Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Trong một chuyến khảo sát tại Hechai 1972 Creative Park — nơi từng là nhà tù và nay đã được chuyển hóa thành một trung tâm văn hóa sôi động — nhóm kiến trúc sư từ SZ Architects đã chú ý đến một tháp canh cũ kỹ nằm lặng lẽ bên đường. Công trình này vốn là tháp gác của nhà tù Hefei (tỉnh An Huy), nhưng lại bị bỏ quên trong quá trình cải tạo toàn khu. Thay vì phá bỏ, họ đề xuất biến nó thành một hiệu sách nhỏ phục vụ cư dân địa phương.
Trong một chuyến khảo sát tại Hechai 1972 Creative Park — nơi từng là nhà tù và nay đã được chuyển hóa thành một trung tâm văn hóa sôi động — nhóm kiến trúc sư từ SZ Architects đã chú ý đến một tháp canh cũ kỹ nằm lặng lẽ bên đường. Thay vì phá bỏ, họ đề xuất biến nó thành một hiệu sách nhỏ phục vụ cư dân địa phương.
Ý tưởng này không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Trước đó, mô hình “A Very Small Bookstore” đã được triển khai tại Nam Kinh, nơi những hiệu sách nhỏ ven sông Qinhuai trở thành không gian cộng đồng độc đáo. Những nơi ấy chứa sách được đóng góp từ cá nhân, tường phủ kín những tấm bưu thiếp với lời nhắn của khách ghé thăm, và thậm chí có cả những chú mèo hoang được nhận nuôi như một phần của không gian. Tinh thần cởi mở và gần gũi đó tiếp tục được mang đến Hefei, nơi bất kỳ ai cũng có thể bước vào bất cứ lúc nào để đọc sách, nghỉ ngơi hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng.
Tuy nhiên, việc chuyển đổi một tháp canh nhỏ bé thành một không gian chức năng lại không hề đơn giản. Công trình ban đầu được xây dựng vào năm 1997, gồm ba tầng với diện tích mỗi tầng chỉ khoảng 7 mét vuông, trong khi nhu cầu sử dụng mới đòi hỏi không gian lớn gấp nhiều lần. Do không còn bản vẽ gốc, nhóm thiết kế buộc phải tiến hành khảo sát kết cấu và địa chất từ đầu. Họ gia cố các cột bằng đai thép, tăng cường sàn và dầm mái, đồng thời xử lý lại tường bằng vật liệu bê tông có độ dẻo cao. Những chi tiết cũ như song sắt cửa sổ — từng phục vụ việc quan sát và đặt súng — vẫn được giữ lại như một cách lưu giữ ký ức của công trình.
Để mở rộng không gian mà không làm tăng tải trọng quá lớn, kiến trúc sư lựa chọn giải pháp kết cấu treo bằng thép. Các dầm thép được kéo dài từ hệ cột cũ, tạo nền cho sàn mới, trong khi toàn bộ hệ thống được liên kết bằng các thanh treo để đảm bảo độ ổn định. Phần mái phía trên được thiết kế hình cỏ bốn lá, xoay nhẹ để tránh các đường dây điện cao thế, vừa giải quyết kỹ thuật vừa tạo điểm nhấn hình khối.
Giá sách bao quanh, bàn đọc bố trí dọc theo mép tường, tạo nên cảm giác vừa riêng tư vừa kết nối với cảnh quan bên ngoài. Những khung cửa trượt ở các góc giúp xóa nhòa ranh giới giữa trong và ngoài, cho phép người đọc vừa ngồi yên vừa cảm nhận được nhịp sống của khu phố.
Không gian đọc sách trên tầng hai được mở hoàn toàn về bốn phía khi phần tường đặc dưới cửa sổ bị loại bỏ. Giá sách bao quanh, bàn đọc bố trí dọc theo mép tường, tạo nên cảm giác vừa riêng tư vừa kết nối với cảnh quan bên ngoài. Những khung cửa trượt ở các góc giúp xóa nhòa ranh giới giữa trong và ngoài, cho phép người đọc vừa ngồi yên vừa cảm nhận được nhịp sống của khu phố. Cầu thang cũ được gia cố và bọc lại, đóng vai trò như một trục kỹ thuật, trong khi phần tường bên ngoài giữ nguyên vẻ thô mộc, trở thành nơi khách ghé thăm có thể để lại những tấm bưu thiếp và lời nhắn.
Ở tầng trệt, không gian được mở rộng ra hai phía để phục vụ các hoạt động cộng đồng, từ đó khiến hiệu sách không chỉ là nơi lưu trữ sách mà còn là một phần sống động của khu phố. Nó vừa được hình thành bởi người sử dụng, vừa phản chiếu chính đời sống xung quanh.
Trong quá trình thi công, kiến trúc sư Zhikun Chang đã nhiều lần chứng kiến những người bán hàng rong tụ tập dưới chân tháp. Họ lo lắng rằng công trình mới sẽ khiến họ bị đẩy đi, thậm chí sợ rằng xe bán hàng của mình sẽ làm “xấu” những bức ảnh chụp công trình. Sự lo lắng ấy phản ánh một thực tế quen thuộc trong các dự án đô thị: những can thiệp được thiết kế để phục vụ cộng đồng đôi khi lại vô tình loại trừ chính cộng đồng đó. Tuy nhiên, Chang khẳng định rằng hiệu sách này được xây dựng cho tất cả mọi người, như một nơi để nghỉ chân, để đọc, thậm chí để ngủ lại, và vào ban đêm, nó giống như một ngọn hải đăng nhỏ tỏa ra sự ấm áp giữa thành phố.
Từ một tháp canh mang tính kiểm soát, công trình đã trở thành một không gian mở, nơi con người có thể tự do đến và đi, chia sẻ và kết nối. Hiệu sách nhỏ bé ấy không chỉ là nơi đọc sách, mà còn là biểu tượng cho khả năng chuyển hóa của kiến trúc — từ kiểm soát sang cởi mở, từ cô lập sang cộng đồng. Nó chứng minh rằng đôi khi, những công trình nhỏ nhất lại có thể mang ý nghĩa lớn nhất đối với đời sống đô thị.
Thông tin dự án:
Tên: Hiệu sách 24 giờ siêu nhỏ
Địa điểm: Trung Quốc
Loại hình: Thư viện, trung tâm cộng đồng
Chủ đầu tư: A Very Small Bookstore
Kiến trúc sư: SZ Architects
Nhóm thiết kế:
Đơn vị phối hợp: iStructure Design & Consulting (thiết kế kết cấu), Nanjing Jianzhi Horticulture (thiết kế cảnh quan), Hefei Guyu Construction Decoration Engineering (thi công), Zhongbai Engineering Design Group (gia cường kết cấu), Hefei Bintou Cultural and Creative Development (quản lý vận hành)
Diện tích: 70 m²
Năm hoàn thành: 2025
