Tạo mối quan hệ hai chiều giữa giáo dục và thực hành

Khoảng cách giữa giáo dục và thực hành thường được bàn luận như một vấn đề về mức độ sẵn sàng của sinh viên mới tốt nghiệp. Nhà tuyển dụng muốn các nhà thiết kế trẻ nhanh chóng tạo ra công việc hữu ích. Nhà giáo dục muốn sinh viên phát triển tư duy độc lập. Cả hai kỳ vọng đều hợp lý, nhưng sẽ không bên nào được đáp ứng nếu xem giáo dục như một dây chuyền sản xuất phục vụ nhu cầu hiện tại của studio.

Môi trường giáo dục cần cho phép sinh viên chất vấn những giả định mà một chương trình thương mại có thể không đủ thời gian để xem xét. Sau đó, thực hành cần giúp họ hiểu một ý tưởng tồn tại như thế nào qua quá trình thương lượng và triển khai. Quá trình chuyển tiếp này cần được giải thích. Khi một nhà thiết kế cấp cao thay đổi một chi tiết, đồng nghiệp trẻ cần hiểu lý do, dù đó là dung sai lắp đặt, khả năng tiếp cận để bảo trì hay một nhu cầu của người dùng chưa được giải quyết.

Điều này cũng đặt ra trách nhiệm cho nhà tuyển dụng. Không thể kỳ vọng một sinh viên mới tốt nghiệp sở hữu kinh nghiệm mà chỉ việc tiếp xúc với các dự án thực tế mới có thể mang lại. Studio cần chủ động tạo ra sự tiếp xúc đó, với cơ hội tham dự các cuộc họp điều phối, xem xét mẫu vật liệu và hiểu cách một đề xuất trở thành chỉ dẫn mang tính hợp đồng. Giao những công việc sản xuất lặp lại mà thiếu bối cảnh có thể cải thiện năng lực tức thời, nhưng đồng thời hạn chế sự phát triển của những người lãnh đạo dự án trong tương lai.

Sự trao đổi cần diễn ra theo cả hai chiều. Người hành nghề có thể đưa những tình huống khó xử đã được ẩn danh từ dự án vào giảng dạy, bao gồm những quyết định không có đáp án lý tưởng. Nhà giáo dục có thể giúp các đơn vị thực hành xem xét những phương pháp và giả định đã trở thành thói quen. Một sự hợp tác hữu ích có thể khảo sát cách người dùng trải nghiệm một nơi làm việc đã hoàn thành hoặc cách một fit-out hiện hữu có thể được điều chỉnh. Mục tiêu cần được thống nhất, đồng thời lưu ý phù hợp đến tính bảo mật và thời gian mà các bên liên quan cần bỏ ra.

NAFA Arts Preschool (Hình 2) là một ví dụ đã được xây dựng cho cuộc đối thoại này. Phòng sinh hoạt chung sử dụng mái dốc, nội thất theo tỷ lệ trẻ em và các cửa sổ nội bộ để kết nối trực quan những không gian liền kề. Bức ảnh minh họa ý đồ thiết kế mà không khẳng định một kết quả học tập đã được đo lường.

Học hỏi trong studio

Một tổ chức học hỏi cần những thói quen giúp kiến thức đi xa hơn người trực tiếp tích lũy nó. Trong một môi trường thực hành bận rộn, kinh nghiệm có thể bị phân mảnh. Một nhóm dự án phát hiện một vấn đề điều phối lặp lại, nhóm khác hiểu thêm về giới hạn của một vật liệu, còn nhóm thứ ba giải quyết một vấn đề mua sắm khó khăn. Nếu những bài học này không được chia sẻ, đồng nghiệp có thể lặp lại cùng một quá trình tìm hiểu hoặc cùng một sai lầm.

Việc rà soát dự án là một điểm khởi đầu thực tế. Hoạt động này nên xem xét lý do đằng sau các quyết định thay vì chỉ trình bày sản phẩm hoàn thiện. Điều gì đã thay đổi từ ý tưởng đến khi hoàn thành? Giả định nào đã chứng minh là không chính xác? Nhà thầu đã hiểu khác ở điểm nào? Một ghi nhận ngắn về một quyết định có hệ quả đáng kể có thể hữu ích hơn một bài trình bày dài gồm toàn những hình ảnh được trau chuốt.

Những không gian đã hoàn thành cũng xứng đáng được quan tâm. Quay lại sau khi đưa vào sử dụng cho phép nhà thiết kế so sánh ý đồ với cách sử dụng thực tế. Người dùng có thể di chuyển đồ nội thất, tránh một tuyến lưu thông hoặc sử dụng một góc yên tĩnh cho mục đích khác. Những quan sát này cần được diễn giải; một cách sử dụng ngoài dự kiến không mặc nhiên là thất bại. Nó có thể cho thấy một nhu cầu mà đề bài ban đầu chưa nắm bắt, hoặc một khả năng thích ứng đáng được duy trì.

