Khi các đô thị ngày càng nóng lên bởi hiệu ứng đảo nhiệt, TerraCool đề xuất một cách tiếp cận khác: làm mát không khí bằng chính vật liệu truyền thống. Khai thác khả năng bay hơi tự nhiên của đất nung, hệ thống này mở ra một hướng đi bền vững cho kiến trúc thích ứng khí hậu trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu tăng cao.
Từ bài toán đảo nhiệt đô thị đến giải pháp vật liệu
Nhiệt độ cực đoan đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất của môi trường xây dựng. Bê tông, nhựa đường và các bề mặt nhân tạo tích tụ nhiệt, khiến thành phố nóng hơn vùng nông thôn xung quanh – hiện tượng thường được gọi là “đảo nhiệt đô thị”.
TerraCool ra đời như một phản ứng trực tiếp trước thực trạng này. Dự án do hai nhà thiết kế trẻ Dilara Temel và Lachlan Fahy phát triển khi còn theo học tại Bartlett School of Architecture, với mục tiêu tạo ra một hệ thống làm mát thụ động, giảm phụ thuộc vào điều hòa cơ học và tiêu thụ năng lượng cao.
Làm mát bằng bay hơi: sức mạnh của đất nung
Cốt lõi của TerraCool nằm ở nguyên lý làm mát bay hơi bằng gốm (Ceramic Evaporative Cooling – CEC). Đất nung sau khi nung có cấu trúc xốp tự nhiên, cho phép nước thẩm thấu qua vật liệu. Khi nước bốc hơi trên bề mặt, quá trình chuyển pha từ lỏng sang hơi sẽ hấp thụ nhiệt từ không khí xung quanh, tạo ra hiệu ứng làm mát tự nhiên.
Thay vì che giấu vật liệu, TerraCool tôn vinh chính đặc tính vật lý của đất nung, biến nó thành một thành phần kiến trúc có chức năng khí hậu rõ ràng.
Hình học tối ưu và tư duy tham số
Các viên gạch gốm của TerraCool được thiết kế theo hình học tối thiểu nhưng hiệu quả cao. Chúng được đúc rỗng, xếp so le theo phương ngang để tạo ra các khe hở khí động học, cho phép không khí lưu thông liên tục. Cấu trúc cong giúp hệ thống hoạt động như một kết cấu chịu nén (funicular structure), vừa nhẹ, vừa bền.
Nhờ thiết kế tham số, kích thước, độ dày thành gạch, độ rỗng và hình khối có thể được điều chỉnh linh hoạt theo điều kiện khí hậu địa phương. Điều này cho phép TerraCool không phải là một “giải pháp đóng”, mà là một hệ vật liệu có thể tùy biến cho từng thành phố, từng công trình.
Từ nghiên cứu học thuật đến khả năng ứng dụng thực tế
TerraCool lần đầu được giới thiệu trong khuôn khổ khóa học Design for Manufacture (2022), sau đó được trưng bày tại nhiều sự kiện thiết kế quốc tế như Dutch Design Week. Hệ thống sử dụng phương pháp đúc trượt (slip-casting) – một kỹ thuật phổ biến, chi phí thấp và dễ mở rộng quy mô sản xuất.
Việc lựa chọn nguồn nước và điện cho hệ thống cũng được cân nhắc theo hướng bền vững, nhằm giải quyết điểm yếu cố hữu của các giải pháp làm mát bay hơi truyền thống.
Một lớp da mới cho thành phố tương lai
TerraCool có thể hoạt động như một lớp vỏ làm mát ngoài trời cho quảng trường, không gian công cộng, mặt đứng công trình; hoặc trở thành thành phần thông gió – điều tiết vi khí hậu trong nội thất. Quan trọng hơn, dự án đặt ra một câu hỏi lớn cho kiến trúc đương đại: liệu những vật liệu quen thuộc, nếu được nhìn lại bằng tư duy mới, có thể trở thành lời giải cho các khủng hoảng khí hậu hôm nay?
Trong câu chuyện đó, đất nung – một vật liệu cổ xưa – lại bất ngờ trở thành chìa khóa cho tương lai đô thị bền vững.
