Kiến trúc sư Ireland Niall McLaughlin vừa được trao RIBA Royal Gold Medal 2026 – một trong những vinh danh cao quý nhất của ngành kiến trúc thế giới. Không theo đuổi sự phô trương hình thức, McLaughlin được ghi nhận bởi những công trình giàu chiều sâu văn hóa, tôn vinh thủ công, vật liệu và các nghi thức đời sống con người, để lại dấu ấn bền bỉ vượt qua mọi xu hướng.
Một sự ghi nhận cho kiến trúc của sự lắng nghe
Theo Chủ tịch RIBA Chris Williamson, Niall McLaughlin được vinh danh vì “tác động sâu rộng và lâu dài đối với nghề nghiệp kiến trúc”, không chỉ qua các công trình đoạt giải, mà còn qua vai trò người thầy, người viết và người truyền cảm hứng. Ông được mô tả là một “humble visionary” – nhà kiến tạo có tầm nhìn lớn nhưng luôn khiêm nhường, đề cao tập thể và quá trình hơn là cái tôi cá nhân.
Trong hơn ba thập kỷ hành nghề, McLaughlin đã xây dựng một thực hành kiến trúc mang tính liên tục giữa thiết kế, giảng dạy và tư duy lý luận – nơi kiến trúc được hiểu như một hành vi xã hội, chứ không phải một đối tượng trưng bày.
Từ Dublin đến London: một hành trình bền bỉ
Sinh năm 1962 tại Geneva, lớn lên và học tập tại Dublin, Niall McLaughlin tốt nghiệp kiến trúc tại University College Dublin năm 1984. Sau thời gian làm việc cho Scott Tallon Walker, ông thành lập văn phòng Niall McLaughlin Architects tại London vào năm 1990.
Danh mục công trình của ông trải dài từ nhà ở, giáo dục, công trình tôn giáo đến không gian công cộng – đa dạng về chương trình nhưng thống nhất ở sự tiết chế hình thức, chăm chút chi tiết và tôn trọng bối cảnh.
Những công trình tiêu biểu vượt thời gian
Một trong những dấu mốc quan trọng nhất trong sự nghiệp của McLaughlin là New Library, Magdalene College (Cambridge) – công trình giành Stirling Prize 2022. Với hình khối gạch giản dị và không gian nội thất giàu ánh sáng, thư viện được đánh giá là minh chứng cho kiến trúc “vượt thời gian”, nơi vật liệu và tỷ lệ tạo nên trải nghiệm học thuật sâu lắng.
Các dự án nổi bật khác như Bishop Edward King Chapel (Oxford, 2013) với kết cấu gỗ đan tinh tế, House at Goleen (Ireland, 2009) hay Auckland Tower Viewpoint đều cho thấy mối quan tâm xuyên suốt của ông với thủ công, ánh sáng và cảm nhận cá nhân về không gian.
Kiến trúc của nghi thức, vật liệu và cộng đồng
Trong bối cảnh công nghệ xây dựng và thiết kế số phát triển nhanh chóng, McLaughlin kiên định với một lập trường rõ ràng: kiến trúc phải giữ được “những nghi thức của con người và thực hành vật liệu” ở trung tâm.
Ông từng chia sẻ: “Xây dựng là một hành động, không phải một vật thể. Kiến trúc nằm trong quá trình tạo dựng và cách nó định hình việc học tập, văn hóa và đời sống cộng đồng.” Chính tư duy này giúp các công trình của ông không chạy theo xu hướng ngắn hạn, mà âm thầm bồi đắp giá trị xã hội và môi trường lâu dài.
Nhà giáo dục và người truyền lửa cho thế hệ trẻ
Song song với thực hành nghề nghiệp, McLaughlin là giáo sư tại Bartlett School of Architecture và từng giảng dạy tại University of California và Yale. Ông xem học tập – hành nghề – giảng dạy là một chuỗi liên tục, nơi kiến thức được trao truyền và liên tục được chất vấn.
Sự nghiệp giáo dục của ông đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhiều thế hệ kiến trúc sư trẻ, không chỉ ở Anh mà trên phạm vi quốc tế, góp phần định hình một tư duy kiến trúc chậm rãi, sâu sắc và có trách nhiệm.
RIBA Royal Gold Medal – vinh danh một tầm nhìn nhân văn
RIBA Royal Gold Medal sẽ được trao cho Niall McLaughlin bởi Vua Charles III, kèm theo một bài diễn thuyết công khai tại London vào tháng 4/2026. Trước đó, ông cũng từng nhận MBE cho những đóng góp cho kiến trúc vào năm 2020.
Việc McLaughlin gia nhập danh sách những người từng được vinh danh như SANAA, Lesley Lokko hay Balkrishna Doshi cho thấy sự trân trọng ngày càng lớn của giới chuyên môn đối với những kiến trúc sư đặt con người, ký ức và thời gian vào trung tâm của thiết kế.
Lời kết
Niall McLaughlin không tìm kiếm “chữ ký” hình thức cho kiến trúc của mình. Với ông, tính nguyên bản đôi khi nằm ở cách viên gạch được xếp, ánh sáng chạm vào bề mặt hay cách một không gian được cộng đồng sử dụng theo thời gian. Giải thưởng RIBA Royal Gold Medal 2026 vì thế không chỉ tôn vinh một cá nhân, mà còn khẳng định giá trị của một kiến trúc khiêm nhường, nhân văn và bền vững – một hướng đi ngày càng cần thiết cho tương lai ngành kiến trúc.