Admira The Library (Hình 3) đưa thực hành khám phá này vào hình thức không gian. SODA® tổ chức showroom vật liệu xoay quanh các điểm chạm của khách hàng, bao gồm thư viện mẫu vật liệu và những khu vực để xem xét sản phẩm. Không gian hoàn thiện cho thấy một đề bài thương mại có thể tạo ra môi trường cho việc học hỏi và trao đổi như thế nào.

Người lãnh đạo phải bảo vệ thời gian dành cho công việc này. Nếu việc học chỉ diễn ra sau khi hoàn thành deadline, nó sẽ liên tục bị trì hoãn. Future of Jobs Report 2025 của World Economic Forum xác định tính tò mò và học tập suốt đời nằm trong nhóm kỹ năng mà các nhà tuyển dụng tham gia khảo sát kỳ vọng sẽ ngày càng quan trọng. Đây là góc nhìn rộng của thị trường lao động, không phải dự báo dành riêng cho thiết kế nội thất. Với ngành nghề của chúng ta, hàm ý hữu ích là cần xem phát triển năng lực như một phần của kế hoạch tổ chức, có thời gian và nguồn lực đi kèm.

Năng lực AI và trách nhiệm phán đoán

Trí tuệ nhân tạo khiến cuộc thảo luận này trở nên cấp thiết hơn vì nó thay đổi tốc độ mà nhà thiết kế có thể tạo ra và so sánh các phương án. Công cụ tạo sinh có thể hỗ trợ khám phá thị giác và giúp tổ chức thông tin. Mức độ hữu ích của chúng phụ thuộc vào câu hỏi chúng ta đặt ra và tiêu chuẩn chúng ta dùng để đánh giá câu trả lời.

RIBA AI Report 2025 ghi nhận tỷ lệ sử dụng AI trong các đơn vị thực hành kiến trúc là 59%, so với 41% vào năm 2024, dựa trên khảo sát thành viên của tổ chức. Những con số này mô tả bối cảnh kiến trúc của báo cáo; không nên được hiểu là tỷ lệ áp dụng AI của các công ty thiết kế nội thất tại Singapore hay Việt Nam. Dù vậy, chúng vẫn cho thấy vì sao giáo dục nghề nghiệp cần tiếp cận AI như một vấn đề của thực hành, bên cạnh vai trò của nó như một công cụ sáng tạo.

Một hình ảnh nội thất tạo sinh hấp dẫn có thể chứa các kích thước mâu thuẫn, những mối nối khó khả thi hoặc vật liệu chưa được xác lập về hiệu năng. Nó có thể giúp truyền đạt bầu không khí nhưng vẫn không phù hợp để làm bằng chứng rằng thiết kế có thể thi công. Nhà thiết kế cần phân biệt giữa khám phá và hồ sơ hóa, đồng thời biết khi nào một đầu ra cần được kiểm chứng độc lập.

Trong quá trình giảng dạy generative AI cho thiết kế không gian, hướng đi mà tôi cho là phù hợp là một quy trình kết nối việc prompting với đánh giá và truyền đạt. Mục tiêu học tập cần vượt ra ngoài việc tạo được một hình ảnh hấp dẫn. Nhà thiết kế phải có khả năng giải thích họ đã yêu cầu công cụ làm gì, những đầu ra nào đã bị loại bỏ và cách họ phát triển kết quả thành một đề xuất bám sát điều kiện của dự án.

Guidance for Generative AI in Education and Research của UNESCO đề cao cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, đồng thời đề cập đến quyền riêng tư và việc thẩm định đạo đức. Những nguyên tắc này cũng liên quan đến học tập nghề nghiệp. Studio cần có quyết định rõ ràng về thông tin nào có thể chia sẻ với công cụ, đầu ra sẽ được rà soát như thế nào và việc sử dụng chúng sẽ được truyền đạt ra sao. Trách nhiệm của con người vẫn thuộc về những người đưa ra yêu cầu, phê duyệt và triển khai thiết kế.

Tính bền vững như một quyết định thiết kế

Trách nhiệm môi trường cũng cần một sự kết nối tương tự giữa học hỏi và những lựa chọn hằng ngày. Global Status Report for Buildings and Construction 2025–2026 của UNEP và GlobalABC xem xét tiến trình của ngành trên các phương diện như phát thải, quy chuẩn năng lượng công trình và đầu tư vào hiệu quả năng lượng, đồng thời đề cập đến khả năng chống chịu và khả năng chi trả nhà ở. Góc nhìn rộng này quan trọng bởi hệ quả môi trường của một dự án kéo dài vượt ra ngoài thời điểm hoàn thành.

