Không chỉ là một gian pavilion phục vụ lễ hội, The Armadillo đánh dấu bước ngoặt quan trọng của kiến trúc gỗ tại Vương quốc Anh: công trình CLT ngoài trời đầu tiên sử dụng gỗ bạch đàn. Được thiết kế để tháo dỡ, di dời và tái sử dụng, dự án của Unknown Works đặt ra một cách tiếp cận mới cho kiến trúc thử nghiệm – nơi vật liệu, âm thanh và vòng đời công trình được suy nghĩ song song ngay từ đầu.
Ra mắt trong khuôn khổ London Festival of Architecture 2024, The Armadillo là một cấu trúc thử nghiệm do Unknown Works thiết kế, nhằm khám phá tiềm năng của CLT (cross-laminated timber) làm từ gỗ bạch đàn – một vật liệu chưa từng được ứng dụng cho công trình CLT ngoài trời tại Anh.
Công trình lần đầu xuất hiện tại Trinity Buoy Wharf, bên bờ sông Thames, trước khi được di dời tới Houghton Music & Arts Festival, nơi nó tiếp tục tồn tại như một sân khấu cố định trong khuôn viên rừng của Houghton Estate.
⸻
Kiến trúc tạm thời, tư duy dài hạn
Thoạt nhìn, The Armadillo gây ấn tượng bởi hình thức gồm các vòm gỗ xếp lớp, mở rộng dần, gợi liên tưởng đến cấu trúc vỏ của loài tê tê. Nhưng đằng sau tạo hình giàu biểu cảm ấy là một chiến lược thiết kế rõ ràng: toàn bộ công trình được cấu thành từ 42 tấm CLT đúc sẵn, cho phép lắp ráp nhanh, tháo dỡ gọn và tái sử dụng nhiều lần.
Trong bối cảnh kiến trúc triển lãm và lễ hội thường bị chỉ trích vì tính ngắn hạn và lãng phí, The Armadillo đưa ra một phản đề: công trình tạm thời nhưng không có “điểm kết thúc” cố định. Việc di chuyển từ bờ sông Thames đến một khu rừng ở Norfolk không phải là sự tái chế tình thế, mà là một phần của vòng đời đã được dự tính từ đầu.
⸻
Gỗ bạch đàn CLT – vật liệu thử nghiệm cho tương lai
Điểm then chốt của dự án nằm ở vật liệu. The Armadillo sử dụng CLT gỗ bạch đàn do Xilonor phát triển – một lựa chọn thay thế cho CLT truyền thống vốn chủ yếu làm từ gỗ vân sam hoặc thông.
So với các loại gỗ phổ biến trong CLT, bạch đàn có độ bền cơ học cao, khả năng chống ẩm tốt và tốc độ sinh trưởng nhanh hơn, mở ra tiềm năng lớn cho các ứng dụng ngoài trời. Việc đưa vật liệu này vào một công trình thực tế, có tháo lắp và di chuyển, giúp kiểm chứng không chỉ đặc tính kỹ thuật mà còn cả khả năng thích nghi trong điều kiện sử dụng đa dạng.
⸻
Không gian được “điêu khắc” bằng âm thanh và ánh sáng
Không dừng lại ở vai trò kết cấu, hình học của The Armadillo còn được thiết kế để khuếch đại âm thanh tự nhiên. Các góc nghiêng của tấm CLT giúp âm thanh lan tỏa ra không gian xung quanh mà không gây phản hồi cho người biểu diễn. Những khe hở nhỏ giữa các vòm được lót bằng màng silicon mờ, vừa kiểm soát âm học vừa tạo hiệu ứng ánh sáng dịu nhẹ.
Hệ thống chiếu sáng tích hợp với các đường ray lập trình biến công trình thành một trải nghiệm đa giác quan, nơi kiến trúc, âm nhạc và ánh sáng hòa quyện – đặc biệt rõ nét khi công trình hoạt động vào ban đêm.
⸻
Hợp tác như một mô hình thực hành bền vững
Dự án là kết quả của sự hợp tác rộng mở giữa Unknown Works, ConstruktCLT, Arup cùng nhiều đối tác trong lĩnh vực vật liệu, kết cấu, âm học và hoàn thiện bề mặt. Sự cộng hưởng này phản ánh một thực tế quan trọng: đổi mới vật liệu và kiến trúc bền vững không thể là nỗ lực đơn lẻ, mà cần một hệ sinh thái hợp tác xuyên ngành.
Như chia sẻ của Ben Hayes, Giám đốc Unknown Works, The Armadillo không chỉ là một công trình, mà là kết quả của những mối quan hệ hợp tác dài hạn – nơi mỗi bên đều đóng vai trò trong việc mở rộng giới hạn của thực hành thiết kế.
⸻
Một tiền lệ nhỏ, nhưng giàu ý nghĩa
Ở quy mô khiêm tốn, The Armadillo có thể chỉ là một pavilion lễ hội. Nhưng ở tầm tư duy, công trình này đặt ra những câu hỏi lớn cho kiến trúc đương đại:
Liệu kiến trúc tạm thời có nhất thiết phải ngắn hạn? Liệu vật liệu mới có thể được thử nghiệm thông qua những công trình nhỏ nhưng thông minh? Và liệu vòng đời công trình có thể được thiết kế linh hoạt như chính hình thức của nó?
Với gỗ bạch đàn CLT, thiết kế tháo lắp và khả năng di chuyển, The Armadillo cho thấy một hướng đi đáng chú ý – nơi thử nghiệm vật liệu trở thành động lực cho kiến trúc bền vững, thay vì chỉ là một lớp vỏ mang tính trình diễn.
