Giữa cái nắng khô khốc và bầu trời xanh thẳm của Abu Dhabi, năm khối tháp thép vươn lên không phải như những biểu tượng quyền lực, mà như những cánh chim ưng đang dừng lại giữa khoảnh khắc sải cánh. Không phải bay đi, cũng không hoàn toàn hạ xuống. Một trạng thái lơ lửng – rất Ả Rập, rất sa mạc, rất giàu chất suy tưởng.
Kiến trúc không “đặt lên” sa mạc, mà học cách sống cùng nó
Điều khiến tôi ấn tượng nhất ở Bảo tàng Quốc gia Zayed không chỉ là hình thức điêu khắc mạnh mẽ, mà là thái độ của kiến trúc trước thiên nhiên. Công trình không tìm cách chinh phục sa mạc, cũng không né tránh nó. Ngược lại, nó đối thoại.
Năm “cánh chim” thép – thoạt nhìn đầy chất biểu tượng – thực chất là những ống khói nhiệt mặt trời. Chúng hút không khí nóng lên cao nhờ áp suất âm, trong khi không khí mát đã được làm lạnh tự nhiên từ bên dưới được đưa vào không gian trưng bày. Một giải pháp kỹ thuật thông minh, nhưng được thể hiện bằng ngôn ngữ rất thơ.
Ở đây, công nghệ không phô trương. Nó ẩn mình trong hình khối, trong nhịp gió, trong cách ánh sáng được lọc qua từng lớp kính. Tôi có cảm giác như kiến trúc đang thì thầm: “Tôi hiểu nơi này, và tôi tôn trọng nó.”
Một hành trình đi xuống để chạm vào chiều sâu ký ức
Không gian trưng bày của bảo tàng không trải dài theo chiều cao, mà đi xuống, bám vào gò đất nhân tạo mô phỏng địa hình UAE. Cách tổ chức này khiến trải nghiệm tham quan giống như một hành trình ngược dòng thời gian.
Các phòng trưng bày được thiết kế như những “kén” treo lơ lửng phía trên sảnh trung tâm Al Liwan – vừa tách biệt, vừa kết nối. Ánh sáng tự nhiên được kiểm soát chặt chẽ bởi hệ kính ba lớp và kính điện sắc, thay đổi độ trong suốt theo cường độ nắng. Không có ánh sáng gắt, không có sự chói lòa. Chỉ là thứ ánh sáng dịu, trầm, mang cảm giác hoài cổ – rất phù hợp với những câu chuyện về nguồn cội, di sản và ký ức tập thể.
Ở đây, tôi không thấy mình đang “xem” lịch sử. Tôi thấy mình đang ở trong lịch sử.
Khi biểu tượng văn hóa trở thành cấu trúc sống
Chim ưng, trong văn hóa Ả Rập, không chỉ là loài vật. Nó là danh dự, là sự kiên cường, là mối liên kết giữa con người và thiên nhiên khắc nghiệt. Norman Foster từng nói rằng bản thân tòa nhà cũng là một biểu tượng cho tình yêu của Sheikh Zayed đối với nghệ thuật huấn luyện chim ưng truyền thống.
Nhưng điều hay là: biểu tượng ấy không bị đóng khung trong hình ảnh. Nó trở thành cấu trúc vận hành, thành giải pháp khí hậu, thành nhịp thở của công trình. Kiến trúc, ở đây, không minh họa văn hóa – mà tiếp nối văn hóa bằng ngôn ngữ của thời đại mới.
Một bảo tàng, nhưng không chỉ để trưng bày
Bảo tàng Quốc gia Zayed không đứng một mình. Nó kết nối với Al Masar Garden – trục cảnh quan dài 600 mét – mở rộng trải nghiệm ra ngoài trời, nơi con người có thể cảm nhận rõ hơn mối quan hệ giữa đất, gió, cây cối và kiến trúc.
Tôi thích cách công trình này tránh xa sự hào nhoáng thường thấy ở Trung Đông. Không ánh vàng chói lọi, không hình thức phô trương. Thay vào đó là sự điềm tĩnh, đúng với tinh thần mà Sheikh Zayed để lại: đoàn kết, khiêm nhường, cởi mở và tôn trọng di sản.
Có lẽ, đây là kiến trúc của sự lắng nghe
Nhìn Bảo tàng Quốc gia Zayed, tôi không thấy một công trình muốn trở thành “biểu tượng toàn cầu” theo nghĩa quen thuộc. Tôi thấy một nỗ lực rất con người: lắng nghe vùng đất mình đang đứng, lắng nghe lịch sử mình đang kể, và lắng nghe tương lai mình đang hướng tới.
Có những công trình khiến ta trầm trồ.
Có những công trình khiến ta học hỏi.
Và hiếm hơn cả, có những công trình khiến ta im lặng – vì không muốn phá vỡ cảm giác yên tĩnh mà kiến trúc mang lại.
Với tôi, Bảo tàng Quốc gia Zayed thuộc về nhóm cuối cùng.
THÔNG TIN DỰ ÁN:
Tên công trình: Bảo tàng Quốc gia Zayed (Zayed National Museum)
Địa điểm: Khu văn hóa Saadiyat, Abu Dhabi, UAE
Đơn vị thiết kế: Foster + Partners
Diện tích: 88.870 m²
Năm hoàn thành: 2025
Ảnh: Nigel Young
Kỹ sư kết cấu: AKT II, WS
Nhà thầu chính: Arabtec; liên doanh Six Construct – Trojan
Nguồn tham khảo: ArchDaily
