗ được khai thác từ đâu?
Có chứng nhận FSC hoặc PEFC hay không?
Chuỗi cung ứng có được kiểm chứng độc lập không?
Sản phẩm có được nhập trực tiếp từ nguồn hay qua trung gian?
Cách tiếp cận này tương tự như việc người tiêu dùng quan tâm đến nguồn gốc thực phẩm hay thời trang – phản ánh một tư duy thiết kế có trách nhiệm và dài hạn.
Những loại gỗ cứng phù hợp cho công trình tại Vương quốc Anh
Nhiều loài gỗ cứng đã được sử dụng trong xây dựng suốt hàng trăm năm. Gỗ sồi (oak) là ví dụ điển hình nhờ độ bền, khả năng chịu lực và tính thẩm mỹ vượt thời gian. Bên cạnh đó, các loại gỗ được chứng nhận FSC hoặc PEFC, hoặc đến từ những khu rừng được quản lý tốt tại Bắc Mỹ, đều là lựa chọn phù hợp cho các dự án tại Anh và châu Âu.
Gỗ nhiệt đới: có bền vững hay không?
Câu trả lời là có, nếu được chỉ định đúng cách. Gỗ nhiệt đới chỉ thực sự bền vững khi đi kèm đầy đủ chứng nhận và hồ sơ pháp lý minh bạch. Việc tiếp tục sử dụng gỗ nhiệt đới bền vững không chỉ giúp bảo vệ rừng, mà còn duy trì giá trị kinh tế của hệ sinh thái này, từ đó ngăn chặn nguy cơ chuyển đổi rừng sang các mục đích công nghiệp hoặc nông nghiệp khác.
Lời kết
Gỗ cứng không chỉ là một vật liệu – đó là một lựa chọn mang tính đạo đức, môi trường và văn hóa. Khi được khai thác và sử dụng có trách nhiệm, gỗ cứng trở thành cầu nối giữa kiến trúc, thiên nhiên và cộng đồng. Trong bối cảnh ngành xây dựng đang tìm kiếm những giải pháp bền vững thực chất, việc hiểu và chỉ định đúng gỗ cứng chính là một bước đi nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn cho tương lai kiến trúc.
