Không chỉ dừng lại ở giá trị thẩm mỹ, gỗ ốp công trình đang được nhìn nhận như một vật liệu kiến trúc toàn diện – bền vững, an toàn, linh hoạt và mang lại lợi ích rõ rệt cho sức khỏe con người. Từ hiệu suất chống cháy, vòng đời carbon thấp đến khả năng tái sử dụng, gỗ đang mở ra một cách tiếp cận mới cho thiết kế kiến trúc có trách nhiệm.
Trong nhiều thập kỷ, gỗ xuất hiện trong kiến trúc chủ yếu với vai trò tạo cảm xúc: ấm áp, tự nhiên, gần gũi. Nhưng ngày nay, cùng với áp lực về phát triển bền vững và hiệu suất công trình, vật liệu này đang được đánh giá lại trên một mặt bằng hoàn toàn khác – như một giải pháp kỹ thuật – môi trường – nhân văn đồng thời.
Theo kinh nghiệm của Russwood, ngày càng nhiều kiến trúc sư lựa chọn gỗ ốp không chỉ vì vẻ đẹp thị giác, mà bởi khả năng đáp ứng đồng thời các yêu cầu khắt khe về an toàn, hiệu năng và vòng đời vật liệu. Dưới đây là năm khía cạnh quan trọng thường bị đánh giá thấp khi nói về gỗ ốp kiến trúc.
1. Hiệu suất cháy của gỗ có thể dự đoán và kiểm soát
Trái với định kiến phổ biến, hành vi cháy của gỗ là có thể tính toán trước. Trong nhiều cấu hình ốp mặt đứng, gỗ tự nhiên có thể đạt tiêu chuẩn Euroclass D mà không cần xử lý bổ sung.
Khi yêu cầu an toàn cao hơn, các giải pháp xử lý chống cháy cho phép gỗ đạt tới Euroclass B-s1, d0 – đáp ứng tiêu chuẩn cho nhà ở, công trình công cộng và thương mại. Điều đáng chú ý là các công nghệ chống cháy hiện nay không còn đánh đổi bằng độc tính hay thẩm mỹ, mở ra khả năng để kiến trúc sư đảm bảo an toàn mà không làm mất bản sắc vật liệu.
2. Gỗ là một trong những vật liệu xây dựng bền vững nhất
Trong suốt vòng đời của mình, gỗ đóng vai trò như một kho lưu trữ carbon tự nhiên. Carbon được cây hấp thụ trong quá trình sinh trưởng sẽ tiếp tục được “khóa lại” trong cấu kiện gỗ suốt thời gian công trình tồn tại.
So với thép hay bê tông – những vật liệu tiêu tốn năng lượng lớn trong sản xuất – gỗ có dấu chân carbon thấp hơn đáng kể. Khi được khai thác có trách nhiệm, gỗ còn hỗ trợ mô hình kinh tế tuần hoàn: có thể tái sử dụng, tái chế, chuyển hóa sinh khối hoặc hoàn nguyên về tự nhiên khi kết thúc vòng đời.
3. Tính linh hoạt vượt xa vai trò hoàn thiện bề mặt
Gỗ không chỉ là lớp áo bên ngoài công trình. Nhờ các tiến bộ trong gỗ kỹ thuật, vật liệu này đã bước vào vai trò kết cấu với quy mô lớn hơn bao giờ hết.
CLT (cross-laminated timber) cho phép xây dựng công trình nhiều tầng với trọng lượng nhẹ nhưng độ bền tương đương thép. Glulam mở ra khả năng tạo hình dầm, cột, nhịp lớn với ngôn ngữ kiến trúc mềm mại. Song song đó, các sản phẩm từ sợi gỗ còn được ứng dụng làm vật liệu cách nhiệt, tấm ván kết cấu, nội thất và hoàn thiện, giúp hệ sinh thái vật liệu gỗ trở nên đồng bộ và hiệu quả.
4. Gỗ tác động tích cực đến sức khỏe và cảm xúc con người
Ngoài hiệu suất môi trường, gỗ còn mang giá trị sinh học rõ rệt. Nhờ đặc tính ít độc tố và khả năng điều hòa độ ẩm tự nhiên, không gian sử dụng nhiều gỗ thường tạo cảm giác dễ chịu, ổn định vi khí hậu trong nhà.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, môi trường giàu yếu tố gỗ giúp giảm căng thẳng, cải thiện sự tập trung và nâng cao hiệu suất làm việc, đặc biệt trong trường học và không gian văn phòng. Ở đây, vật liệu không chỉ là cấu kiện xây dựng, mà trở thành một phần của trải nghiệm sống.
5. Gỗ ốp có thể được thiết kế cho tái sử dụng hoàn toàn
Thiết kế cho vòng đời tiếp theo của vật liệu đang trở thành một tiêu chí quan trọng trong kiến trúc bền vững. Với chi tiết liên kết phù hợp, gỗ ốp có thể được tháo dỡ, di chuyển và tái sử dụng mà không làm suy giảm chất lượng.
Cách tiếp cận này giúp kéo dài tuổi thọ vật liệu, giảm chất thải xây dựng và mở đường cho những công trình có khả năng “tái sinh” theo thời gian – thay vì kết thúc vòng đời bằng phá dỡ.
Gỗ – nhiều hơn một lớp mặt đứng
Gỗ ốp không chỉ là giải pháp thẩm mỹ cho mặt tiền, mà là tuyên ngôn về cách kiến trúc phản ứng với môi trường, con người và tương lai. Khi được lựa chọn và xử lý đúng cách, gỗ mang trong mình sự cân bằng hiếm có giữa kỹ thuật và cảm xúc, giữa hiệu năng và bản sắc.
Trong bối cảnh kiến trúc đang tìm kiếm những vật liệu vừa bền vững vừa nhân văn, gỗ không còn là lựa chọn “truyền thống”, mà đang trở thành một vật liệu của tương lai.