Nhà thiết kế nội thất nên bắt đầu bằng việc xem xét những gì đã tồn tại. Trước khi thay trần, vách ngăn hoặc sàn, chúng ta có thể hỏi liệu chúng còn sử dụng tốt không, có thể thích ứng hay không và việc thay thế sẽ kéo theo những công việc bổ sung nào. Giữ lại không phải lúc nào cũng là câu trả lời phù hợp. Các cấu phần hiện hữu có thể hoạt động kém hoặc không đáp ứng đề bài mới. Quyết định cần xuất phát từ khảo sát thay vì tự động ưu tiên một diện mạo hoàn toàn mới.

Việc lựa chọn vật liệu cũng đòi hỏi nhiều hơn một nhãn mác. Nhà thiết kế cần hiểu bằng chứng đứng sau một tuyên bố về tính bền vững và cân nhắc độ bền, lắp đặt cũng như sửa chữa. Một lớp hoàn thiện khó thay thế tại địa phương có thể tạo ra gánh nặng bảo trì khác với loại có linh kiện sẵn có. So sánh phù hợp phụ thuộc vào từng dự án và cách sử dụng dự kiến.

Giáo dục có thể giúp người hành nghề đưa ra những quyết định này bằng cách dạy họ chất vấn thông tin sản phẩm và nhận biết giới hạn của bằng chứng hiện có. Thực hành có thể đóng góp những ví dụ về những gì xảy ra sau khâu chỉ định: thay thế vật liệu, khó khăn trong lắp đặt và kết quả bảo trì. Khi những bài học này quay trở lại lớp học và lưu chuyển trong studio, trách nhiệm môi trường sẽ gắn chặt hơn với năng lực nghề nghiệp.

Năng lực làm việc xuyên ranh giới

Các dự án không gian phụ thuộc vào chuyên môn mà không một nhà thiết kế đơn lẻ nào có thể nắm trọn. Kỹ sư, đơn vị vận hành, nhà thầu và tư vấn chuyên ngành mang đến những kiến thức ảnh hưởng trực tiếp đến việc một không gian có thể vận hành an toàn và hiệu quả đến đâu. Làm việc liên ngành đòi hỏi đủ hiểu biết để đặt những câu hỏi hữu ích và nhận ra khi nào một quyết định cần đến chuyên môn của người khác.

Systemic Design Framework của Design Council đưa ra một góc nhìn phù hợp khi mở rộng tư duy thiết kế tới các thách thức về khí hậu, đa dạng sinh học và những mối quan hệ liên quan đến thay đổi. Giá trị của khung này đối với thực hành không gian nằm ở việc khuyến khích chúng ta nhìn xa hơn một can thiệp riêng lẻ. Chẳng hạn, bố cục nơi làm việc nằm trong hệ thống chính sách, văn hóa quản lý và quy trình vận hành của một tổ chức. Thay đổi không gian tự thân không thể giải quyết mọi khó khăn của tổ chức.

Điều này đặc biệt quan trọng khi làm việc xuyên quốc gia. Một cách tiếp cận thành công ở bối cảnh này cần được xem xét lại trước khí hậu, chuỗi cung ứng và cách sử dụng không gian của một bối cảnh khác. Hiểu biết văn hóa đòi hỏi lắng nghe những người am hiểu bối cảnh và kiểm chứng cách diễn giải của chúng ta cùng họ. Điều đó không thể đạt được chỉ bằng cách thêm vào những mô-típ thị giác quen thuộc.

Kinh nghiệm tham gia các dự án tại tám quốc gia và hoạt động trong những nền tảng thiết kế khu vực đã khiến sự trao đổi này trở thành một phần quan trọng trong góc nhìn nghề nghiệp của tôi. Tiếp xúc quốc tế hữu ích nhất khi nó gợi ra một câu hỏi tốt hơn về chính công việc của chúng ta. Chúng ta nên trở về với sự hiểu biết về lý do một cách tiếp cận khác đã hiệu quả, rồi đánh giá phần nào vẫn phù hợp trong những điều kiện khác.

Hai địa điểm House On The Moon (Hình 4 và 5) tạo nên một so sánh cô đọng. Tại Great World, một cấu trúc độc lập khai thác chiều cao của khoảng thông tầng; tại GRiD Mall, những đường sáng góc cạnh mang bản sắc thiết kế xuyên suốt không gian ăn uống bên trong. Cùng nhau, chúng cho thấy một ngôn ngữ thiết kế có thể thích ứng với những điều kiện vật lý khác nhau như thế nào.