Trong một không gian Nhật Bản truyền thống, khoảng trống đôi khi còn “lên tiếng” mạnh mẽ hơn cả đồ nội thất. Tatami, shoji, fusuma và triết lý ma (khoảng không chủ ý) không chỉ tạo nên thẩm mỹ đặc trưng, mà còn định hình một cách sống chậm, tỉnh thức và hài hòa với tự nhiên – điều mà thế giới đương đại đang khao khát tìm lại.
Bản chất của nội thất truyền thống Nhật Bản
Nội thất Nhật Bản truyền thống hình thành từ nền tảng Phật giáo Thiền tông và Thần đạo, nơi con người được đặt trong mối quan hệ cân bằng với thiên nhiên. Thay vì lấp đầy không gian bằng đồ đạc, kiến trúc Nhật đề cao tính linh hoạt, công năng và sự tiết chế.
Phong cách này phát triển mạnh từ thời Muromachi (thế kỷ XIV–XVI), lan tỏa từ phòng trà sang nhà ở dân dụng. Các bậc trà sư như Sen no Rikyu đã định hình thẩm mỹ coi trọng sự tĩnh lặng hơn là phô trương – nơi mỗi chi tiết đều có lý do tồn tại.
Sàn thấp, sinh hoạt sát mặt đất, đồ nội thất gọn nhẹ giúp con người cảm nhận không gian bằng toàn bộ cơ thể, không chỉ bằng thị giác.
Những yếu tố cốt lõi tạo nên không gian Nhật Bản
Tatami – nền tảng của không gian sống
Tatami được làm từ lõi rơm và bề mặt cỏ igusa đan, không chỉ là vật liệu sàn mà còn là đơn vị đo lường không gian. Chúng điều hòa độ ẩm, cách nhiệt tự nhiên và mang mùi hương đặc trưng gợi cảm giác “nhà”.
Shoji & Fusuma – kiến trúc chuyển động
Shoji (vách giấy mờ) khuếch tán ánh sáng, tạo sự riêng tư mềm mại. Fusuma (vách trượt kín) đóng vai trò như những bức tường có thể tháo lắp, cho phép không gian thay đổi theo nhu cầu sử dụng.
Tokonoma – điểm nhấn tinh thần
Tokonoma là hốc trưng bày nhỏ, nơi đặt tranh cuộn, ikebana hay gốm thủ công theo mùa. Đây là trục thị giác và tinh thần của căn phòng – nơi cái đẹp được chọn lọc và tiết chế.
Engawa & Genkan – ranh giới mềm
Engawa (hiên gỗ) và genkan (khu bỏ giày) tạo lớp đệm giữa trong – ngoài, nhấn mạnh sự chuyển tiếp thay vì tách biệt tuyệt đối.
Triết lý dẫn dắt không gian
Wabi-sabi – vẻ đẹp của sự bất toàn
Wabi-sabi trân trọng những dấu vết thời gian, sự mộc mạc và không hoàn hảo. Một vết nứt trên đồ gốm hay thớ gỗ không đều không phải khiếm khuyết, mà là câu chuyện của vật liệu.
Ma – khoảng trống có chủ ý
Ma không phải sự trống rỗng, mà là tiềm năng. Khoảng không giúp không gian “thở”, giúp con người tập trung và tĩnh tâm. Đây chính là nền tảng của tư duy tối giản Nhật Bản – giản lược nhưng không nghèo nàn.
Không gian truyền thống và đời sống linh hoạt
Phòng washitsu có thể biến đổi suốt ngày: sáng là nơi nghỉ ngơi với futon, trưa là không gian ăn uống với bàn thấp chabudai, tối trở thành nơi tiếp khách. Phòng trà chashitsu – tiền thân của washitsu – còn đẩy sự tiết chế lên mức tối đa, nơi ánh sáng, bóng đổ và im lặng trở thành một phần trải nghiệm.
Vật liệu: tự nhiên, bền bỉ và có hồn
Gỗ sugi (tuyết tùng Nhật), hinoki (bách Nhật), giấy washi, tre, cỏ igusa… đều được sử dụng với mức can thiệp tối thiểu. Kỹ thuật mộc truyền thống không dùng đinh vít, mà dựa trên mộng ghép chính xác – biểu hiện của tay nghề và sự tôn trọng vật liệu.
Ứng dụng tinh thần Nhật Bản trong không gian đương đại
Không cần tái tạo toàn bộ nhà kiểu Nhật, bạn vẫn có thể áp dụng tinh thần này:
Giảm đồ đạc, ưu tiên nội thất đa năng
Dùng gỗ sáng, màu trung tính, ánh sáng tự nhiên
Tạo một góc “tokonoma” nhỏ bằng tranh, hoa hoặc gốm thủ công
Để khoảng trống hiện diện như một phần của thiết kế
Khi không gian trở thành phương tiện sống
Nội thất truyền thống Nhật Bản không chỉ trả lời câu hỏi “đẹp như thế nào”, mà sâu xa hơn là “sống ra sao”. Tatami giúp ta chạm đất, shoji làm dịu ánh sáng, ma dạy ta trân trọng khoảng lặng. Trong một thế giới ngày càng ồn ào, triết lý ấy vẫn còn nguyên giá trị: không gian tĩnh tạo nên tâm trí tĩnh.
Và đôi khi, bắt đầu một lối sống mới chỉ cần… dọn bớt đi.
